Cách chăm sóc mắt trẻ sơ sinh đúng cách và an toàn tại nhà
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chăm sóc mắt cho trẻ sơ sinh là một trong những bước quan trọng trong quy trình vệ sinh hàng ngày giúp bảo vệ đôi mắt non nớt của trẻ trước các tác nhân gây viêm nhiễm từ môi trường. Ở giai đoạn mới chào đời, hệ thống bảo vệ bề mặt nhãn cầu và đường dẫn lệ của trẻ chưa hoàn thiện hoàn toàn, khiến mắt rất dễ bị kích ứng hoặc tích tụ dịch tiết.
Nắm vững kỹ thuật vệ sinh mắt khoa học không chỉ giúp giữ cho mắt bé luôn thông thoáng, sạch sẽ mà còn hỗ trợ phát hiện sớm những bệnh lý nhãn khoa thường gặp như viêm kết mạc hay tắc ống lệ mũi bẩm sinh. Việc thực hiện đúng thao tác và lựa chọn dụng cụ an toàn sẽ hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương cơ học đến giác mạc của trẻ nhỏ.
Cách chăm sóc mắt trẻ sơ sinh là gì?
Đôi mắt của trẻ sơ sinh sau khi chào đời phải tiếp xúc trực tiếp với môi trường không khí bên ngoài, các chất dịch từ đường sinh của mẹ cũng như các loại bụi bẩn trong sinh hoạt thường ngày. Do tuyến lệ của bé chưa phát triển đầy đủ và phản xạ chớp mắt chưa nhạy bén, mắt trẻ rất dễ đọng lại dử mắt, ghèn sinh lý hoặc chất tiết nhầy. Nếu không được làm sạch cẩn thận và đúng phương pháp, các chất bẩn này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến các bệnh lý viêm nhiễm nhãn khoa như viêm kết mạc sơ sinh, viêm bờ mi hoặc áp xe túi lệ. Chăm sóc mắt trẻ sơ sinh là quá trình theo dõi, làm sạch nhẹ nhàng và bảo vệ mắt mỗi ngày bằng các dung dịch vô trùng nhằm đảm bảo mắt trẻ phát triển bình thường và giữ gìn thị lực khỏe mạnh.
Chuẩn bị dụng cụ và vệ sinh tay trước khi thao tác
Trước khi tiến hành vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh, người chăm sóc cần rửa tay thật kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất ba mươi giây hoặc sát khuẩn bằng cồn y tế để tránh mang vi khuẩn tiếp xúc với vùng mắt nhạy cảm của bé. Dụng cụ cần chuẩn bị bao gồm gạc vô khuẩn đóng gói riêng biệt, nước muối sinh lý natri clorid 0,9% chuyên dùng cho mắt và khăn xô sạch mềm. Nên đặt trẻ nằm trên bề mặt phẳng, an toàn, có lót khăn mềm dưới đầu để giữ tư thế nằm ngửa thoải mái. Không gian thực hiện cần đủ ánh sáng, tránh gió lùa trực tiếp và đảm bảo nhiệt độ phòng ấm áp. Mọi thao tác chuẩn bị chu đáo sẽ giúp quá trình chăm sóc diễn ra nhanh chóng, tránh làm trẻ hoảng sợ hoặc quấy khóc.
Quy trình lau rửa mắt hàng ngày cho trẻ sơ sinh
Để làm sạch mắt cho bé, phụ huynh thấm đẫm một miếng gạc vô khuẩn bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9%. Giữ nhẹ đầu trẻ, sau đó dùng gạc lau thật nhẹ nhàng theo một chiều duy nhất từ khóe mắt trong gần sống mũi ra đuôi mắt ngoài. Động tác này giúp đẩy hết dịch rỉ ra ngoài mà không làm trầy xước giác mạc hay đưa chất bẩn ngược vào trong tuyến lệ. Sau khi lau xong một bên mắt, vứt bỏ miếng gạc vừa dùng và lấy một miếng gạc vô khuẩn mới hoàn toàn để thực hiện tương tự cho bên mắt còn lại. Tuyệt đối không chà xát mạnh tay, không dùng lại gạc cũ và không lau qua lại nhiều lần trên cùng một vị trí nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo giữa hai mắt.
Kỹ thuật nhỏ nước muối sinh lý đúng cách cho trẻ
Nhỏ mắt là thao tác cần thiết khi mắt trẻ có nhiều dịch nhầy khô cứng hoặc sau khi trẻ vừa đi từ môi trường khói bụi về. Khi thực hiện, phụ huynh đặt trẻ nằm ngửa cố định đầu, dùng một tay kéo nhẹ mi mắt dưới xuống để tạo một khoảng hở nhỏ ở cùng đồ mi. Tay còn lại cầm lọ nước muối sinh lý cách mắt khoảng hai đến ba centimet, nhỏ nhẹ nhàng từ một đến hai giọt vào khóe mắt trong, tránh để đầu lọ chạm vào lông mi hay kết mạc của trẻ. Sau khi nhỏ, dùng miếng gạc vô khuẩn thấm nhẹ phần dịch thừa chảy ra ngoài khóe mắt. Không nên lạm dụng nhỏ nước muối sinh lý quá nhiều lần trong ngày nếu mắt trẻ hoàn toàn sạch sẽ, vì có thể làm mất đi lớp màng phim nước mắt tự nhiên bảo vệ bề mặt giác mạc.
