Cách làm nước rửa tay khô sát khuẩn tại nhà theo công thức của WHO
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn là một trong những giải pháp thuận tiện giúp làm sạch tay nhanh chóng khi không có sẵn nước sạch và xà phòng. Trong bối cảnh các bệnh lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc bề mặt gia tăng, việc sở hữu một dung dịch rửa tay đạt chuẩn nồng độ cồn sát khuẩn là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe gia đình.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban hành hướng dẫn chi tiết về công thức pha chế dung dịch sát khuẩn tay với các thành phần cơ bản nhằm hỗ trợ phòng ngừa mầm bệnh hiệu quả. Hiểu rõ tỷ lệ, vai trò của từng thành phần và các bước thực hiện sẽ giúp việc tự pha chế tại nhà vừa đảm bảo khả năng diệt khuẩn, vừa hạn chế gây kích ứng da.
Cách làm nước rửa tay khô theo WHO là gì?
Nước rửa tay khô hay dung dịch sát khuẩn tay gốc cồn là chế phẩm dùng trực tiếp lên da tay mà không cần rửa lại với nước. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), để vô hiệu hóa hiệu quả các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn và virus có vỏ bọc lipid, dung dịch sát khuẩn cần đạt nồng độ cồn tối thiểu khoảng 60 phần trăm đến 80 phần trăm. Công thức chuẩn của WHO được xây dựng dựa trên nguyên lý kết hợp dung dịch cồn sát khuẩn chính cùng một chất dưỡng ẩm da và một chất bất hoạt bào tử vi khuẩn nhiễm tạp trong quá trình bảo quản. Việc tự pha chế tại các hộ gia đình hoặc cơ sở nhỏ cần tuân thủ nghiêm ngặt tỷ lệ đo lường, bởi nếu nồng độ cồn quá thấp sẽ không đạt hiệu quả khử khuẩn, còn nếu pha sai nguyên liệu có thể gây khô ráp hoặc kích ứng niêm mạc.
Thành phần nguyên liệu và dụng cụ pha chế cần chuẩn bị
Để pha chế dung dịch sát khuẩn tay theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, cần chuẩn bị cồn y tế ethanol 96 độ hoặc cồn isopropanol 99.8 độ làm hoạt chất sát khuẩn chính. Cùng với đó là dung dịch hydro peroxyd (oxy già) nồng độ 3 phần trăm nhằm loại bỏ các bào tử vi khuẩn có thể tồn tại trong dung dịch hoặc dụng cụ chứa.
Thành phần tiếp theo là glycerol (glycerin) nồng độ 98 phần trăm, đóng vai trò như một chất giữ ẩm giúp hạn chế hiện tượng khô nẻ da tay khi tiếp xúc với cồn thường xuyên. Cuối cùng, cần có nước cất hoặc nước đun sôi để nguội hoàn toàn để điều chỉnh thể tích dung dịch về nồng độ mục tiêu. Dụng cụ pha chế bao gồm bình thủy tinh hoặc bình nhựa chịu cồn có vạch chia dung tích rõ ràng, phễu rót, đũa khuấy sạch và các chai có nắp đậy kín để chiết rót thành phẩm.
Tỷ lệ phối trộn chuẩn cho một lít dung dịch sát khuẩn
Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra hai công thức tiêu chuẩn, trong đó công thức phổ biến nhất tại gia đình sử dụng cồn ethanol. Để tạo ra một lít dung dịch sát khuẩn hoàn chỉnh đạt nồng độ cồn xấp xỉ 80 phần trăm thể tích, bạn cần đo chính xác 833 mililit ethanol 96 độ cho vào bình chứa sạch.
Tiếp theo, thêm vào bình 41,7 mililit dung dịch hydro peroxyd 3 phần trăm. Do glycerol có độ nhớt cao và bám dính thành dụng cụ đo, bạn cần đong cẩn thận 14,5 mililit glycerol, có thể tráng lại ống đong bằng một ít nước cất trước khi đổ vào bình để không hao hụt nguyên liệu. Sau khi đã cho đủ ba thành phần trên, thêm nước cất hoặc nước đun sôi để nguội cho đến khi mực chất lỏng chạm đúng vạch một nghìn mililit. Khuấy đều hoặc lắc nhẹ để các chất hòa tan đồng nhất vào nhau.
Quy trình ủ dung dịch và bảo quản an toàn sau khi pha
Sau khi phối trộn hoàn tất, dung dịch cần được chiết ngay vào các chai lọ sạch đã chuẩn bị sẵn và vặn chặt nắp để tránh bay hơi cồn làm giảm hiệu lực sát khuẩn. Một bước vô cùng quan trọng thường bị bỏ qua là giai đoạn cách ly hoặc ủ dung dịch.
Theo hướng dẫn của WHO, các chai dung dịch sau khi đóng nắp cần được lưu trữ yên tĩnh ít nhất 72 giờ trước khi đưa vào sử dụng. Khoảng thời gian này giúp hoạt chất hydro peroxyd phát huy tối đa tác dụng tiêu diệt triệt để bất kỳ bào tử vi khuẩn nào có thể đã nhiễm vào trong quá trình thao tác hoặc từ vỏ chai chứa. Khu vực lưu trữ cần khô ráo, thoáng khí, tránh ánh nắng mặt trời trực tiếp và tuyệt đối tránh xa nguồn nhiệt hoặc tia lửa điện do cồn nồng độ cao rất dễ bắt cháy.
