Cách chăm sóc trẻ bị thoát vị rốn đúng cách và an toàn tại nhà

Chăm sóc trẻ bị thoát vị rốn là gì?

• Thoát vị rốn xảy ra khi các cơ thành bụng tại vị trí cuống rốn chưa khép kín hoàn toàn sau khi sinh, tạo điều kiện cho một phần mạc nối hoặc quai ruột lồi ra ngoài tạo thành khối phồng tròn mềm mại ngay tại rốn. Khối phồng này thường to lên khi áp lực trong ổ bụng gia tăng, chẳng hạn như khi trẻ quấy khóc, ho hay rặn, và xẹp bớt lại khi trẻ nằm yên hoặc ngủ say.
• Tình trạng này rất phổ biến ở trẻ sinh non hoặc trẻ có cân nặng khi sinh thấp, nhưng cũng có thể gặp ở trẻ sinh đủ tháng. Về bản chất, thoát vị rốn ít khi gây khó chịu trực tiếp cho bé và vòng cơ rốn thường tự thu nhỏ dần để khép kín theo thời gian. Mục tiêu chăm sóc chủ yếu là bảo đảm vệ sinh, tránh gây tổn thương thành bụng và theo dõi sự phát triển tự nhiên của lỗ thoát vị.

Giữ vệ sinh và làm khô rốn hằng ngày đúng cách

• Vùng rốn của trẻ cần được giữ sạch và khô ráo mỗi ngày để phòng tránh nguy cơ nhiễm khuẩn tại chỗ. Khi tắm cho trẻ, cha mẹ nên dùng nước ấm sạch và sữa tắm dịu nhẹ dành riêng cho trẻ sơ sinh, thao tác nhẹ nhàng quanh vùng rốn mà không chà xát mạnh. Sau khi tắm xong, hãy dùng khăn gạc vô khuẩn hoặc khăn bông mềm thấm khô rốn trước khi mặc quần áo.
• Tránh bôi các loại phấn rôm, tinh dầu, cồn nồng độ cao hay bất kỳ loại thuốc dân gian nào lên khối thoát vị rốn. Nếu rốn của trẻ còn cuống hoặc rỉ chút dịch sinh lý trong giai đoạn đầu, phụ huynh cần làm sạch theo đúng chỉ dẫn của nhân viên y tế tại cơ sở chuyên khoa. Rốn sạch và khô ráo sẽ giúp vùng da bao bọc khối phồng luôn khỏe mạnh, tránh kích ứng hay lở loét do cọ xát.

Lựa chọn trang phục và tã lót phù hợp để hạn chế cọ xát rốn

• Khi chăm sóc trẻ nhỏ có khối thoát vị rốn, cha mẹ nên lựa chọn tã bỉm và quần áo có kích cỡ vừa vặn, chất liệu vải cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Khi mặc tã, hãy gập mép trước của tã xuống dưới mức rốn để mép tã không cọ xát liên tục vào khối thoát vị và ngăn ngừa nước tiểu thấm ngược lên vùng rốn.
• Tránh mặc quần áo quá chật hoặc quấn tã quá chặt quanh bụng vì sẽ làm tăng áp lực ổ bụng và khiến khối thoát vị dễ bị phồng to hơn. Bên cạnh đó, phụ huynh nên chú ý cho trẻ bú đúng cữ, vỗ ợ hơi kỹ sau mỗi bữa bú nhằm hạn chế tình trạng trướng bụng, đầy hơi và giảm bớt các cơn khóc kéo dài do khó tiêu, từ đó giúp giảm bớt căng tức thành bụng của trẻ.

Những sai lầm dân gian cần tránh khi chăm sóc trẻ bị thoát vị rốn

• Nhiều người truyền tai nhau các mẹo dân gian như đặt đồng xu, cúc áo, hạt bưởi lên rốn rồi dùng băng dính quấn chặt quanh bụng để ép rốn xẹp xuống. Đây là quan niệm hoàn toàn sai lầm và tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng đối với trẻ nhỏ.
• Việc băng ép chặt không hề giúp vòng cơ rốn co hẹp nhanh hơn mà còn tạo môi trường bí khí, ẩm ướt dẫn đến viêm loét da, hoại tử da rốn hoặc nhiễm trùng lan tỏa vào sâu bên trong ổ bụng. Ngoài ra, băng dán chặt còn cản trở nhịp thở bằng bụng của trẻ sơ sinh và gây đau đớn khi tháo băng. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý áp dụng bất kỳ mẹo cơ học nào mà cần để khối thoát vị diễn tiến tự nhiên dưới sự theo dõi định kỳ của bác sĩ nhi khoa.

Theo dõi và nhận diện các dấu hiệu bất thường cần đến bệnh viện

• Mặc dù phần lớn thoát vị rốn không gây nguy hiểm, phụ huynh vẫn cần chủ động nhận biết biến chứng thoát vị nghẹt để xử trí y tế khẩn cấp. Thoát vị nghẹt xảy ra khi một đoạn ruột hoặc mạc treo bị kẹt lại trong vòng thoát vị và không thể tự lùi vào trong ổ bụng.
• Khi gặp biến chứng này, khối phồng ở rốn thường trở nên căng cứng, sưng to, đổi sang màu đỏ sẫm hoặc tím bầm. Trẻ sẽ có biểu hiện đau đớn dữ dội, quấy khóc không dứt, nôn trớ nhiều lần, bụng chướng và không thể đẩy nhẹ khối thoát vị về lại vị trí bình thường khi trẻ ngủ say. Nếu phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ trên, gia đình cần đưa trẻ đến ngay phòng cấp cứu hoặc bệnh viện nhi gần nhất để được thăm khám và can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin chăm sóc trên mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý dùng thuốc, không dán cao hoặc quấn băng ép lên rốn của trẻ. Mọi can thiệp hay chỉ định phẫu thuật đều cần được bác sĩ chuyên khoa ngoại nhi trực tiếp thăm khám và quyết định dựa trên thể trạng cụ thể của từng bé.

Tóm tắt

Phần lớn trường hợp thoát vị rốn ở trẻ nhỏ diễn tiến lành tính và tự khỏi theo thời gian mà không cần can thiệp phẫu thuật. Việc chăm sóc đúng cách tại nhà, tránh áp dụng mẹo dân gian nguy hiểm và theo dõi sát các biến đổi của khối thoát vị sẽ giúp bảo vệ vùng rốn của trẻ an toàn và hồi phục thuận lợi.