Cách chăm sóc và làm dịu viêm kết mạc tại nhà

Chăm sóc viêm kết mạc tại nhà là gì?

Viêm kết mạc là bệnh lý mắt phổ biến, có thể khởi phát do virus, vi khuẩn, tác nhân dị ứng hoặc các chất kích ứng từ môi trường như khói bụi và hóa chất. Tùy thuộc vào nguyên nhân, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như đỏ một hoặc cả hai mắt, ngứa, cộm như có hạt cát trong mắt, chảy nước mắt và tăng tiết dử mắt dính chặt mí sau khi ngủ dậy.

Mục tiêu hàng đầu của các biện pháp xử trí tại nhà là giữ cho bề mặt mắt luôn sạch sẽ, làm dịu phản ứng viêm cục bộ, ngăn ngừa biến chứng nhiễm trùng thứ phát và hạn chế tối đa nguy cơ lây lan trong gia đình hay cộng đồng. Việc hiểu đúng bản chất của các bước chăm sóc giúp người bệnh tránh được những sai lầm phổ biến như tự ý đắp lá cây hay lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid gây tổn hại giác mạc.

Vệ sinh mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý

Vệ sinh mắt thường xuyên là bước chăm sóc nền tảng khi bị viêm kết mạc nhằm loại bỏ dịch nhầy, dử mắt và các tác nhân gây kích ứng. Người bệnh nên sử dụng dung dịch natri clorid 0,9% chuyên dùng cho mắt, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và còn hạn sử dụng. Trước khi thao tác, cần rửa sạch tay bằng xà phòng và nước chảy trong ít nhất ba mươi giây.

Khi rửa mắt, nghiêng nhẹ đầu sang một bên, nhỏ vài giọt nước muối sinh lý vào khóe mắt trong rồi dùng gạc y tế vô khuẩn nhẹ nhàng lau từ đầu mắt ra đuôi mắt để lấy đi chất tiết. Tuyệt đối không dùng chung một miếng gạc cho cả hai mắt để tránh nguy cơ lây nhiễm chéo từ mắt bệnh sang mắt lành. Mỗi ngày có thể thực hiện vệ sinh mắt từ ba đến bốn lần hoặc bất cứ khi nào cảm thấy dử mắt tích tụ nhiều gây dính mi mắt.

Chườm lạnh hoặc chườm ấm làm dịu cảm giác cộm rát

Chườm mắt là biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát sự khó chịu do viêm kết mạc gây ra. Đối với viêm kết mạc do dị ứng hoặc viêm kết mạc cấp gây sưng phù mi mắt, chườm lạnh bằng khăn sạch thấm nước mát hoặc bọc túi đá vào khăn mềm đặt lên mí mắt nhắm kín khoảng năm đến mười phút sẽ giúp co mạch, giảm phù nề và xoa dịu cơn ngứa rát nhanh chóng.

Ngược lại, nếu viêm kết mạc đi kèm tiết nhiều gỉ mắt khô cứng, dính chặt mí vào buổi sáng, chườm ấm bằng khăn ẩm và sạch có thể giúp làm mềm vảy bám, hỗ trợ mở mắt dễ dàng hơn và tăng tuần hoàn máu tại chỗ. Cần lưu ý sử dụng khăn riêng biệt cho từng mắt, giặt sạch và phơi khô dưới ánh nắng sau mỗi lần dùng, đồng thời kiểm tra nhiệt độ để tránh làm bỏng rát vùng da mí mắt mỏng manh.

Sử dụng nước mắt nhân tạo để duy trì độ ẩm cho mắt

Viêm kết mạc thường làm rối loạn màng phim nước mắt, khiến bề mặt nhãn cầu khô rát và nhạy cảm hơn trước các kích thích. Sử dụng các loại nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản là giải pháp hữu hiệu giúp bôi trơn bề mặt nhãn cầu, làm loãng các chất trung gian gây viêm và rửa trôi các dị nguyên còn sót lại.

Người bệnh nên ưu tiên chọn các tép nước mắt nhân tạo dùng một lần trong ngày để đảm bảo độ vô trùng cao nhất. Khi nhỏ mắt, giữ khoảng cách giữa đầu ống thuốc và mắt, không để đầu lọ chạm trực tiếp vào lông mi hoặc kết mạc nhằm hạn chế tạp nhiễm vi sinh vật. Tần suất sử dụng có thể dao động từ ba đến sáu lần mỗi ngày tùy theo cảm giác khô cộm, hoặc tuân theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Cách ly và thực hiện các biện pháp chống lây nhiễm

Phần lớn các trường hợp viêm kết mạc cấp tính có nguồn gốc do virus, đặc biệt là adenovirus, với khả năng lây lan rất nhanh qua đường tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp. Do đó, kiểm soát lây nhiễm là một phần không thể tách rời trong quá trình tự chăm sóc tại nhà. Người bệnh cần sử dụng riêng toàn bộ đồ dùng cá nhân như khăn mặt, gối, chăn, chậu rửa mặt và kính mắt.

Vỏ gối và ga trải giường nên được thay mới, giặt bằng xà phòng và phơi khô ráo mỗi ngày. Tránh tối đa thói quen đưa tay lên dụi mắt vì hành động này không chỉ làm tổn thương thêm biểu mô giác mạc mà còn phát tán mầm bệnh lên các bề mặt dùng chung như tay nắm cửa, điều khiển tivi hay điện thoại. Người bệnh cũng nên nghỉ ngơi tại nhà trong giai đoạn mắt còn nhiều tiết dịch đỏ để ngăn bùng phát dịch trong cộng đồng.

Những điều cần kiêng cữ để bảo vệ mắt đang tổn thương

Trong suốt thời gian bị viêm kết mạc, người bệnh cần tạm ngưng hoàn toàn việc đeo kính áp tròng cho đến khi mắt khỏi hẳn và có sự đồng ý của bác sĩ, bởi kính tiếp xúc có thể giữ lại vi khuẩn và làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc nghiêm trọng. Ngoài ra, việc trang điểm vùng mắt như chuốt mi, kẻ viền mắt hoặc đánh phấn mắt cũng phải dừng lại, đồng thời vứt bỏ các dụng cụ trang điểm đã dùng trong giai đoạn khởi phát bệnh.

Hạn chế tiếp xúc kéo dài với màn hình thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính để tránh làm mắt bị điều tiết quá mức dẫn đến mỏi mắt và khô rát. Khi ra ngoài, nên đeo kính râm bảo vệ để giảm bớt tác động của ánh sáng mặt trời chói chang, gió và bụi bẩn thâm nhập vào mắt.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Lạm dụng corticoid có thể gây biến chứng tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc làm nặng thêm tình trạng nhiễm nấm và virus. Tuyệt đối không áp dụng các bài thuốc truyền miệng như đắp lá trầu không, xông lá hay nhỏ sữa mẹ vào mắt vì rất dễ gây bỏng giác mạc và bội nhiễm vi khuẩn. Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau nhức mắt dữ dội, suy giảm thị lực, nhìn mờ, sợ ánh sáng nặng hoặc mắt tiết mủ đặc kéo dài.

Tóm tắt

Chăm sóc viêm kết mạc tại nhà đúng cách bằng các biện pháp giữ vệ sinh, chườm dịu và duy trì độ ẩm giúp rút ngắn thời gian hồi phục và hạn chế lây lan cho gia đình. Người bệnh cần giữ thái độ thận trọng, lắng nghe phản ứng của cơ thể và chủ động thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt để được chẩn đoán chính xác và tiếp nhận phác đồ điều trị kịp thời khi triệu chứng không thuyên giảm.