Cách xử trí và hạ sốt cho trẻ dưới 1 tuổi an toàn tại nhà

Hạ sốt cho trẻ dưới 1 tuổi là gì?

Thân nhiệt của trẻ nhỏ thường có sự dao động nhẹ trong ngày tùy thuộc vào nhiệt độ môi trường, mức độ vận động và lượng quần áo đang mặc. Một đứa trẻ dưới 1 tuổi được xác định là sốt khi nhiệt độ đo tại hậu môn từ 38 độ C trở lên, hoặc nhiệt độ đo ở nách từ 37,5 độ C trở lên. Sốt thường khởi phát sau các đợt tiêm chủng thường quy, mọc răng hoặc phổ biến nhất là do nhiễm trùng đường hô hấp và tiêu hóa.

Phụ huynh cần hiểu rằng mức độ sốt cao hay thấp không phản ánh hoàn toàn mức độ nghiêm trọng của bệnh lý tiềm ẩn. Một số trẻ sốt nhẹ nhưng có thể tiềm ẩn bệnh lý nặng, trong khi nhiều trẻ sốt cao do virus thông thường vẫn chơi ngoan và đáp ứng tốt với các biện pháp chăm sóc. Điều quan trọng nhất khi theo dõi trẻ nhỏ bị sốt là chú ý đến tổng trạng, mức độ tỉnh táo, nhịp thở và khả năng bú nuốt của trẻ.

Các biện pháp chăm sóc vật lý giúp làm dịu thân nhiệt cho trẻ

Trước khi can thiệp bất kỳ biện pháp nào, phụ huynh cần đo thân nhiệt chính xác cho trẻ bằng nhiệt kế điện tử đo ở nách, trán hoặc hậu môn. Cần cởi bớt chăn dày, mũ len và quần áo chật, thay bằng các bộ quần áo mỏng nhẹ, chất liệu cotton thấm hút mồ hôi tốt. Không gian phòng nghỉ của trẻ cần giữ thông thoáng, nhiệt độ phòng duy trì ổn định, tránh gió lùa trực tiếp từ quạt hay điều hòa.

Cha mẹ có thể dùng khăn mềm thấm nước ấm, nhiệt độ nước thấp hơn thân nhiệt trẻ khoảng 1 đến 2 độ C, để lau nhẹ nhàng ở các vị trí có mạch máu lớn đi qua như hai hõm nách và bẹn. Nước ấm giúp giãn mạch máu ngoại biên, hỗ trợ quá trình khuếch tán nhiệt tự nhiên qua da. Không nên lau khắp toàn thân hoặc chườm lên vùng ngực và bụng vì dễ làm trẻ bị lạnh run. Quá trình lau nước ấm chỉ nên thực hiện trong khoảng 10 đến 15 phút và dừng lại ngay khi trẻ có dấu hiệu phản kháng khó chịu hoặc thân nhiệt đã hạ bớt.

Đảm bảo dinh dưỡng và bù nước đầy đủ cho trẻ nhũ nhi

Khi trẻ bị sốt, quá trình tăng chuyển hóa và toát mồ hôi dễ dẫn đến mất nước và rối loạn điện giải. Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi, việc cho trẻ bú mẹ tăng cường hoặc chia nhỏ các cữ bú sữa công thức là giải pháp bù dịch và cung cấp dinh dưỡng tối ưu nhất. Sữa mẹ chứa kháng thể tự nhiên và nguồn nước dồi dào giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể trẻ trong đợt nhiễm trùng.

Đối với những trẻ đã bước vào giai đoạn ăn dặm từ 6 tháng đến 1 tuổi, ngoài việc tăng cữ bú, phụ huynh có thể cho trẻ uống thêm từng ngụm nhỏ nước lọc hoặc dung dịch bù nước oresol theo hướng dẫn của bác sĩ. Thức ăn dặm trong những ngày sốt cần được chế biến dưới dạng lỏng, mềm, dễ nuốt như cháo loãng, súp dinh dưỡng. Không ép trẻ ăn lượng lớn cùng một lúc mà nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh gây áp lực lên hệ tiêu hóa và hạn chế nguy cơ nôn trớ.

Nguyên tắc sử dụng thuốc hạ sốt an toàn cho trẻ nhỏ

Thuốc hạ sốt chỉ nên được cân nhắc khi trẻ sốt cao gây bứt rứt, quấy khóc nhiều hoặc sốt từ 38,5 độ C trở lên khi đo ở nách. Paracetamol là hoạt chất hạ sốt được ưu tiên sử dụng hàng đầu cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ do tính an toàn cao khi dùng đúng hướng dẫn. Liều lượng thuốc hạ sốt bắt buộc phải tính theo cân nặng thực tế của trẻ, không được tự ý ước lượng theo độ tuổi.

Khoảng cách tối thiểu giữa hai lần dùng thuốc phải tuân thủ nghiêm ngặt theo khuyến cáo của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn để tránh nguy cơ quá liều gây ngộ độc gan. Phụ huynh tuyệt đối không được tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt khác nhau hoặc dùng xen kẽ thuốc khi chưa có chỉ định y khoa. Dạng thuốc gói bột hòa tan hoặc siro uống thường thuận tiện nhất, còn dạng thuốc đặt hậu môn chỉ nên dùng khi trẻ nôn ói liên tục hoặc không thể uống thuốc.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức

Trẻ dưới 1 tuổi có diễn biến bệnh rất nhanh, do đó cha mẹ cần quan sát kỹ các dấu hiệu nguy hiểm để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời. Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt cần được bác sĩ thăm khám ngay lập tức mà không tự ý theo dõi tại nhà. Với trẻ từ 3 đến 12 tháng, cần đưa đi cấp cứu nếu trẻ sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.

Những biểu hiện cảnh báo nguy kịch bao gồm trẻ li bì, khó đánh thức, phản xạ chậm, quấy khóc không thể dỗ dành, co giật hoặc thở nhanh rút lõm lồng ngực. Ngoài ra, các triệu chứng như nôn trớ tất cả mọi thứ, bỏ bú hoàn toàn, dấu hiệu mất nước nặng như mắt trũng, tiểu rất ít hoặc xuất hiện ban xuất huyết tím tái trên da đều là tình trạng y tế khẩn cấp cần được bác sĩ can thiệp ngay.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không được cho trẻ dưới 1 tuổi dùng aspirin vì nguy cơ mắc hội chứng Reye, một bệnh lý não và gan cực kỳ nguy hiểm. Không tự ý dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ vì kháng sinh không có tác dụng đối với các bệnh do virus. Cha mẹ không nên dùng nước đá lạnh, cồn y tế để lau hạ sốt hoặc quấn tã ủ ấm quá chặt khi trẻ đang sốt. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Chăm sóc trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị sốt đòi hỏi cha mẹ giữ bình tĩnh, theo dõi sát sao biểu hiện toàn thân thay vì chỉ chăm chú vào con số nhiệt kế. Việc áp dụng đúng các biện pháp hỗ trợ như bù nước, mặc đồ thoáng mát và dùng thuốc hạ sốt theo đúng chỉ định y khoa sẽ giúp trẻ nhanh chóng dễ chịu. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nào, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là ưu tiên hàng đầu.