Cách đo huyết áp đúng chuẩn tại nhà và những lưu ý quan trọng

Cách đo huyết áp đúng là gì?

Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và thư giãn, được biểu thị qua hai chỉ số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Đo huyết áp tại nhà bằng máy đo điện tử tự động hiện nay được các tổ chức y tế khuyến khích rộng rãi cho cả người khỏe mạnh và người có nguy cơ tim mạch. Phương pháp này không chỉ giúp kiểm soát hiệu quả chỉ số huyết áp hàng ngày mà còn loại bỏ được hiện tượng tăng huyết áp áo choàng trắng, vốn xảy ra khi người bệnh có tâm lý căng thẳng lúc đo tại phòng khám. Để số đo có giá trị sử dụng cho việc chẩn đoán và theo dõi y khoa, toàn bộ quy trình từ khâu nghỉ ngơi, vị trí đặt vòng bít cho đến tư thế ngồi đều cần tuân thủ theo các nguyên tắc kỹ thuật cơ bản.

Chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi đo huyết áp

Để có kết quả đo phản ánh đúng tình trạng sức khỏe, khâu chuẩn bị đóng vai trò quyết định. Trước khi đo ít nhất 30 phút, người đo không nên uống cà phê, trà đặc, rượu bia, không hút thuốc lá và không tập thể dục gắng sức. Cần đi tiểu để làm trống bàng quang trước khi bắt đầu, vì cảm giác buồn tiểu có thể làm chỉ số huyết áp tăng tạm thời từ 10 đến 15 mmHg.

Người đo cần ngồi nghỉ ngơi thư giãn hoàn toàn ở không gian yên tĩnh, thoáng mát trong ít nhất 5 phút trước khi bấm máy. Tránh đo ngay sau khi vừa đi lại nhiều, leo cầu thang hoặc đang trong trạng thái căng thẳng, bực bội. Người đo cũng nên mặc áo có tay áo rộng rãi hoặc áo cộc tay để dễ dàng quấn bao đo mà không làm thắt nghẽn mạch máu ở phần cánh tay trên.

Tư thế ngồi và vị trí đặt vòng bít chuẩn xác

Tư thế của người đo ảnh hưởng trực tiếp đến huyết động và áp lực lên thành mạch. Bạn cần ngồi thẳng lưng trên ghế có tựa, hai bàn chân đặt phẳng hoàn toàn trên mặt sàn, không bắt chéo chân vì thói quen này có thể làm tăng nhẹ huyết áp tâm thu. Cánh tay dùng để đo cần được đặt trên mặt bàn phẳng sao cho nếp gấp khuỷu tay ngang với tầm của tim.

Khi quấn vòng bít, hãy đặt mép dưới của bao đo cách nếp gấp khuỷu tay khoảng 1 đến 2 cm. Ống dẫn khí nên nằm dọc theo đường đi của động mạch cánh tay, hướng thẳng xuống giữa lòng bàn tay. Vòng bít cần được quấn ôm sát vừa vặn vào bắp tay, không quá chặt cũng không quá lỏng, sao cho bạn vẫn có thể luồn vừa ngón tay trỏ vào giữa bao đo và da cánh tay.

Quy trình đo và ghi nhận kết quả chính xác

Khi máy bắt đầu bơm hơi và xả khí, người đo cần giữ toàn thân bất động, thở đều đặn và tuyệt đối không nói chuyện, nghe điện thoại hay cử động ngón tay. Việc nói chuyện hoặc căng cơ trong quá trình này là nguyên nhân phổ biến khiến máy báo lỗi hoặc cho ra kết quả sai lệch đáng kể.

Mỗi đợt kiểm tra nên thực hiện 2 lần đo liên tiếp, mỗi lần cách nhau từ 1 đến 2 phút. Nếu kết quả giữa hai lần chênh lệch nhau trên 5 mmHg, bạn nên nghỉ ngơi thêm 2 phút rồi đo tiếp lần thứ ba, sau đó lấy giá trị trung bình của hai lần đo cuối. Sau khi hoàn tất, hãy ghi lại đầy đủ chỉ số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và nhịp tim kèm ngày giờ đo vào sổ theo dõi hoặc ứng dụng sức khỏe để tiện theo dõi diễn tiến lâu dài.

Thời điểm đo huyết áp thích hợp trong ngày

Để việc theo dõi huyết áp đạt hiệu quả lâm sàng tốt nhất, bạn nên duy trì thói quen đo vào các khung giờ cố định trong ngày. Hai thời điểm lý tưởng nhất là buổi sáng ngay sau khi thức dậy, sau khi đã đi vệ sinh và trước khi dùng bữa sáng hoặc uống thuốc huyết áp; và buổi tối trước khi đi ngủ.

Huyết áp cơ thể luôn biến động tự nhiên theo nhịp sinh học, thường thấp hơn vào ban đêm và tăng dần vào buổi sáng. Việc đo định kỳ vào cùng một thời điểm mỗi ngày sẽ cung cấp bức tranh trung thực về sự dao động huyết áp của cơ thể, giúp bác sĩ chuyên khoa tim mạch dễ dàng đánh giá phác đồ dùng thuốc có đang kiểm soát tốt huyết áp trong suốt 24 giờ hay không.

Lưu ý an toàn

Chỉ số huyết áp đo tại nhà chỉ mang tính chất theo dõi và tham khảo diễn tiến bệnh, tuyệt đối không được dùng làm căn cứ để người bệnh tự ý mua thuốc, đổi liều hoặc ngừng thuốc hạ áp khi thấy huyết áp về mức bình thường. Thiết bị đo huyết áp điện tử cần được kiểm tra pin định kỳ và hiệu chuẩn độ chính xác sau mỗi 1 đến 2 năm sử dụng. Nếu huyết áp đo được tăng vọt bất thường kèm theo các triệu chứng cảnh báo nguy hiểm như đau thắt ngực, khó thở, nhìn mờ, tê yếu nửa người hoặc chóng mặt dữ dội, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Nắm vững cách đo huyết áp tại nhà giúp người bệnh và gia đình chủ động theo dõi sức khỏe tim mạch một cách an toàn. Kết quả đo chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thực hiện đúng quy trình và đúng thời điểm. Người đo không nên quá lo lắng trước những dao động nhỏ tức thời, đồng thời cần duy trì việc ghi chép đều đặn để thảo luận cùng bác sĩ điều trị trong các lần tái khám định kỳ.