Hỗ trợ xử trí tình trạng đổ ghèn và tắc ống lệ mũi
Nhiều trẻ sơ sinh gặp hiện tượng chảy nước mắt sống và đổ ghèn liên tục do tắc biểu mô ống lệ mũi bẩm sinh. Trường hợp này, bên cạnh việc lau sạch ghèn mắt hàng ngày, người chăm sóc có thể thực hiện động tác mát xa túi lệ theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Đặt ngón tay trỏ sạch tại vùng góc trong của mắt sát sống mũi, ấn nhẹ và vuốt dọc từ trên xuống dưới cánh mũi từ năm đến mười lần mỗi đợt. Động tác này tạo áp lực thủy dịch giúp mở dần màng ngăn tắc nghẽn ở đầu dưới ống lệ mũi. Tuy nhiên, nếu mắt có dấu hiệu sưng phồng vùng góc mắt, tiết mủ đặc hoặc đỏ rực, phụ huynh cần ngưng mát xa và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Dấu hiệu mắt bất thường ở trẻ sơ sinh cần khám bác sĩ
Mắt trẻ sơ sinh rất dễ bị tổn thương bởi các tác nhân nhiễm trùng trong quá trình sinh nở hoặc môi trường xung quanh. Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi nhận thấy mắt bé có những biểu hiện bất thường như kết mạc đỏ rực, mí mắt sưng húp khó mở, dịch tiết có màu vàng xanh đục dính chặt hai mi mắt, giác mạc vẩn đục hoặc trẻ có biểu hiện sợ ánh sáng và quấy khóc liên tục. Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu của viêm kết mạc sơ sinh do vi khuẩn, lậu cầu, chlamydia hoặc các bệnh lý nhãn khoa phức tạp khác cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám, chẩn đoán xác định và kê đơn điều trị đặc hiệu.
Lưu ý an toàn
Không bao giờ được tự ý sử dụng các bài thuốc truyền miệng như nhỏ sữa mẹ, nước chanh hoặc đắp lá cây vào mắt trẻ sơ sinh vì có thể gây loét giác mạc và nhiễm trùng nặng dẫn đến mù lòa. Khi lau mắt, chỉ dùng lực chạm nhẹ nhàng, không cạy vảy gỉ khô khi chưa làm mềm bằng nước muối sinh lý. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Tóm tắt
Chăm sóc mắt trẻ sơ sinh đúng kỹ thuật hàng ngày là biện pháp đơn giản nhưng thiết thực giúp bảo vệ thị lực đầu đời của trẻ. Cha mẹ nên duy trì thói quen rửa tay sạch, dùng gạc vô khuẩn riêng biệt và chỉ sử dụng nước muối sinh lý chuyên dụng. Khi mắt trẻ xuất hiện các dấu hiệu viêm nhiễm bất thường, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt hoặc nhi khoa là cần thiết để được chẩn đoán và hướng dẫn can thiệp kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nên vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh bao nhiêu lần mỗi ngày?
Phụ huynh nên vệ sinh mắt cho trẻ sơ sinh từ 2 đến 3 lần mỗi ngày, thường vào lúc sáng sớm sau khi thức dậy, sau khi tắm và trước khi đi ngủ, hoặc vệ sinh thêm khi mắt trẻ xuất hiện nhiều dịch ghèn bám dính.
Dùng loại nước muối sinh lý nào an toàn cho mắt trẻ sơ sinh?
Nước muối sinh lý natri clorid 0,9% dạng đơn liều hoặc lọ chuyên dùng cho mắt trẻ sơ sinh là dung dịch an toàn và phù hợp nhất. Tuyệt đối không dùng nước muối tự pha tại nhà hoặc các loại nước lá dân gian để nhỏ mắt.
Có nên tự ý mua thuốc kháng sinh nhỏ mắt cho trẻ sơ sinh không?
Không nên tự ý nhỏ thuốc kháng sinh hay thuốc co mạch cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Dùng sai thuốc nhỏ mắt có thể gây kích ứng niêm mạc hoặc làm che lấp các dấu hiệu viêm nhiễm nặng hơn.
Tại sao phải dùng gạc riêng cho từng bên mắt của trẻ?
Dùng chung gạc làm tăng nguy cơ lây truyền vi khuẩn, virus từ mắt bị viêm sang mắt lành lặn. Nguyên tắc bất di bất dịch khi vệ sinh vùng mặt là mỗi bên mắt phải sử dụng một miếng gạc riêng biệt.
Khi nào tình trạng ghèn mắt ở trẻ sơ sinh cần đi khám bác sĩ?
Nếu mắt trẻ đổ ghèn kèm theo sưng đỏ kết mạc, mí mắt nề, có dịch mủ vàng xanh hoặc trẻ quấy khóc sợ ánh sáng, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay tại chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa nhi.
