Nhận biết tình trạng thiếu đồng trong cơ thể qua các biểu hiện thường gặp

Thiếu đồng trong cơ thể là gì?

Khoáng chất đồng đóng vai trò là đồng yếu tố co-factor cho hàng loạt enzyme quan trọng trong cơ thể người, bao gồm ceruloplasmin tham gia điều hòa chuyển hóa sắt, cytochrome c oxidase trong chuỗi hô hấp tế bào và superoxide dismutase giúp dọn dẹp các gốc oxy hóa tự do. Nhờ đó, đồng trực tiếp duy trì sức khỏe mạch máu, hệ miễn dịch, mô liên kết và hệ thần kinh trung ương.

Cơ thể người không thể tự tổng hợp đồng mà phải hấp thu thông qua chế độ dinh dưỡng hàng ngày tại ruột non, sau đó được vận chuyển đến gan để phân phối vào máu. Thiếu hụt đồng xảy ra khi lượng cung cấp không đủ hoặc quá trình hấp thu, chuyển hóa tại đường tiêu hóa bị cản trở nghiêm trọng. Dù tỷ lệ mắc trong cộng đồng không cao, việc nhận biết và phân biệt đúng tình trạng này có ý nghĩa lâm sàng đặc biệt quan trọng để bảo vệ sức khỏe.

Mệt mỏi kéo dài kèm thiếu máu khó giải thích

Đồng đóng vai trò trung tâm trong quá trình chuyển hóa sắt và tổng hợp hemoglobin nhờ enzyme ceruloplasmin và hephaestin. Khi thiếu hụt đồng, sắt bị ứ đọng trong các mô dự trữ và không thể vận chuyển đến tủy xương để tạo hồng cầu, gây ra tình trạng thiếu máu dai dẳng không đáp ứng với bổ sung sắt đơn thuần.

Người bệnh thường cảm thấy cơ thể mệt mỏi mạn tính, hụt hơi khi leo cầu thang, hoa mắt chóng mặt khi thay đổi tư thế và da niêm mạc nhợt nhạt. Kèm theo đó, thiếu đồng còn gây giảm bạch cầu trung tính, làm suy yếu hàng rào miễn dịch tự nhiên khiến cơ thể thường xuyên bị nhiễm trùng đường hô hấp hoặc tái phát cảm cúm kéo dài.

Rối loạn cảm giác và suy giảm chức năng vận động

Một trong những biến chứng đáng chú ý của thiếu đồng là tổn thương hệ thần kinh trung ương và ngoại biên, tương tự bệnh lý thiếu vitamin B12. Đồng là thành phần cấu tạo của enzyme cytochrome c oxidase, chất cần thiết cho quá trình sản sinh năng lượng tế bào và duy trì lớp bao myelin bảo vệ dây thần kinh.

Biểu hiện ban đầu thường là cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò ở đầu ngón tay và ngón chân. Khi tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể bị yếu cơ chi dưới, mất thăng bằng khi nhắm mắt, đi đứng loạng choạng và giảm phản xạ gân xương. Những rối loạn vận động này cần được khám chuyên khoa thần kinh để phân biệt kịp thời.

Suy giảm mật độ xương và đau nhức khớp

Enzyme lysyl oxidase cần có đồng để kích hoạt quá trình liên kết chéo các sợi collagen và elastin, hai thành phần nền tảng tạo nên độ dẻo dai của xương và sụn khớp. Khi lượng đồng sụt giảm, mật độ khoáng chất của xương suy yếu đáng kể, làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương bệnh lý ngay cả sau những va chạm nhẹ.

Bên cạnh đó, người thiếu đồng có thể thường xuyên bị đau nhức các khớp lớn, cứng khớp buổi sáng và giảm khả năng chịu lực của hệ vận động. Ở trẻ em đang trong giai đoạn phát triển, tình trạng này có thể ảnh hưởng xấu đến sự phát triển chiều cao và cấu trúc lồng ngực.

Thay đổi sắc tố da tóc và tổn thương mô liên kết

Tyrosinase là enzyme phụ thuộc đồng chịu trách nhiệm tổng hợp hắc tố melanin quy định màu sắc của da, tóc và mắt. Khi thiếu đồng, hoạt tính của enzyme này suy giảm rõ rệt, dẫn đến hiện tượng tóc bạc màu sớm, tóc khô xơ dễ gãy rụng và da xuất hiện các mảng giảm sắc tố loang lổ.

Hơn nữa, đồng còn tham gia cấu trúc của enzyme superoxide dismutase, một chất chống oxy hóa nội sinh bảo vệ tế bào khỏi tác hại của các gốc tự do. Thiếu đồng khiến da dễ bị tổn thương bởi ánh nắng mặt trời, vết thương ngoài da lâu lành và hàng rào bảo vệ da trở nên suy yếu.

Các nhóm đối tượng dễ gặp nguy cơ thiếu hụt đồng

Ở người có chế độ ăn uống bình thường, thiếu hụt đồng nguyên phát rất hiếm gặp. Phần lớn các trường hợp xảy ra trên những đối tượng có yếu tố nguy cơ thứ phát liên quan đến hấp thu đường tiêu hóa. Điển hình là người từng phẫu thuật cắt dạ dày, nối tắt ruột để giảm béo hoặc mắc các bệnh viêm ruột mạn tính như bệnh Crohn và bệnh celiac.

Một nguyên nhân phổ biến khác là thói quen sử dụng viên bổ sung kẽm liều cao trong thời gian dài để trị mụn hoặc tăng đề kháng. Kẽm kích thích sản sinh chất giữ đồng trong niêm mạc ruột, cản trở đồng hấp thu vào vòng tuần hoàn. Ngoài ra, bệnh nhân dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch kéo dài không bổ sung vi chất cũng có nguy cơ cao.

Lưu ý an toàn

Các dấu hiệu của thiếu hụt đồng rất dễ trùng lặp với nhiều bệnh lý huyết học và thần kinh khác, do đó người bệnh không được tự ý kết luận hoặc tự mua viên uống bổ sung vi chất. Dùng đồng quá liều có thể gây ngộ độc, suy giảm chức năng gan thận nghiêm trọng. Khi nghi ngờ có bất thường, bạn cần đến cơ sở y tế để được làm xét nghiệm máu và nhận chỉ định điều trị an toàn từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Đồng là vi khoáng thiết yếu duy trì chức năng tạo máu, thần kinh và khung xương vững chắc. Nhận biết sớm các biểu hiện bất thường như thiếu máu dai dẳng, tê yếu chi và bạc tóc sớm giúp người bệnh thăm khám kịp thời. Để bảo vệ sức khỏe an toàn, bạn nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng và luôn tham vấn bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ chế phẩm bổ sung vi chất nào.