Cách dạy trẻ chậm nói phụ huynh nên biết để đồng hành cùng con

Cách dạy trẻ chậm nói là gì?

Chậm phát triển ngôn ngữ ở trẻ là tình trạng trẻ có khả năng phát âm, vốn từ vựng hoặc khả năng hiểu và sử dụng ngôn ngữ chậm hơn so với các mốc phát triển thông thường của lứa tuổi. Thông thường, trẻ khoảng 12 tháng tuổi đã bắt đầu bập bẹ những từ đơn giản đầu tiên, đến 18 đến 24 tháng tuổi có thể nói được cụm từ hai từ và làm theo chỉ dẫn đơn giản.

Nguyên nhân khiến trẻ chậm nói rất đa dạng, có thể xuất phát từ yếu tố môi trường ít được tương tác, trẻ xem thiết bị điện tử quá nhiều, hoặc do các vấn đề y khoa như giảm thính lực, dính thắng lưỡi, khiếm khuyết vòm họng và các rối loạn phát triển thần kinh. Việc nhận biết đúng tình trạng và áp dụng cách dạy trẻ chậm nói thích hợp tại nhà sẽ tạo nền tảng kích hoạt phản xạ ngôn ngữ của trẻ.

Tăng cường trò chuyện và gọi tên sự vật trong sinh hoạt hàng ngày

Trong mọi sinh hoạt hàng ngày từ việc ăn uống, thay quần áo đến tắm rửa, cha mẹ hãy liên tục trò chuyện với trẻ. Hãy mô tả chi tiết những gì bạn và trẻ đang cùng nhìn thấy hoặc cùng làm bằng những câu ngắn gọn, phát âm rõ ràng, tốc độ vừa phải. Việc lặp đi lặp lại tên các đồ vật quen thuộc như cái thìa, quả bóng, đôi giày sẽ giúp trẻ dần ghi nhớ và liên kết âm thanh với hình ảnh thực tế.

Khi giao tiếp, người lớn cần hạ thấp người ngang tầm mắt của trẻ để trẻ dễ dàng quan sát khẩu hình miệng và biểu cảm gương mặt. Hãy tạo thói quen lắng nghe kiên nhẫn khi trẻ phát ra âm thanh ê a hoặc dùng cử chỉ chỉ trỏ, sau đó diễn đạt lại nhu cầu của trẻ bằng lời nói trọn vẹn để trẻ bắt chước.

Đọc sách tranh và hát cùng trẻ mỗi ngày

Sách tranh với hình ảnh minh họa to rõ, màu sắc sinh động là công cụ tuyệt vời để kích thích trí tò mò và vốn từ của trẻ. Thay vì chỉ đọc từng câu chữ cứng nhắc, cha mẹ hãy chỉ vào tranh, đặt những câu hỏi đơn giản và tự giải thích kèm theo giọng điệu hào hứng.

Các bài hát thiếu nhi, đồng dao có giai điệu vui tươi, ca từ ngắn và vần điệu lặp lại giúp trẻ tiếp thu ngữ điệu tự nhiên rất nhanh. Cha mẹ có thể dừng lại ở từ cuối của câu hát quen thuộc để chờ đợi trẻ bật âm đệm theo. Những hoạt động vừa học vừa chơi này mang lại cảm giác thoải mái, không khiến trẻ cảm thấy bị ép buộc học nói.

Tạo nhu cầu giao tiếp thay vì đáp ứng ngay lập tức

Nhiều bậc cha mẹ có thói quen đoán trước ý muốn của con và đáp ứng ngay khi trẻ mới chỉ tay hoặc nhăn mặt. Điều này vô tình làm giảm động lực giao tiếp bằng lời nói của trẻ. Để khắc phục, phụ huynh nên tạo ra tình huống khiến trẻ phải cố gắng phát âm hoặc diễn đạt rõ hơn trước khi nhận được món đồ mong muốn.

Chẳng hạn khi trẻ muốn uống nước, thay vì đưa cốc ngay, cha mẹ có thể cầm cốc và hỏi con muốn uống nước hay sữa, đồng thời chờ đợi phản hồi từ trẻ trong vài giây. Nếu trẻ chưa nói được từ hoàn chỉnh, việc trẻ phát ra âm thanh gần đúng hoặc gật đầu cũng nên được khen ngợi và động viên tích cực.

Hạn chế tối đa thiết bị điện tử và tăng tương tác trực tiếp

Nhiều nghiên cứu và khuyến cáo y tế chỉ ra rằng việc tiếp xúc quá sớm và quá nhiều với màn hình điện thoại, tivi hoặc máy tính bảng làm giảm đáng kể thời gian tương tác thực tế của trẻ. Thiết bị điện tử chỉ mang tính chất truyền tải một chiều, không tạo ra phản hồi tương tác qua lại để kích thích não bộ xử lý ngôn ngữ.

Cha mẹ nên giới hạn nghiêm ngặt thời gian sử dụng thiết bị số, thay vào đó dành thời gian chơi các trò chơi tương tác như xếp hình, ú òa, đuổi bắt cùng con. Việc đưa trẻ ra ngoài công viên, sân chơi để hòa nhập cùng bạn bè đồng trang lứa cũng là cách tự nhiên giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội và giao tiếp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất hướng dẫn thường thức và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc bổ não, thực phẩm chức năng hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng để chữa chậm nói cho con. Khi thấy trẻ có dấu hiệu bất thường về phản xạ âm thanh hoặc chậm nói kéo dài, cần đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa nhi để được bác sĩ đánh giá thính lực và tâm vận động toàn diện.

Tóm tắt

Dạy trẻ chậm nói đòi hỏi sự kiên nhẫn, tình yêu thương và phương pháp kích thích ngôn ngữ nhất quán từ gia đình. Cha mẹ không nên tự gây áp lực hay so sánh trẻ với các bạn cùng trang lứa. Sự đồng hành mỗi ngày tại nhà kết hợp thăm khám y tế định kỳ là chìa khóa vững chắc giúp trẻ phát triển khả năng ngôn ngữ tốt nhất.