Cách hãm tia sữa khi sữa mẹ xuống quá mạnh để trẻ bú
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Phản xạ tiết sữa là cơ chế sinh lý bình thường khi cơ thể người mẹ giải phóng hormone oxytocin, kích thích các nang sữa co bóp và đẩy dòng sữa về phía đầu núm vú. Tuy nhiên, ở một số phụ nữ sau sinh, dòng sữa có thể phun thành tia mạnh hoặc tuôn ra dồn dập khiến trẻ sơ sinh không kịp nuốt, dễ dẫn đến tình trạng ho sặc, nghẹn sữa hoặc nuốt nhiều không khí gây trướng bụng.
Tình trạng này thường xảy ra nhiều hơn trong những tuần đầu sau sinh khi lượng sữa của mẹ chưa ổn định, hoặc do cơ địa có phản xạ xuống sữa quá nhạy. Đôi khi, việc bé thường xuyên quấy khóc, nhả núm vú hoặc giật mình khi bắt đầu bú làm nhiều bà mẹ lo lắng và lúng túng trong việc tìm cách kiểm soát dòng chảy.
Biết cách điều chỉnh tốc độ dòng sữa và áp dụng các biện pháp hãm tia sữa an toàn sẽ giúp trẻ tiếp nhận nguồn dinh dưỡng êm ái, hạn chế tối đa nguy cơ sặc sữa nguy hiểm và duy trì trải nghiệm nuôi con bằng sữa mẹ thuận lợi hơn.
Cách chặn sữa khi sữa xuống quá mạnh là gì?
Phản xạ xuống sữa quá mạnh là tình trạng dòng sữa mẹ bị đẩy ra khỏi các ống dẫn sữa với áp lực cao và tốc độ rất nhanh ngay sau khi trẻ bắt đầu ngậm bắt vú. Đây không phải là một bệnh lý nguy hiểm mà chủ yếu do sự nhạy cảm của tuyến vú đối với hormone oxytocin hoặc do tình trạng sản xuất thừa sữa trong giai đoạn đầu nuôi con. Khi tia sữa bắn quá mạnh, trẻ nhỏ, đặc biệt là các bé sơ sinh có khả năng phối hợp giữa bú, nuốt và thở chưa hoàn thiện, sẽ gặp nhiều khó khăn để kiểm soát lượng sữa tràn vào hầu họng. Dấu hiệu nhận biết thường gặp ở trẻ là tiếng nuốt ừng ực liên tục, nhả ti ra thở dốc, ho, trớ sữa hoặc tỏ ra bực bội mỗi khi dòng sữa bắt đầu tuôn trào. Về phía người mẹ, cảm giác ngực căng tức râm ran xuất hiện rõ rệt kèm theo hiện tượng sữa phun thành tia mạnh ngay cả khi trẻ vừa rời khỏi bầu vú.
Nguyên nhân khiến phản xạ xuống sữa xảy ra dồn dập
Dòng sữa mẹ chảy xiết hoặc bắn mạnh thường bắt nguồn từ hai yếu tố cơ bản là phản xạ oxytocin hoạt động quá mức và tình trạng dư thừa sữa tạm thời. Trong những tuần đầu sau sinh, mối liên kết thần kinh – nội tiết giữa não bộ và tuyến vú rất nhạy cảm. Chỉ cần nghe thấy tiếng con khóc, nhìn thấy con hoặc khi trẻ vừa ngậm vào vú, lượng oxytocin tăng vọt khiến các tế bào cơ biểu mô quanh nang sữa co bóp mạnh, tống sữa ra ngoài với áp lực lớn. Bên cạnh đó, tình trạng sản xuất thừa sữa cũng là nguyên nhân phổ biến. Một số bà mẹ có lượng mô tuyến sữa phát triển mạnh hoặc do thói quen hút kích sữa quá thường xuyên ngoài cữ bú của trẻ, khiến cơ thể lầm tưởng nhu cầu sữa rất cao. Khi lượng sữa tích tụ trong các xoang sữa quá nhiều, áp lực căng đầy trong bầu ngực càng làm cho tia sữa phun mạnh hơn mỗi khi phản xạ tiết sữa được kích hoạt.
