Cách xử trí nấm miệng ở trẻ sơ sinh và hướng dẫn chăm sóc

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là gì?

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là tình trạng viêm nhiễm bề mặt khoang miệng do nấm men thuộc chi Candida, phổ biến nhất là Candida albicans gây nên. Loại nấm này vốn tồn tại tự nhiên trên cơ thể với số lượng nhỏ nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi như hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu hoặc sau khi dùng kháng sinh, chúng sẽ sinh sôi mạnh mẽ.

Biểu hiện đặc trưng của bệnh là những mảng bám màu trắng đục hoặc hơi vàng xuất hiện rải rác trên mặt lưỡi, vòm họng, lợi và mặt trong hai bên má. Khác với cặn sữa có thể dễ dàng làm sạch sau khi uống nước, mảng nấm miệng bám rất chắc vào niêm mạc. Nếu cố tình cọ xát hoặc cạo mạnh, vùng da bên dưới sẽ ửng đỏ và rỉ máu, khiến trẻ đau đớn, khó chịu mỗi khi bú mẹ hoặc ngậm núm vú giả. Bệnh tuy lành tính nhưng cần được xử trí đúng cách để tránh lây lan xuống đường tiêu hóa và tái diễn liên tục.

Nguyên tắc xử trí nấm miệng ở trẻ sơ sinh theo hướng dẫn y tế

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh chủ yếu do nấm men Candida albicans phát triển quá mức khi hệ miễn dịch và hệ vi sinh khoang miệng của bé chưa hoàn thiện. Khi phát hiện các mảng trắng bất thường, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa nhi để được chẩn đoán chính xác.

Bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc kháng nấm dạng rơ hoặc dạng gel bôi tại chỗ phù hợp với lứa tuổi của trẻ như nystatin hoặc miconazole. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng nấm đường uống toàn thân hoặc thuốc chứa corticoid để dùng cho trẻ sơ sinh. Mọi loại thuốc sử dụng trong khoang miệng của bé đều phải có liều lượng và thời gian điều trị cụ thể do bác sĩ chuyên khoa chỉ định. Khi dùng thuốc, cần kiên trì thoa đủ số ngày theo đơn ngay cả khi các đốm trắng trên lưỡi đã biến mất để ngăn ngừa nấm tái phát trở lại.

Quy trình rơ lưỡi và vệ sinh miệng an toàn cho bé

Vệ sinh khoang miệng đúng kỹ thuật đóng vai trò quyết định trong việc hỗ trợ điều trị và giảm bớt sự khó chịu cho trẻ sơ sinh. Cha mẹ cần rửa tay thật sạch bằng xà phòng sát khuẩn trước khi tiến hành rơ miệng cho con. Nên thực hiện thao tác này khi bụng trẻ còn đói, tốt nhất là trước cữ bú khoảng ba mươi phút để tránh gây phản xạ nôn trớ.

Sử dụng gạc tiệt trùng mềm dùng một lần, quấn quanh ngón tay trỏ rồi thấm dung dịch thuốc kháng nấm hoặc nước muối sinh lý theo chỉ dẫn y khoa. Bắt đầu lau nhẹ nhàng hai bên niêm mạc má, vòm họng, nướu răng và cuối cùng là bề mặt lưỡi từ trong ra ngoài. Thao tác phải thật êm ái, dứt khoát nhưng không chà xát quá mạnh. Tuyệt đối không cạo hay cố bóc các mảng trắng bám chặt trên niêm mạc vì sẽ làm trầy xước, chảy máu và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu hơn.

Biện pháp khử khuẩn đồ dùng và chăm sóc ngực mẹ để ngừa tái nhiễm

Bào tử nấm men có thể tồn tại dai dẳng trên các bề mặt tiếp xúc trực tiếp với miệng trẻ, gây ra vòng lặp tái nhiễm nếu không được xử lý triệt để. Mọi vật dụng như bình sữa, núm vú giả, thìa ăn dặm và đồ chơi ngậm nướu của bé cần được rửa sạch bằng nước rửa chuyên dụng và tiệt trùng bằng nước sôi hoặc máy tiệt trùng hơi nước sau mỗi lần sử dụng.

