Cách giảm viêm loét miệng cho bệnh nhân ung thư khi điều trị

Giảm viêm loét miệng cho bệnh nhân ung thư

Viêm niêm mạc miệng ở người bệnh ung thư là tình trạng tổn thương lớp tế bào biểu mô lót bên trong khoang miệng do tác động của các phương pháp điều trị như hóa trị hoặc xạ trị. Các loại thuốc chống ung thư và tia xạ thường tấn công vào các tế bào phân chia nhanh, vô tình làm tổn thương các tế bào niêm mạc khỏe mạnh, dẫn đến hiện tượng viêm đỏ, teo niêm mạc và hình thành các vết loét nông hoặc sâu.

Tình trạng này thường xuất hiện sau khoảng vài ngày đến hai tuần kể từ khi bắt đầu đợt điều trị. Mức độ loét có thể dao động từ cảm giác rát nhẹ khi nuốt đến đau đớn dữ dội khiến người bệnh không thể nhai nuốt thức ăn đặc. Ngoài việc gây đau đớn, các vết loét còn tạo cửa ngõ cho vi khuẩn, nấm xâm nhập vào dòng máu, đặc biệt nguy hiểm trong giai đoạn lượng bạch cầu của bệnh nhân đang bị suy giảm.

Vệ sinh răng miệng nhẹ nhàng và đúng phương pháp

Chăm sóc răng miệng sạch sẽ là bước cơ bản giúp ngăn ngừa vi khuẩn phát triển trên nền niêm mạc đang bị tổn thương. Người bệnh nên sử dụng bàn chải có lông cực mềm hoặc tăm bông gạc y tế chuyên dụng để chải răng sau mỗi bữa ăn và trước khi đi ngủ. Thao tác chải cần thực hiện hết sức nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh làm rách niêm mạc hoặc gây chảy máu chân răng.

Sau khi chải răng, bệnh nhân nên súc miệng nhiều lần trong ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý không phẩy chín phần trăm hoặc dung dịch natri bicarbonat loãng ấm. Các dung dịch dịu nhẹ này giúp làm sạch mảng bám, trung hòa axit trong miệng và làm dịu vết thương mà không gây xót rát. Tuyệt đối không dùng các loại nước súc miệng thương mại chứa cồn hay chất tạo mùi cay nồng vì chúng sẽ làm khô miệng và tăng cảm giác bỏng rát. Nếu người bệnh có đeo hàm giả tháo lắp, cần tháo ra làm sạch thường xuyên và hạn chế đeo khi vết loét đang sưng đau.

Lựa chọn thực phẩm mềm nguội và dễ nuốt

Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc duy trì năng lượng và hỗ trợ tái tạo mô tổn thương. Khi khoang miệng bị viêm loét, người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như súp xay nhuyễn, cháo dinh dưỡng nấu mềm, sữa hạt, sữa chua hoặc sinh tố hoa quả ít chua. Thức ăn nên được để nguội hoặc chỉ hơi ấm trước khi dùng, bởi nhiệt độ cao sẽ kích thích mạnh lên các đầu dây thần kinh vùng loét gây đau nhói.

Bên cạnh đó, cần loại bỏ hoàn toàn các loại thực phẩm cay nóng chứa ớt, tiêu, gừng, các loại quả có vị chua đậm cùng các món ăn khô cứng như bánh mì nướng, đồ chiên rán giòn. Những thực phẩm này dễ cọ xát cơ học hoặc gây kích ứng hóa học trực tiếp khiến ổ loét lan rộng hơn. Bệnh nhân có thể chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa phụ trong ngày để đảm bảo nạp đủ năng lượng và chất đạm mà không tạo áp lực lớn lên khoang miệng trong mỗi lần ăn.

Giữ ẩm khoang miệng và hạn chế tình trạng khô rát

Xạ trị vùng đầu cổ và một số hóa chất điều trị có thể làm suy giảm chức năng tuyến nước bọt, dẫn tới chứng khô miệng nghiêm trọng. Thiếu nước bọt làm mất đi lớp màng bảo vệ tự nhiên, khiến vết loét lâu lành hơn và gia tăng cảm giác đau rát. Để khắc phục, người bệnh nên chủ động uống từng ngụm nước lọc nhỏ đều đặn trong suốt cả ngày, không đợi đến khi cảm thấy khát mới uống.