Kỹ thuật dùng ngón tay chặn và kẹp bớt dòng sữa
Một trong những cách đơn giản và trực tiếp nhất để giảm tốc độ dòng sữa là người mẹ sử dụng các ngón tay để kẹp nhẹ bầu ngực trong khi cho con bú. Kỹ thuật kẹp kéo được nhiều chuyên gia hướng dẫn cho con bú khuyên dùng. Mẹ đặt ngón trỏ và ngón giữa thành hình chữ V bao quanh phía sau quầng vú, sau đó ấn nhẹ vào mô tuyến vú để ép bớt các ống dẫn sữa, giúp dòng chảy giảm bớt áp lực trước khi đến miệng trẻ. Ngoài ra, mẹ cũng có thể dùng mu bàn tay hoặc các ngón tay nâng nhẹ đáy bầu ngực để giảm bớt độ dốc của ống dẫn sữa. Khi nhận thấy tia sữa bắt đầu bắn mạnh hoặc nghe thấy trẻ nuốt dồn dập, mẹ có thể tạm thời tách bé ra khỏi bầu vú bằng cách chèn ngón tay út sạch vào khóe miệng trẻ để ngắt lực mút, sau đó dùng khăn xô hứng bớt tia sữa đầu cho đến khi dòng chảy dịu lại rồi mới cho trẻ tiếp tục bú.
Điều chỉnh tư thế cho bú tận dụng trọng lực
Trọng lực đóng vai trò quan trọng trong việc tăng hoặc giảm tốc độ chảy của sữa mẹ. Thay vì ngồi cúi người về phía trước khiến sữa dễ chảy dồn về núm vú theo chiều trọng lực, người mẹ nên áp dụng tư thế ngả lưng ra sau. Ở tư thế này, mẹ tựa lưng vào gối ở góc khoảng 45 độ, đặt bé nằm sấp áp bụng vào ngực mẹ để miệng ngậm trọn quầng vú. Khi đó, dòng sữa phải di chuyển ngược chiều trọng lực nên tốc độ tia sữa sẽ giảm đi đáng kể. Một lựa chọn khác là tư thế nằm nghiêng cho con bú hoặc tư thế ôm bóng bầu dục hơi ngả người. Ở tư thế nằm nghiêng, nếu dòng sữa có chảy nhanh hơn mức kiểm soát của trẻ, lượng sữa dư thừa có thể tự nhiên chảy ra ngoài khóe miệng thay vì rơi thẳng vào thanh quản, nhờ đó giảm thiểu tối đa nguy cơ sặc sữa và giúp trẻ điều hòa nhịp thở dễ dàng hơn.
Cách vắt bớt sữa đầu và ổn định nguồn sữa mẹ
Nếu bầu ngực quá căng cứng trước khi bắt đầu cữ bú, mẹ có thể dùng tay vắt nhẹ một lượng nhỏ sữa đầu vào khăn sạch hoặc bình chứa. Lưu ý chỉ nên vắt lượng sữa vừa đủ cho đến khi bầu vú mềm đi một phần và phản xạ phun sữa ban đầu dịu xuống, thường kéo dài từ một đến hai phút. Mẹ tuyệt đối không nên lạm dụng máy hút sữa để hút kiệt trước mỗi cữ bú, vì hành động này vô tình gửi tín hiệu kích thích cơ thể sản xuất nhiều sữa hơn, làm vòng luẩn quẩn sữa về ồ ạt trở nên nghiêm trọng. Về lâu dài, mẹ có thể cân nhắc phương pháp cho bú một bên vú trong mỗi cữ bú hoặc cho bú kiệt một bên vú trong một khoảng thời gian nhất định nếu được nhân viên y tế hướng dẫn. Cách tiếp cận này giúp bé nhận được cả dòng sữa béo ở giai đoạn cuối, giúp trẻ no lâu, tiêu hóa ổn định và gửi tín hiệu ức chế ngược để tuyến vú tự điều chỉnh lượng sữa phù hợp với nhu cầu của bé.