Đối với những trẻ bú mẹ trực tiếp, nấm miệng có thể lây sang đầu vú của mẹ khiến mẹ bị đau rát, nứt nẻ hoặc ửng đỏ quầng vú. Khi đó, cả mẹ và bé cần được điều trị đồng thời. Sau mỗi cữ bú, mẹ nên lau sạch đầu vú bằng khăn mềm thấm nước ấm, để đầu ngực khô thoáng và thoa kem kháng nấm theo hướng dẫn của bác sĩ. Tránh để sữa ứ đọng trên đầu ti tạo môi trường ẩm ướt cho vi nấm sinh sôi. Khăn sữa và áo ngực của mẹ cũng cần được giặt riêng với nước nóng và phơi dưới ánh nắng mặt trời.

Những sai lầm nguy hại cần tránh khi chăm sóc trẻ bị nấm miệng

Trong dân gian lưu truyền nhiều phương pháp truyền miệng chữa tưa lưỡi cho trẻ sơ sinh bằng nước cốt chanh, mật ong, nước lá ngót hoặc nước củ cỏ mực. Việc áp dụng những bài thuốc chưa được kiểm chứng này tiềm ẩn vô số hiểm họa đối với sức khỏe non nớt của trẻ. Mật ong có thể chứa nha bào vi khuẩn Clostridium botulinum sinh độc tố gây liệt cơ và suy hô hấp cấp ở trẻ dưới một tuổi. Nước chanh chứa hàm lượng acid cao dễ làm bỏng rát niêm mạc mỏng manh của bé.

Bên cạnh đó, việc giã các loại lá cây tươi không đảm bảo vô trùng có thể mang theo dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, vi khuẩn hoặc nấm mốc lạ vào đường tiêu hóa của trẻ sơ sinh. Một sai lầm phổ biến khác là tự ý dừng thuốc bôi ngay khi thấy bề mặt lưỡi trẻ sạch sẽ. Bào tử nấm vẫn có thể còn ẩn sâu dưới các lớp biểu mô, do đó việc ngưng thuốc quá sớm sẽ khiến bệnh bùng phát lại nhanh chóng và khó điều trị hơn.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ sơ sinh đến cơ sở y tế khám ngay

Mặc dù nấm miệng là bệnh lý lành tính phổ biến nhưng nếu không được kiểm soát tốt, vi nấm có thể lan rộng xuống thực quản, phế quản và đường ruột của trẻ sơ sinh. Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa nhi ngay khi nhận thấy những biểu hiện bất thường.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm tình trạng trẻ bỏ bú hoàn toàn, quấy khóc liên tục do đau họng, sốt cao, xuất hiện các vết loét chảy máu nhiều trong miệng. Ngoài ra, nếu mảng nấm lan sâu xuống cuống họng khiến trẻ có biểu hiện thở rít, nuốt nghẹn hoặc ho sặc sặc thì cần được can thiệp y tế khẩn cấp. Những trẻ bị nấm miệng kéo dài kèm theo tiêu chảy nhiều ngày, nổi mẩn đỏ quanh hậu môn cũng cần được bác sĩ đánh giá toàn diện để loại trừ suy giảm miễn dịch hoặc nhiễm nấm toàn thân.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn chăm sóc chỉ mang tính chất giáo dục y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa nhi. Cha mẹ không được tự ý cho trẻ uống thuốc kháng nấm toàn thân, không bôi thuốc không rõ nguồn gốc và không áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng an toàn.

Tóm tắt

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là tình trạng nhiễm trùng phổ biến và có thể kiểm soát tốt khi cha mẹ chăm sóc đúng phương pháp y khoa. Việc tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc từ bác sĩ kết hợp vệ sinh sạch sẽ sẽ giúp trẻ nhanh chóng dễ chịu, bú mẹ tốt và phát triển khỏe mạnh.