Ngoài nước lọc, việc ngậm các viên đá nhỏ sạch cũng giúp duy trì độ ẩm và làm tê nhẹ vùng tổn thương, từ đó giảm đau tạm thời. Người bệnh cũng có thể sử dụng các sản phẩm nước bọt nhân tạo hoặc gel giữ ẩm khoang miệng chuyên dụng theo tư vấn của nhân viên y tế. Thoa một lớp mỏng sáp dưỡng ẩm hoặc dầu dừa tinh khiết lên môi giúp ngăn ngừa tình trạng môi nứt nẻ, chảy máu, tạo cảm giác dễ chịu hơn khi cử động miệng và trò chuyện.

Sử dụng các dung dịch bảo vệ niêm mạc theo chỉ định y khoa

Trong nhiều trường hợp viêm loét nặng gây đau đớn dữ dội, các biện pháp vệ sinh và dinh dưỡng thông thường có thể chưa đủ để kiểm soát triệu chứng. Khi đó, bác sĩ chuyên khoa ung bướu có thể chỉ định các dung dịch súc miệng bảo vệ niêm mạc hoặc thuốc bôi tại chỗ phù hợp. Những chế phẩm này thường chứa thành phần bọc vết loét để tạo lớp màng ngăn cách thức ăn tiếp xúc trực tiếp với bề mặt tổn thương.

Một số dung dịch súc miệng chuyên dụng phối hợp hoạt chất giảm đau, kháng viêm hoặc kháng nấm cục bộ có thể được kê đơn để sử dụng trước bữa ăn chừng mười lăm đến ba mươi phút, giúp người bệnh dễ dàng ăn uống hơn. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bôi nhiệt miệng trôi nổi, thuốc chứa corticoid hay kháng sinh khi chưa có chỉ định, bởi việc dùng sai thuốc có thể làm rối loạn hệ vi sinh khoang miệng và che lấp các dấu hiệu nhiễm trùng nguy hiểm.

Liệu pháp ngậm đá lạnh hỗ trợ giảm tổn thương niêm mạc

Ngậm đá lạnh hay liệu pháp làm lạnh khoang miệng là một kỹ thuật đơn giản nhưng mang lại hiệu quả hỗ trợ đáng kể đối với một số phác đồ hóa trị cụ thể, chẳng hạn như truyền hoạt chất có thời gian phân bố ngắn. Phương pháp này hoạt động bằng cách làm co các mạch máu nhỏ ở vùng niêm mạc miệng, từ đó làm giảm lưu lượng máu vận chuyển hóa chất tiếp cận đến các mô tế bào lót khoang miệng trong lúc thuốc đạt nồng độ cao trong tuần hoàn.

Để áp dụng an toàn, người bệnh ngậm các mảnh đá bào nhỏ hoặc kem que không đường trước, trong và sau thời gian truyền dịch theo đúng hướng dẫn của điều dưỡng hoặc bác sĩ điều trị. Cần lưu ý rằng phương pháp này không áp dụng cho tất cả các loại hóa chất, đặc biệt chống chỉ định với một số loại thuốc gây co thắt thanh quản do lạnh như oxaliplatin. Vì vậy, người bệnh bắt buộc phải thảo luận và được sự đồng ý của bác sĩ trước khi thực hiện.

Lưu ý an toàn

Viêm loét miệng ở bệnh nhân ung thư không đơn thuần là nhiệt miệng thông thường mà liên quan trực tiếp đến sự suy giảm miễn dịch trong quá trình điều trị. Người bệnh không được tự ý cạo bỏ mảng trắng trong miệng, không tự dùng các bài thuốc dân gian chưa kiểm chứng và không tự ý ngừng ăn uống vì đau. Cần báo ngay cho bác sĩ điều trị nếu xuất hiện sốt từ ba mươi tám độ C trở lên, vết loét chảy máu khó cầm, xuất hiện mảng bám trắng đục lan rộng nghi do nấm, hoặc cảm giác đau rát nghiêm trọng khiến người bệnh hoàn toàn không thể uống nước hay nuốt thuốc.

Tóm tắt

Viêm loét miệng là thách thức phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh chủ động chăm sóc răng miệng đúng cách và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hợp lý. Việc trao đổi thường xuyên với đội ngũ y bác sĩ ung bướu sẽ giúp người bệnh tìm ra giải pháp làm dịu cơn đau an toàn, phòng ngừa biến chứng nhiễm trùng và an tâm tiếp tục hoàn thành liệu trình điều trị.