Lưu ý an toàn
Mẹ không nên tự ý dùng các loại thảo dược hay thuốc truyền miệng để làm giảm tiết sữa khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia nuôi con bằng sữa mẹ. Trong quá trình cho bú, nếu trẻ có biểu hiện ho sặc liên tục, tím tái quanh môi, khó thở hoặc khò khè kéo dài, mẹ cần ngưng cho bú ngay và đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất. Việc vắt sữa trước cữ bú chỉ nên thực hiện vừa phải để tránh làm tăng nguy cơ tắc tia sữa hoặc viêm tuyến vú.
Tóm tắt
Phản xạ xuống sữa quá mạnh là thử thách phổ biến nhưng hoàn toàn có thể khắc phục bằng việc kiên nhẫn điều chỉnh tư thế bú và áp dụng kỹ thuật hãm tia sữa phù hợp. Khi cơ thể người mẹ tự điều hòa lượng sữa theo thời gian và sự phối hợp nhịp nhàng giữa bú và nuốt của trẻ phát triển hoàn thiện hơn, các cữ bú sẽ dần trở nên nhẹ nhàng, an toàn và gắn kết.
Nguồn tham khảo
- Clinical and Experimental Obstetrics & Gynecology: Forceful Milk Ejection Reflex and Tongue-Tied Neonates’ Breastfeeding Behaviour
- Proceedings of the 2nd Borobudur International Symposium on Humanities and Social Sciences, BIS-HSS 2020, 18 November 2020, Magelang, Central Java, Indonesia: Al Qur’an Healing Therapy Increases Letdown Reflex in Breastfeeding Mothers
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sữa mẹ xuống quá mạnh có làm trẻ bị sặc sữa vào phổi không?
Tia sữa bắn mạnh có thể khiến trẻ nuốt không kịp và dễ sặc vào đường hô hấp. Nếu trẻ ho nhẹ rồi tự thở lại bình thường thì không đáng ngại, nhưng sặc sữa nhiều lần có thể gây viêm phổi hít, vì vậy mẹ nên áp dụng tư thế bú ngả lưng để phòng ngừa.
Có nên vắt cạn sữa trước khi cho bé bú để sữa bớt bắn không?
Không nên vắt cạn vì việc hút kiệt sữa sẽ kích thích tuyến vú tiết thêm nhiều sữa hơn trong các cữ sau. Mẹ chỉ nên vắt tay nhẹ nhàng khoảng một vài phút cho đến khi bầu ngực mềm bớt và dòng sữa chảy dịu lại trước khi cho bé ngậm vú.
Tại sao bé thường quấy khóc và đẩy ti ra khi sữa bắt đầu xuống?
Dòng sữa bắn dồn dập khiến trẻ phải gồng mình nuốt liên tục mà không kịp thở, gây cảm giác ngạt và hoảng sợ. Trẻ đẩy núm vú ra là phản xạ tự bảo vệ đường thở, đồng thời việc nuốt nhiều bọt khí cũng làm bé đầy bụng, khó chịu.
Hiện tượng sữa xuống quá mạnh thường kéo dài bao lâu?
Ở đa số phụ nữ, tình trạng này thường xuất hiện rõ rệt nhất trong sáu đến mười hai tuần đầu sau sinh. Khi nguồn cung sữa của mẹ bắt đầu ổn định theo nhu cầu thực tế của bé và cơ hàm của trẻ khỏe hơn, tình trạng này sẽ tự giảm dần.
Trẻ bú mẹ có dòng sữa chảy nhanh có dễ bị trướng bụng nôn trớ không?
Có. Khi sữa tuôn quá nhanh, trẻ buộc phải nuốt vội nên dễ nuốt phải nhiều không khí cùng với sữa, dẫn đến đầy hơi, ợ hơi khó khăn và dễ trớ sữa sau cữ bú. Mẹ nên vỗ ợ hơi cho trẻ giữa và sau cữ bú để giúp trẻ thoải mái hơn.