Kỹ thuật sát khuẩn tay nhanh đạt hiệu quả tối ưu
Việc sở hữu dung dịch đạt chuẩn chỉ phát huy tác dụng khi người dùng thực hiện thao tác sát khuẩn đúng cách. Bạn cần lấy một lượng dung dịch vừa đủ, thông thường từ 3 đến 5 mililit vào lòng bàn tay sao cho lượng cồn đủ để làm ướt toàn bộ bề mặt của cả hai bàn tay.
Tiến hành xoa đều hai lòng bàn tay vào nhau, chà lòng bàn tay này lên mu bàn tay kia, miết kỹ các kẽ ngón tay, xoay đều các ngón tay và đầu ngón tay vào lòng bàn tay đối diện. Toàn bộ quá trình chà sát cần kéo dài liên tục từ 20 đến 30 giây cho đến khi cồn bay hơi hoàn toàn và bề mặt da tay khô ráo. Không nên dùng khăn lau khô tay ngay sau khi vừa thoa dung dịch vì sẽ làm mất đi lớp cồn sát khuẩn khi chưa đủ thời gian tiếp xúc.
Lưu ý an toàn
Dung dịch cồn sát khuẩn rất dễ bắt cháy, do đó cần cất giữ xa tầm tay trẻ em, tránh xa bếp lửa, tàn thuốc và thiết bị phát nhiệt. Chỉ sử dụng dung dịch ngoài da, tuyệt đối không được uống và tránh để dung dịch bắn vào mắt hoặc vết thương hở sâu. Rửa tay khô không có tác dụng loại bỏ vết bẩn hữu cơ, dầu mỡ hay hóa chất có thể nhìn thấy bằng mắt thường; trong những trường hợp này, việc rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy là bắt buộc. Nếu da tay xuất hiện dấu hiệu mẩn đỏ, ngứa rát kéo dài hoặc nứt nẻ nghiêm trọng, nên ngừng sử dụng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa da liễu.
Tóm tắt
Tự pha chế nước rửa tay khô theo công thức của Tổ chức Y tế Thế giới là giải pháp kinh tế và hữu ích giúp nâng cao ý thức phòng chống bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, việc tuân thủ chính xác tỷ lệ pha chế, thời gian ủ 72 giờ và các nguyên tắc an toàn phòng cháy là yếu tố quyết định chất lượng thành phẩm. Vệ sinh tay đúng lúc và đúng cách sẽ góp phần tạo nên lá chắn bảo vệ sức khỏe vững chắc cho bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có thể thay thế cồn y tế bằng rượu nấu gia đình để làm nước rửa tay khô không?
Không nên dùng rượu nấu thông thường vì nồng độ cồn chỉ dao động từ 30 đến 45 độ, không đủ ngưỡng tối thiểu 60 đến 80 phần trăm để tiêu diệt vi khuẩn và virus. Sử dụng nồng độ cồn quá thấp sẽ không đem lại hiệu quả phòng bệnh như mong muốn.
Có thể bỏ qua thành phần glycerol khi tự pha chế nước rửa tay không?
Về mặt diệt khuẩn, không có glycerol dung dịch vẫn có tác dụng sát khuẩn nhờ cồn. Tuy nhiên, glycerol là chất làm mềm và giữ ẩm; nếu thiếu chất này, việc sử dụng cồn nồng độ cao nhiều lần trong ngày sẽ khiến da tay bị khô ráp, bong tróc và kích ứng.
Nước rửa tay khô có thể thay thế hoàn toàn xà phòng và nước sạch không?
Nước rửa tay khô chỉ là giải pháp thay thế tạm thời khi không có sẵn nước và xà phòng. Dung dịch cồn không thể làm sạch bụi bẩn nhìn thấy rõ, dầu mỡ hay một số loại mầm bệnh đặc thù như vi khuẩn Clostridioides difficile hoặc norovirus.
Tại sao cần phải để dung dịch rửa tay khô yên trong 72 giờ sau khi pha?
Thời gian 72 giờ là khuyến cáo khoa học của WHO nhằm để hydro peroxyd tiêu diệt triệt để các bào tử vi sinh vật có thể vô tình lẫn vào trong nguyên liệu hoặc bình chứa khi pha chế, đảm bảo dung dịch hoàn toàn sạch khuẩn trước khi dùng.
Trẻ nhỏ có được tự ý sử dụng nước rửa tay khô chứa cồn không?
Trẻ nhỏ chỉ nên dùng nước rửa tay khô dưới sự giám sát chặt chẽ của người lớn để tránh việc trẻ cho tay vào miệng khi cồn chưa khô hoặc làm văng dung dịch vào mắt. Tốt nhất vẫn nên hướng dẫn trẻ rửa tay bằng nước và xà phòng dịu nhẹ.
