Những cách chữa trị bệnh lác mắt ở trẻ em và thời điểm can thiệp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Lác mắt ở trẻ em là tình trạng hai mắt không cùng nhìn về một hướng khi tập trung vào một vật thể, có thể xảy ra ở một mắt hoặc luân phiên cả hai mắt. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến diện mạo thẩm mỹ bên ngoài mà còn cản trở sự hoàn thiện thị giác hai mắt, làm mất khả năng cảm nhận chiều sâu không gian và là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhược thị ở trẻ nhỏ.
Nhiều bậc phụ huynh lầm tưởng rằng lác mắt chỉ là hiện tượng tạm thời và trẻ sẽ tự khỏi khi lớn lên, dẫn đến việc bỏ lỡ giai đoạn can thiệp vàng. Trên thực tế, điều trị lác mắt đòi hỏi phác đồ y khoa bài bản, kết hợp nhiều phương pháp từ điều chỉnh kính, phục hồi thị lực cho đến phẫu thuật cơ vận nhãn tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ lệch trục của từng trẻ.
Chữa lác mắt ở trẻ em là gì?
Lác mắt hay còn gọi là lé mắt là bệnh lý nhãn khoa đặc trưng bởi sự mất cân bằng giữa các cơ vận động nhãn cầu hoặc bất thường trong hệ thống điều khiển vận nhãn của hệ thần kinh trung ương. Khi một mắt nhìn thẳng vào tiêu điểm, mắt còn lại có thể bị lệch vào trong, lệch ra ngoài, lệch lên trên hoặc lệch xuống dưới. Tình trạng này khiến não bộ nhận được hai hình ảnh khác biệt cùng lúc từ hai mắt, gây hiện tượng nhìn đôi. Để thích nghi và tránh hiện tượng nhìn đôi, não bộ của trẻ nhỏ sẽ tự động ức chế hình ảnh truyền về từ mắt bị lệch. Nếu kéo dài mà không được can thiệp, mắt bị ức chế sẽ dần suy giảm thị lực nghiêm trọng dẫn đến nhược thị. Điều trị lác mắt ở trẻ em nhằm mục tiêu bảo tồn thị lực, tái lập vị trí cân bằng của hai nhãn cầu và khôi phục thị giác hai mắt hoàn chỉnh.
Đeo kính điều chỉnh tật khúc xạ cho trẻ bị lác
Nhiều trường hợp lác mắt ở trẻ nhỏ xuất phát từ các tật khúc xạ chưa được chỉnh sửa, đặc biệt là viễn thị hoặc bất đồng khúc xạ. Khi trẻ cố gắng điều tiết mắt để nhìn rõ vật thể, các cơ vận nhãn có thể bị co kéo quá mức dẫn đến hiện tượng lác trong điều tiết. Bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành đo khúc xạ sau khi làm liệt điều tiết bằng thuốc nhỏ mắt chuyên dụng để xác định chính xác số đo kính. Việc đeo kính đúng độ giúp đưa hình ảnh rõ nét về đúng võng mạc, từ đó làm giảm nhu cầu điều tiết quá mức và giúp hai trục mắt dần trở lại vị trí cân bằng tự nhiên mà chưa cần can thiệp phẫu thuật. Phụ huynh cần cho trẻ đeo kính liên tục theo đúng chỉ định và đưa trẻ đi kiểm tra khúc xạ định kỳ.
Phương pháp bịt mắt và luyện tập thị giác chống nhược thị
Nhược thị là biến chứng thường gặp nhất của lác mắt, xảy ra khi não bộ ưu tiên nhận tín hiệu từ mắt khỏe và dần bỏ qua tín hiệu từ mắt bị lệch trục. Để phục hồi thị lực cho mắt yếu, phương pháp phổ biến và hiệu quả nhất là bịt mắt lành trong một khoảng thời gian nhất định mỗi ngày theo phác đồ y khoa. Biện pháp này buộc não bộ phải sử dụng và tiếp nhận thông tin từ mắt lác, kích thích các tế bào thị giác phát triển. Ngoài ra, trẻ có thể được kết hợp các bài tập thị giác chuyên sâu như xâu hạt cườm, vẽ tranh, tô màu hoặc sử dụng phần mềm luyện thị giác hai mắt nhằm cải thiện khả năng định vị và phối hợp vận động giữa hai mắt dưới sự hướng dẫn của chuyên viên khúc xạ nhãn khoa.
