Cách chăm sóc và xử trí an toàn khi mắc bệnh sởi tại nhà

Xử trí khi mắc bệnh sởi là gì?

Sởi là bệnh truyền nhiễm lưu hành rộng rãi và có thể bùng phát thành dịch lớn, đặc biệt ở những quần thể dân cư có tỷ lệ tiêm chủng vắc xin chưa đạt mức bao phủ tối ưu. Bệnh do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây nên, có khả năng xâm nhập vào cơ thể qua niêm mạc mũi họng và mắt. Thời kỳ ủ bệnh thường kéo dài khoảng 10 đến 14 ngày trước khi các triệu chứng ban đầu biểu hiện rõ ràng.

Đặc điểm dịch tễ đáng lưu ý của bệnh sởi là khả năng lây lan cực kỳ mạnh mẽ qua không khí và tiếp xúc dịch tiết đường hô hấp. Một người mắc sởi có thể truyền bệnh cho phần lớn những người tiếp xúc trực tiếp chưa có miễn dịch. Mặc dù sởi có thể diễn tiến lành tính ở nhiều người khỏe mạnh, bệnh vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc người lớn chưa tiêm phòng, do nguy cơ biến chứng suy hô hấp và bội nhiễm vi khuẩn.

Cách ly người bệnh và theo dõi thân nhiệt đúng cách

Khi phát hiện người thân có biểu hiện sốt, đỏ mắt và phát ban nghi sởi, việc đầu tiên cần thực hiện là bố trí phòng cách ly riêng biệt, thông thoáng nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với những người chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm đủ liều vắc xin sởi, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Người chăm sóc cần đeo khẩu trang y tế và rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau mỗi lần tiếp xúc.

Bên cạnh đó, cần theo dõi thân nhiệt đều đặn mỗi 4 đến 6 giờ. Khi người bệnh sốt cao, có thể lau mát bằng khăn ấm tại các vị trí nhiều mạch máu như nách, bẹn và trán. Việc dùng thuốc hạ sốt giảm đau đơn thuần phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của nhân viên y tế hoặc hướng dẫn từ nhà sản xuất, tuyệt đối không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc để tránh nguy cơ ngộ độc thuốc hoặc tổn thương gan.

Vệ sinh mắt mũi họng và chăm sóc làn da

Virus sởi thường gây tổn thương niêm mạc đường hô hấp trên và kết mạc mắt, làm tăng nguy cơ viêm loét hoặc bội nhiễm nếu không được giữ gìn sạch sẽ. Hằng ngày, người chăm sóc nên dùng nước muối sinh lý 0,9% để nhỏ mắt, nhỏ mũi và súc miệng cho người bệnh từ 3 đến 4 lần. Biện pháp này giúp làm ẩm niêm mạc, làm sạch dịch tiết và giảm cảm giác cộm xót.

Nên để người bệnh nghỉ ngơi trong phòng có ánh sáng dịu nhẹ, hạn chế ánh sáng chói vì mắt thường rất nhạy cảm và dễ chảy nước mắt khi bị sởi. Toàn bộ cơ thể vẫn cần được tắm rửa nhẹ nhàng bằng nước ấm trong phòng kín gió, sau đó lau khô bằng khăn mềm. Quần áo nên chọn chất liệu cotton thoáng mát, thấm hút mồ hôi tốt để tránh gây bí bách hoặc trầy xước các nốt ban sởi trên da.

Chế độ dinh dưỡng và bù nước điện giải hợp lý

Trong giai đoạn sốt và phát ban, cơ thể người bệnh bị tiêu hao nhiều năng lượng và mất nước qua đường hô hấp cũng như mồ hôi. Chế độ ăn uống cần được điều chỉnh theo hướng lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp thịt băm, canh rau củ nấu nhừ. Nên chia nhỏ thành 5 đến 6 bữa ăn trong ngày để người bệnh dễ hấp thu và không bị nôn ói do cảm giác đau rát họng.

Cần khuyến khích người bệnh uống nhiều nước lọc, nước trái cây tươi giàu vitamin C hoặc dung dịch bù nước và điện giải pha đúng tỷ lệ hướng dẫn. Không nên ép người bệnh kiêng khem quá mức theo các quan niệm dân gian phản khoa học, vì điều này dễ dẫn đến suy kiệt thể trạng và làm chậm quá trình lành bệnh. Việc bổ sung vitamin A liều cao theo chương trình y tế cũng rất cần thiết để bảo vệ giác mạc và tăng cường sức đề kháng, tuy nhiên phụ huynh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Nhận diện sớm các biến chứng nguy hiểm để can thiệp kịp thời

Mặc dù đa số các trường hợp mắc sởi không biến chứng có thể tự phục hồi sau khoảng 7 đến 10 ngày nếu được chăm sóc tốt, nhưng bệnh sởi vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, viêm thanh quản, viêm phổi hoặc viêm màng não. Do đó, người chăm sóc cần quan sát sát sao thể trạng toàn diện của người bệnh trong suốt thời gian theo dõi tại nhà.

Nếu phát hiện các biểu hiện bất thường như sốt cao không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt, nhịp thở nhanh nông, co rút lồng ngực, ho dữ dội kèm theo tiếng thở rít, co giật, li bì, ngủ gà hoặc mất tỉnh táo, gia đình cần đưa người bệnh đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không chần chừ hay cố gắng tự điều trị tại nhà bằng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thể thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các loại thuốc ức chế miễn dịch khi chưa có đánh giá lâm sàng. Người bệnh là phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh hoặc người có bệnh nền mạn tính cần được nhân viên y tế thăm khám trực tiếp để có phác đồ theo dõi an toàn.

Tóm tắt

Bệnh sởi có khả năng lây lan rất nhanh nhưng có thể hồi phục tốt nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Việc chủ động cách ly, giữ vệ sinh thân thể, bổ sung đủ dinh dưỡng và theo dõi sát các diễn biến bất thường là chìa khóa giúp người bệnh vượt qua đợt bệnh an toàn, đồng thời hạn chế tối đa nguy cơ lây truyền cho cộng đồng.