Cách nhận biết điểm đau niệu quản và ý nghĩa trong thăm khám

Cách nhận biết điểm đau niệu quản là gì?

Điểm đau niệu quản là vị trí chiếu lên bề mặt cơ thể tương ứng với ba vị trí hẹp tự nhiên của niệu quản, bao gồm đoạn nối bể thận niệu quản, đoạn bắt chéo qua bó mạch chậu và đoạn nối vào thành bàng quang. Bình thường, niệu quản là một ống cơ trơn mềm mại dẫn nước tiểu từ đài bể thận xuống bàng quang để đào thải ra ngoài. Khi có dị vật như sỏi thận rơi xuống gây tắc nghẽn, áp lực trong lòng ống tăng cao đột ngột, dẫn đến hiện tượng co thắt mạnh và ứ nước phía thượng lưu. Lúc này, áp lực đè nén từ bên ngoài vào đúng các điểm chiếu giải phẫu sẽ gây ra phản ứng đau dữ dội. Việc nhận diện chính xác các điểm đau này hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ trong quá trình khám thực thể và định hướng nguyên nhân gây đau bụng cấp tính.

Vị trí và cách xác định điểm niệu quản trên

Hệ thống giải phẫu ghi nhận niệu quản có ba điểm hẹp sinh lý tương ứng với ba điểm đau thường được kiểm tra trên lâm sàng. Điểm niệu quản trên nằm ở vị trí nối khúc bể thận vào niệu quản. Về mặt mốc giải phẫu ngoài thành bụng, điểm này là giao điểm giữa đường ngang đi qua rốn và bờ ngoài của cơ thẳng to bên phải hoặc bên trái.

Khi thực hiện thăm khám, bác sĩ yêu cầu người bệnh nằm ngửa, hai chân hơi co để cơ thành bụng chùng xuống tối đa, sau đó dùng đầu ngón tay ấn từ từ thẳng góc xuống ổ bụng. Nếu niệu quản bị căng trướng do sỏi kẹt tại vị trí nối bể thận niệu quản hoặc có tình trạng viêm nhiễm ứ mủ, áp lực ấn từ ngón tay của thầy thuốc sẽ kích thích các thụ thể cảm giác, khiến người bệnh nhăn mặt, co cứng cơ bụng phản ứng hoặc kêu đau chói tại vị trí thăm khám.

Vị trí và cách xác định điểm niệu quản giữa

Điểm niệu quản giữa tương ứng với vị trí niệu quản bắt chéo qua bó mạch chậu để đi xuống tiểu khung, đây cũng là đoạn hẹp sinh lý thứ hai rất dễ lắng đọng tinh thể hoặc kẹt sỏi di chuyển từ thận xuống. Mốc giải phẫu xác định điểm này trên thành bụng là giao điểm giữa đường nối hai gai chậu trước trên với bờ ngoài của cơ thẳng to, hoặc tính bằng điểm nối giữa một phần ba ngoài và hai phần ba trong của đường liên gai chậu trước trên.

Bác sĩ sẽ đặt đầu các ngón tay lên vị trí này và ấn sâu dần theo nhịp thở ra của bệnh nhân. Dấu hiệu ấn đau điểm niệu quản giữa dương tính gợi ý nhiều đến sỏi niệu quản đoạn một phần ba giữa. Đáng chú ý, điểm niệu quản giữa bên phải nằm rất gần với điểm ruột thừa, do đó việc xác định chính xác đòi hỏi kinh nghiệm lâm sàng để tránh chẩn đoán nhầm giữa cơn đau do tắc nghẽn đường tiểu và viêm ruột thừa cấp tính.

Vị trí và cách thăm khám điểm niệu quản dưới

Điểm niệu quản dưới tương ứng với đoạn niệu quản cắm xuyên qua thành bàng quang trước khi đổ nước tiểu vào lòng bàng quang. Do nằm sâu bên trong khung chậu và bị che chắn bởi xương mu cùng các tạng vùng chậu, bác sĩ không thể tiếp cận điểm đau này bằng thao tác ấn thông thường qua thành bụng trước.

Để kiểm tra điểm niệu quản dưới, bác sĩ chuyên khoa bắt buộc phải tiến hành thăm khám qua đường tự nhiên. Ở nam giới, bác sĩ thực hiện thăm khám qua trực tràng bằng ngón tay trỏ có đeo găng và bôi trơn y tế, hướng ngón tay lên phía trước và sang hai bên đáy bàng quang. Ở nữ giới, bác sĩ tiến hành thăm khám kết hợp qua đường âm đạo. Khi chạm tới vùng đoạn cuối niệu quản đang có tổn thương do sỏi cọ xát hoặc viêm bàng quang niệu quản, người bệnh sẽ cảm nhận thấy cảm giác thốn buốt dữ dội kèm theo cảm giác mót tiểu khẩn cấp.

Ý nghĩa lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán phối hợp

Mặc dù việc thăm khám ấn điểm niệu quản đem lại định hướng ban đầu rất nhanh chóng, bác sĩ không bao giờ kết luận bệnh chỉ dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ. Cơn đau tại các điểm niệu quản có thể dễ bị nhầm lẫn với nhiều tình trạng cấp cứu bụng khác nhau như viêm ruột thừa, viêm túi thừa đại tràng, viêm phần phụ, u nang buồng trứng xoắn hoặc chửa ngoài tử cung ở phụ nữ.

Chính vì vậy, sau khi ghi nhận dấu hiệu ấn đau dương tính, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các phương pháp cận lâm sàng hỗ trợ. Siêu âm ổ bụng tổng quát và hệ tiết niệu giúp đánh giá mức độ ứ nước của đài bể thận và kích thước viên sỏi. Chụp cắt lớp vi tính hệ tiết niệu là tiêu chuẩn vàng giúp xác định chính xác vị trí, độ cản quang và mức độ tắc nghẽn của niệu quản. Đồng thời, xét nghiệm nước tiểu tìm hồng cầu, bạch cầu sẽ củng cố chẩn đoán tổn thương niêm mạc đường tiết niệu.

Lưu ý an toàn

Các thao tác ấn điểm đau niệu quản cần được thực hiện bởi bác sĩ có chuyên môn trong môi trường y tế đạt chuẩn. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý day ấn thô bạo lên thành bụng tại nhà vì có thể gây bầm dập mô mềm hoặc vỡ tạng nếu đang có viêm nhiễm nặng. Không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ trơn khi chưa được chẩn đoán vì việc này có thể làm che lấp triệu chứng của các bệnh lý nguy hiểm như viêm ruột thừa hay thủng tạng rỗng.

Tóm tắt

Điểm đau niệu quản là một công cụ định hướng quan trọng giúp bác sĩ phát hiện sớm các bệnh lý đường tiết niệu. Người bệnh không nên tự ý tìm điểm ấn đau tại nhà hoặc tự dùng thuốc giảm co thắt, giảm đau khi chưa có chỉ định. Ngay khi xuất hiện triệu chứng đau tức mạn sườn, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc sốt, bạn cần tới cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện.