Cách kiểm soát và hạn chế tăng độ cận thị đơn giản,
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cận thị là tật khúc xạ phổ biến hàng đầu hiện nay, đặc biệt gia tăng nhanh chóng ở lứa tuổi học sinh, sinh viên và người làm việc văn phòng. Trước những phiền toái trong sinh hoạt hàng ngày, nhiều người thường tìm kiếm cách giảm độ cận thị với mong muốn khôi phục thị lực tự nhiên mà không cần can thiệp phẫu thuật.
Về mặt sinh lý bệnh học mắt, cận thị thực thể xuất phát từ việc trục nhãn cầu bị dài ra, khiến hình ảnh hội tụ trước võng mạc. Tình trạng này không thể tự đảo ngược bằng các mẹo dân gian hay bài tập thông thường. Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể áp dụng các biện pháp khoa học để hạn chế tăng độ cận, giải tỏa căng thẳng điều tiết và duy trì thị lực ổn định lâu dài.
Cách giảm độ cận thị là gì?
Tật cận thị là tình trạng mắt nhìn rõ các vật ở gần nhưng nhìn mờ các vật ở xa. Trong đa số trường hợp, cận thị phát triển do trục nhãn cầu phát triển dài hơn bình thường, gọi là cận thị trục, hoặc do giác mạc có độ cong quá lớn. Khi mắt phải làm việc liên tục ở khoảng cách gần mà không có thời gian nghỉ ngơi, cơ thể mi sẽ co thắt kéo dài dẫn đến hiện tượng cận thị giả, làm suy giảm thị lực tạm thời. Mặc dù cận thị thực thể không thể tự khỏi, việc nhận diện đúng cơ chế điều tiết của mắt giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng đắn, tránh lãng phí thời gian vào các phương pháp không có căn cứ y khoa và bảo vệ thị giác một cách bền vững.
Hiểu đúng về bản chất độ cận và phân biệt cận thị giả
Trên thực tế y khoa, cận thị học đường đa phần là cận thị trục, xuất hiện khi trục trước sau của nhãn cầu dài hơn bình thường. Khi cấu trúc giải phẫu của nhãn cầu đã thay đổi, không có biện pháp tự nhiên hay bài tập nào có thể làm ngắn nhãn cầu lại để đưa độ cận về mức bình thường. Do đó, mục tiêu thực tế và an toàn nhất chính là kiểm soát, làm chậm tốc độ tăng độ cận và ngăn ngừa biến chứng thoái hóa võng mạc. Tuy nhiên, một số trường hợp giảm được độ cận là do khắc phục tình trạng cận thị giả. Cận thị giả xuất hiện khi cơ thể mi bị co quắp sau thời gian dài mắt làm việc quá sức ở khoảng cách gần. Khi cơ điều tiết được thư giãn thông qua nghỉ ngơi hoặc hỗ trợ y tế, độ khúc xạ giả tạm thời sẽ biến mất, giúp mắt nhìn rõ hơn. Việc phân biệt rõ hai tình trạng này giúp người bệnh tránh kỳ vọng sai lệch vào các phương pháp truyền miệng không có cơ sở khoa học.
Thực hiện quy tắc làm việc và bảo vệ thị lực khi nhìn gần
Thói quen điều tiết mắt trong sinh hoạt hàng ngày đóng vai trò quyết định đến tốc độ tiến triển của tật cận thị. Người làm việc với máy tính hoặc đọc sách nên áp dụng nghiêm túc quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn gần, hãy hướng mắt nhìn xa khoảng 20 feet tương đương 6 mét trong vòng ít nhất 20 giây. Hành động này giúp các cơ vận nhãn và cơ thể mi được thả lỏng hoàn toàn. Bên cạnh đó, khoảng cách nhìn sách vở hoặc màn hình điện tử cần duy trì từ 35 đến 40 centimet. Không gian học tập và làm việc phải được bố trí ánh sáng đầy đủ, tránh ánh sáng phản xạ gây lóa mắt hoặc học tập trong bóng tối. Khi sử dụng thiết bị kỹ thuật số, việc chớp mắt thường xuyên hoặc dùng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản theo hướng dẫn y tế sẽ hạn chế tình trạng khô mắt, giúp mắt duy trì môi trường quang học ổn định và giảm áp lực điều tiết.
Tăng cường hoạt động ngoài trời dưới ánh sáng tự nhiên
Nhiều nghiên cứu nhãn khoa trên thế giới đã chứng minh rằng thời gian hoạt động ngoài trời dưới ánh sáng tự nhiên có mối liên hệ mật thiết với việc ức chế tăng độ cận ở trẻ em và thanh thiếu niên. Ánh sáng mặt trời tự nhiên kích thích các tế bào biểu mô võng mạc giải phóng chất dẫn truyền thần kinh dopamine, một hoạt chất nội sinh có tác dụng làm chậm quá trình dài ra của trục nhãn cầu. Trẻ em và người trẻ tuổi nên dành tối thiểu 1 đến 2 giờ mỗi ngày để tham gia các hoạt động ngoài trời như đi bộ, chơi thể thao hoặc dạo chơi. Cần lưu ý rằng lợi ích này đến từ cường độ ánh sáng tự nhiên chứ không phụ thuộc vào cường độ vận động thể chất. Ngay cả khi chỉ ngồi thư giãn dưới bóng râm ngoài trời, đôi mắt vẫn nhận được lượng ánh sáng cần thiết để phát huy cơ chế bảo vệ mà các nguồn ánh sáng nhân tạo trong nhà không thể thay thế được.
Đeo kính đúng độ và khám khúc xạ định kỳ tại cơ sở chuyên khoa
Đeo kính đúng độ là yếu tố nền tảng để giữ độ cận ổn định. Quan niệm đeo kính non độ để mắt tự thích nghi hoặc hạn chế phụ thuộc vào kính là một sai lầm phổ biến. Khi đeo kính thiếu độ, hình ảnh hội tụ ở phía trước võng mạc không chuẩn xác, buộc não bộ phải phát tín hiệu cho mắt tăng cường điều tiết liên tục, vô tình thúc đẩy trục nhãn cầu phát triển dài thêm và khiến độ cận tăng nhanh hơn. Người bệnh cần thực hiện đo khám khúc xạ tại các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín, nơi có trang thiết bị đạt chuẩn và bác sĩ nhãn khoa thực hiện quy trình đo khám toàn diện, đôi khi cần nhỏ thuốc liệt điều tiết đối với trẻ nhỏ để xác định chính xác độ khúc xạ thực. Việc tái khám định kỳ mỗi 6 tháng giúp phát hiện kịp thời sự thay đổi của mắt để điều chỉnh số kính phù hợp, tránh tình trạng mắt phải làm việc trong điều kiện quang sai kéo dài.
Các can thiệp y khoa giúp làm chậm tiến triển độ cận
Hiện nay, ngành nhãn khoa đã ứng dụng nhiều phương pháp can thiệp hiện đại nhằm làm chậm sự tiến triển của cận thị ở nhóm đối tượng có nguy cơ tăng độ nhanh. Trong đó, kính tiếp xúc cứng chỉnh hình giác mạc ban đêm Ortho-K là phương pháp định hình bề mặt giác mạc tạm thời trong khi ngủ, giúp người dùng nhìn rõ ban ngày mà không cần kính gọng, đồng thời tạo ra hiệu ứng quang sai giúp hãm đà tăng trục nhãn cầu. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa atropine nồng độ thấp cũng là một liệu pháp y khoa được chứng minh có hiệu quả kiểm soát tiến triển cận thị tốt. Tuy nhiên, mọi can thiệp này đều đòi hỏi chỉ định nghiêm ngặt, theo dõi chặt chẽ và đánh giá định kỳ từ bác sĩ chuyên khoa mắt để kiểm soát tác dụng phụ, người bệnh tuyệt đối không được tự ý tìm mua hay áp dụng các phương pháp này tại nhà.
Lưu ý an toàn
Người mắc tật khúc xạ tuyệt đối không áp dụng các biện pháp xoa bóp bấm huyệt mạnh, nhỏ các loại thuốc tự pha chế hoặc dùng thuốc nhỏ mắt có hoạt chất mạnh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Mọi dấu hiệu bất thường như thị lực suy giảm đột ngột, đau nhức mắt dữ dội, xuất hiện chớp sáng hoặc nhìn thấy nhiều đốm đen trôi nổi cần được đưa đến bệnh viện mắt thăm khám ngay để loại trừ biến chứng bong rách võng mạc.
Tóm tắt
Kiểm soát độ cận thị đòi hỏi sự kiên trì trong việc xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học và tuân thủ hướng dẫn y khoa. Người bệnh không nên đặt niềm tin vào các biện pháp truyền miệng chưa có kiểm chứng. Việc chủ động khám mắt định kỳ và phối hợp cùng bác sĩ chuyên khoa mắt là giải pháp an toàn nhất để bảo vệ thị lực lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Springer Science and Business Media LLC: Axial Length Control Using Repeated Low-Level Red Light Combined with Orthokeratology in Children with Rapid Myopia Progression: A Retrospective Cohort Study
- PLOS ONE: Factors related to axial length elongation and myopia progression in orthokeratology practice
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Các bài tập luyện mắt có giúp giảm độ cận thị thật không?
Bài tập mắt giúp giảm mỏi mắt và thư giãn cơ điều tiết nhưng không thể làm ngắn trục nhãn cầu hay đảo ngược độ cận thị thực thể. Người bệnh vẫn cần tuân thủ đeo kính và tái khám định kỳ.
Đeo kính thấp hơn độ cận thực tế có làm giảm độ cận không?
Không nên tự ý đeo kính thấp hơn độ cận vì điều này khiến mắt phải tăng điều tiết liên tục để nhìn rõ, dễ dẫn đến mỏi mắt và kích thích cận thị tiến triển nhanh hơn.
Kính áp tròng ban đêm Ortho-K có chữa khỏi hẳn cận thị không?
Kính Ortho-K được đeo vào ban đêm để định hình tạm thời giác mạc giúp nhìn rõ ban ngày và làm chậm tăng độ, chứ không triệt tiêu vĩnh viễn tật cận thị. Khi ngừng đeo giác mạc sẽ trở lại trạng thái cũ.
Cận thị giả có tự biến mất mà không cần can thiệp không?
Cận thị giả do cơ thể mi co quắp có thể phục hồi nếu mắt được nghỉ ngơi hợp lý hoặc dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ nhãn khoa, trong khi cận thị do cấu trúc trục mắt thì không thể tự hết.
Bao lâu người mắc tật cận thị nên đi đo thị lực một lần?
Người bị cận thị nên khám mắt định kỳ mỗi 6 tháng một lần hoặc tái khám ngay khi có biểu hiện mờ mắt, nhức đầu hoặc nhìn thấy hiện tượng ruồi bay bất thường.