Phẫu thuật điều chỉnh cơ vận nhãn khi có chỉ định y khoa
Khi các phương pháp bảo tồn như đeo kính và tập luyện không đưa hai mắt về thẳng trục hoặc đối với các dạng lác bẩm sinh góc lớn, bác sĩ sẽ xem xét can thiệp phẫu thuật. Phẫu thuật lác mắt là quy trình điều chỉnh vị trí bám hoặc độ căng của các cơ vận nhãn bám trên nhãn cầu nhằm tái lập sự thăng bằng cơ học giữa hai mắt. Đây là một can thiệp vi phẫu được thực hiện dưới gây mê toàn thân tại các bệnh viện có chuyên khoa mắt. Mục tiêu của phẫu thuật không chỉ đơn thuần là phục hồi tính thẩm mỹ cho khuôn mặt mà quan trọng hơn là tạo điều kiện thuận lợi để phục hồi thị giác hai mắt và khả năng nhìn hình nổi không gian ba chiều cho trẻ nhỏ.
Thời điểm can thiệp và tầm quan trọng của việc điều trị sớm
Giai đoạn từ sơ sinh đến khoảng 7 tuổi được xem là thời kỳ cửa sổ vàng cho sự phát triển của hệ thống thị giác ở trẻ em. Nếu lác mắt được can thiệp trong giai đoạn này, cơ hội phục hồi thị lực và chức năng thị giác hai mắt đạt tỷ lệ rất cao. Ngược lại, nếu để can thiệp muộn sau độ tuổi này, đường dẫn truyền thị giác lên não đã ổn định, việc điều trị chỉ còn mang ý nghĩa cải thiện thẩm mỹ chứ rất khó phục hồi thị lực hoàn chỉnh. Do đó, ngay khi quan sát thấy mắt trẻ có dấu hiệu nhìn lệch, lé, nghiêng đầu vẹo cổ khi quan sát vật thể, cha mẹ cần đưa trẻ đến các cơ sở nhãn khoa uy tín để được thăm khám toàn diện.
Lưu ý an toàn
Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua các loại kính bán sẵn trên thị trường hoặc tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng để chữa lác mắt cho trẻ. Quá trình tập luyện mắt hoặc bịt mắt phải tuân thủ nghiêm ngặt theo thời gian và hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa mắt để tránh gây nhược thị đảo ngược cho mắt lành. Khi trẻ có biểu hiện bất thường về thị giác, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa mắt để được thăm khám kỹ lưỡng.
Tóm tắt
Điều trị lác mắt ở trẻ em là một quá trình đòi hỏi sự kiên nhẫn phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và bác sĩ nhãn khoa. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng phương pháp giúp trẻ phục hồi thị lực hai mắt và phát triển toàn diện. Phụ huynh nên duy trì lịch tái khám định kỳ để bảo vệ đôi mắt sáng khỏe cho con.
Nguồn tham khảo
- Journal of American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus: Detecting amblyopia and strabismus in children with the Pediatric Vision Scanner (PVS)
- Strabismus: Comparison of Cambridge vision stimulator (CAM) therapy with passive occlusion therapy in the management of unilateral amblyopia; a randomized clinical trial
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Độ tuổi nào điều trị lác mắt ở trẻ em đạt hiệu quả tốt nhất?
Thời điểm vàng để điều trị lác mắt là trước 6 đến 7 tuổi, khi hệ thống thị giác của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Can thiệp càng sớm thì khả năng phục hồi thị giác hai mắt và ngăn ngừa nhược thị càng cao.
Bệnh lác mắt ở trẻ nhỏ có thể tự khỏi khi lớn lên không?
Lác mắt ở trẻ không thể tự khỏi theo thời gian nếu không được can thiệp y khoa. Việc chần chừ chờ đợi có thể làm mất thời gian vàng điều trị và dẫn đến nhược thị vĩnh viễn rất khó phục hồi.
Vì sao trẻ bị lác mắt thường được chỉ định bịt một bên mắt?
Bịt mắt lành nhằm kích thích mắt lác hoạt động nhiều hơn, kích hoạt lại đường dẫn truyền thần kinh thị giác lên não. Biện pháp này giúp cải thiện thị lực và ngăn ngừa biến chứng nhược thị nguy hiểm.
Khi nào trẻ bị lác mắt bắt buộc phải can thiệp phẫu thuật?
Phẫu thuật thường được chỉ định khi độ lác lớn, lác bẩm sinh hoặc sau khi đã chỉnh kính và tập luyện nhưng hai mắt vẫn không thẳng trục. Bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ đánh giá cụ thể từng trường hợp.
Mắt của trẻ có nguy cơ bị lác lại sau khi đã phẫu thuật không?
Trẻ sau phẫu thuật vẫn có thể tái phát lác nếu không duy trì đeo kính hoặc không tái khám theo dõi. Bác sĩ nhãn khoa cần kiểm tra định kỳ để đánh giá thị lực và khả năng phối hợp hai mắt.
