Nhận biết sớm viêm phổi ở trẻ sơ sinh để xử trí kịp thời

Viêm phổi ở trẻ sơ sinh là gì?

Viêm phổi ở trẻ sơ sinh là tình trạng viêm nhiễm tại các phế nang và tổ chức kẽ của phổi ở trẻ dưới hai mươi tám ngày tuổi. Tác nhân gây bệnh có thể xâm nhập từ trước, trong khi sinh qua nước ối nhiễm khuẩn, hoặc sau khi sinh qua đường hô hấp và tiếp xúc từ môi trường xung quanh. Do cấu trúc giải phẫu lồng ngực còn mềm, đường thở nhỏ hẹp và hệ miễn dịch chưa trưởng thành, tổn thương viêm nhiễm dễ lan tỏa nhanh chóng trên toàn bộ hai phế trường. Trẻ sơ sinh mắc bệnh rất dễ rơi vào tình trạng suy hô hấp nặng chỉ sau một thời gian ngắn khởi phát. Hiểu rõ tính chất đặc thù của bệnh lý này giúp người chăm sóc không bỏ sót thời điểm vàng để can thiệp y khoa.

Đặc điểm khác biệt của viêm phổi ở lứa tuổi sơ sinh

Không giống như trẻ lớn hay người trưởng thành, trẻ trong giai đoạn sơ sinh chưa hoàn thiện hệ miễn dịch và phản xạ ho còn rất yếu. Do đó, viêm phổi ở trẻ sơ sinh thường không biểu hiện bằng những cơn ho rũ rượi hay sốt cao rầm rộ. Nhiều trường hợp trẻ chỉ biểu hiện qua sự thay đổi nhịp sinh hoạt hàng ngày như bú ít hơn, ngủ li bì hoặc quấy khóc không rõ nguyên nhân.

Bên cạnh đó, trung tâm điều nhiệt của trẻ sơ sinh chưa ổn định. Khi bị nhiễm trùng đường hô hấp dưới, thân nhiệt của trẻ có thể tăng nhẹ nhưng cũng rất thường gặp tình trạng hạ thân nhiệt dưới ba mươi sáu độ C. Việc không nhận thấy sốt hay ho dễ khiến nhiều bậc phụ huynh chủ quan, lầm tưởng trẻ chỉ bị mệt mỏi thoáng qua, dẫn đến việc chậm trễ đưa con đến cơ sở y tế.

Cách nhận biết nhịp thở nhanh bất thường ở trẻ sơ sinh

Nhịp thở là chỉ số quan trọng hàng đầu phản ánh tình trạng đường hô hấp của trẻ sơ sinh. Cha mẹ cần vén áo để quan sát sự di động của thành bụng hoặc lồng ngực khi trẻ đang nằm yên tĩnh hoặc ngủ say. Việc đếm nhịp thở phải được thực hiện trọn vẹn trong vòng sáu mươi giây bằng đồng hồ có kim giây hoặc thiết bị bấm giờ.

Ở trẻ dưới hai tháng tuổi, nhịp thở từ sáu mươi lần mỗi phút trở lên được xác định là thở nhanh. Đây là phản xạ bù trừ sớm nhất của cơ thể khi nhu mô phổi bị tổn thương và thiếu oxy. Nếu đếm thấy nhịp thở nhanh ở hai lần liên tiếp, cha mẹ cần nghĩ ngay đến nguy cơ viêm phổi và đưa trẻ đi khám mà không nên chờ đợi thêm các triệu chứng khác.

Các dấu hiệu gắng sức hô hấp và suy giảm toàn trạng nguy hiểm

Khi tình trạng viêm phổi tiến triển, trẻ phải gắng sức nhiều hơn để hít thở, dẫn đến các dấu hiệu co rút cơ hô hấp. Phụ huynh có thể quan sát thấy phần ngực dưới lõm sâu vào khi trẻ hít vào, cánh mũi phập phồng theo từng nhịp thở hoặc trẻ phát ra tiếng thở rên ứ hừ ngắt quãng khi thở ra.

Ngoài ra, trẻ bị suy hô hấp sẽ xuất hiện tình trạng da tái nhợt, môi và đầu chi tím tái do thiếu oxy trong máu. Kèm theo đó là các biểu hiện toàn thân nghiêm trọng như bỏ bú hoàn toàn, bú ngắt quãng vì mệt, nôn trớ liên tục, li bì khó đánh thức hoặc co giật. Những dấu hiệu này cho thấy tổn thương phổi đã trở nên nghiêm trọng và đe dọa tính mạng của trẻ sơ sinh nếu không được can thiệp y tế khẩn cấp.

Xử trí đúng cách khi nghi ngờ trẻ sơ sinh mắc viêm phổi

Khi phát hiện trẻ có các biểu hiện bất thường về nhịp thở, bú kém hoặc thay đổi tri giác, việc làm cấp thiết nhất là đưa trẻ đến ngay bệnh viện có chuyên khoa nhi để được bác sĩ thăm khám. Gia đình không nên chần chừ hay cố gắng tự theo dõi tại nhà qua đêm.

Trong quá trình di chuyển đến cơ sở y tế, cần giữ ấm đúng cách cho trẻ sơ sinh nhưng không ủ quá kín khiến trẻ ngạt thở. Giữ đường thở của trẻ thông thoáng bằng cách đặt trẻ nằm nghiêng hoặc đầu hơi cao nhẹ, tránh cho trẻ bú no ngay trước khi đi để phòng ngừa nguy cơ sặc sữa vào đường thở. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc hạ sốt, siro ho hoặc thuốc dân gian truyền miệng vì có thể gây ngộ độc và làm sai lệch chẩn đoán của nhân viên y tế.

Biện pháp chăm sóc phòng ngừa viêm phổi cho trẻ sơ sinh

Phòng ngừa viêm phổi cho trẻ sơ sinh đòi hỏi sự chăm sóc cẩn thận ngay từ môi trường sống xung quanh. Phòng ngủ của trẻ cần được giữ ấm áp, thông thoáng, sạch sẽ và tuyệt đối không có khói thuốc lá hay bụi bẩn. Người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi bế ẵm, cho trẻ bú hoặc làm vệ sinh rốn.

Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong sáu tháng đầu đời là biện pháp cung cấp kháng thể tự nhiên quý giá giúp tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ. Đồng thời, hạn chế để người lạ hoặc những người đang có biểu hiện cảm cúm, sốt, ho tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh. Gia đình cũng cần đảm bảo thực hiện đầy đủ các mũi tiêm chủng mở rộng theo đúng lịch hẹn để tạo lá chắn bảo vệ đường hô hấp cho trẻ.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo kiến thức chăm sóc trẻ, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ tuyệt đối không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc kháng sinh hay siro ho cho trẻ sơ sinh dùng tại nhà. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu thở bất thường hoặc trẻ bỏ bú, cần đưa con đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Viêm phổi ở trẻ sơ sinh diễn tiến rất nhanh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ khó lường. Cha mẹ không nên trông chờ vào cơn sốt hay tiếng ho rõ rệt mà cần quan sát kỹ từng nhịp thở, cữ bú và màu sắc da của bé. Khi thấy bất kỳ biến đổi bất thường nào, đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi ngay là quyết định an toàn nhất để bảo vệ sức khỏe cho con.