Cách cải thiện cảm giác nóng rát bàn chân ở người bệnh đái tháo đường
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nóng rát bàn chân là tình trạng khá phổ biến ở những người mắc bệnh đái tháo đường lâu năm, thường xuất hiện rõ rệt hơn vào ban đêm. Cảm giác này xuất phát từ hiện tượng tổn thương các sợi thần kinh cảm giác ngoại biên khi nồng độ đường trong máu không được kiểm soát ổn định trong thời gian dài. Nhiều người bệnh mô tả triệu chứng giống như bị châm chích, kim châm, tê bì hoặc bỏng rát ở lòng bàn chân và các đầu ngón chân.
Để cải thiện tình trạng này, điều quan trọng hàng đầu là không tự ý sử dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng hay tự ý mua thuốc giảm đau về uống. Người bệnh cần phối hợp đồng bộ giữa việc kiểm soát chặt chẽ chỉ số đường huyết theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nội tiết, thực hiện quy trình vệ sinh và bảo vệ bàn chân hằng ngày, đồng thời tái khám định kỳ để được đánh giá mức độ tổn thương thần kinh và mạch máu.
Nóng rát bàn chân người tiểu đường là gì?
Cảm giác nóng rát bàn chân ở người mắc đái tháo đường là biểu hiện điển hình của bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường gây ra. Khi lượng đường huyết duy trì ở mức cao qua nhiều tháng năm, các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng dây thần kinh dần bị xơ vữa và thu hẹp, khiến tế bào thần kinh thiếu hụt oxy cũng như dưỡng chất thiết yếu. Hậu quả là lớp vỏ bao bọc sợi thần kinh bị thoái hóa, dẫn tới hiện tượng phát xung tín hiệu cảm giác sai lệch về não bộ, tạo nên cảm giác bỏng rát, tê rần hoặc đau nhức âm ỉ. Tình trạng này không chỉ gây khó chịu, rối loạn giấc ngủ, làm suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn cảnh báo nguy cơ giảm cảm giác bảo vệ ở bàn chân. Nếu người bệnh mất dần cảm giác nhận biết đau hoặc nhiệt độ, các vết trầy xước nhỏ hay vết loét có thể diễn tiến âm thầm thành nhiễm trùng nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến chức năng vận động.
Kiểm soát chỉ số đường huyết ổn định theo phác đồ y khoa
Kiểm soát tốt nồng độ đường trong máu là biện pháp cốt lõi và có ý nghĩa quyết định nhất trong việc ngăn chặn tổn thương thần kinh tiến triển nặng hơn. Khi chỉ số đường huyết khi đói và chỉ số HbA1c được duy trì trong phạm vi mục tiêu an toàn do bác sĩ chuyên khoa nội tiết đề ra, tốc độ thoái hóa của các sợi thần kinh cảm giác sẽ chậm lại đáng kể, giúp giảm bớt cường độ của cảm giác nóng rát. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ lịch uống thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin đúng liều lượng, đúng thời điểm theo đơn thuốc đã được kê. Song song với đó, việc tự theo dõi đường huyết mao mạch tại nhà bằng máy đo cá nhân và ghi chép nhật ký định kỳ sẽ giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh phương án điều trị khi có biến động bất thường. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều lượng khi thấy đường huyết tạm thời hạ xuống, bởi sự dao động đường huyết thất thường thậm chí còn gây hại nhiều hơn cho hệ thống vi mạch và mạng lưới thần kinh ngoại biên.
Chăm sóc và bảo vệ bàn chân đúng cách mỗi ngày
Người bệnh đái tháo đường cần xây dựng thói quen chăm sóc đôi bàn chân cẩn thận mỗi ngày để xoa dịu cảm giác khó chịu và phòng ngừa biến chứng loét. Hằng ngày, nên rửa chân bằng nước ấm vừa phải và xà phòng dịu nhẹ, dùng khăn bông mềm thấm khô nhẹ nhàng từng kẽ ngón chân để tránh ẩm ướt tạo điều kiện cho nấm phát triển. Thoa một lớp mỏng kem dưỡng ẩm không mùi lên mu bàn chân và gót chân nhằm hạn chế nứt nẻ, nhưng cần tránh bôi vào giữa các kẽ ngón. Mỗi tối, hãy dành thời gian kiểm tra kỹ toàn bộ bề mặt bàn chân dưới ánh sáng tốt, dùng gương soi đáy bàn chân để phát hiện sớm các vết chai sần, vết đỏ, vết phồng rộp hoặc vết xước nhỏ. Khi đi lại, người bệnh cần luôn mang tất cotton mềm mại, không có đường may gồ ghề và đi giày dép vừa vặn, đế êm ái, bao bọc toàn bộ bàn chân. Tuyệt đối không đi chân trần trên nền nhà hay bãi cát, vì tình trạng rối loạn cảm giác có thể khiến người bệnh không nhận ra các dị vật sắc nhọn gây tổn thương da.
Thay đổi lối sống và dinh dưỡng hỗ trợ tuần hoàn thần kinh
Một chế độ ăn uống khoa học và lối sống năng động góp phần tích cực trong việc cải thiện tuần hoàn máu tới các chi dưới và hỗ trợ chức năng dẫn truyền thần kinh. Khẩu phần ăn hằng ngày của người bệnh nên ưu tiên các loại rau xanh giàu chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt có chỉ số đường huyết thấp, thịt nạc, cá béo giàu axit béo omega 3 và các thực phẩm dồi dào vitamin nhóm B như thịt gia cầm, đậu đỗ. Cần hạn chế tối đa các món ăn chứa nhiều đường đơn, tinh bột tinh chế, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và thức ăn chế biến sẵn chứa nhiều muối. Người bệnh nên duy trì các hoạt động thể chất nhẹ nhàng phù hợp với thể trạng như đi bộ chậm, bơi lội, đạp xe tại chỗ hoặc các bài tập co duỗi khớp cổ chân từ hai mươi đến ba mươi phút mỗi ngày nhằm kích thích máu lưu thông đến ngón chân. Đặc biệt, người bệnh cần kiên quyết từ bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, bởi nicotine và cồn là những tác nhân trực tiếp làm co thắt mạch máu và hủy hoại thêm các tế bào thần kinh ngoại biên đang bị suy yếu.
Thăm khám chuyên khoa và can thiệp y tế khi triệu chứng kéo dài
Nếu cảm giác nóng rát bàn chân diễn ra thường xuyên, mức độ tăng dần hoặc gây mất ngủ kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa nội tiết hoặc chuyên khoa thần kinh để được thăm khám toàn diện. Bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra phản xạ gân xương, đo cảm giác rung âm thoa bằng âm thoa chuyên dụng, đánh giá ngưỡng cảm giác bảo vệ bằng sợi cước đơn monofilament hoặc chỉ định đo điện cơ nhằm xác định chính xác vị trí và mức độ tổn thương của dây thần kinh. Tùy thuộc vào kết quả chẩn đoán cụ thể, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định các nhóm thuốc điều trị đau thần kinh chuyên biệt, các loại thuốc chống oxy hóa hoặc liệu pháp vật lý trị liệu hỗ trợ giúp người bệnh kiểm soát cơn đau rát hiệu quả hơn. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hay thuốc chống viêm không steroid để uống dài ngày, vì chúng hầu như không đem lại hiệu quả trên chứng đau do tổn thương thần kinh mà còn có nguy cơ gây loét dạ dày, suy giảm chức năng gan và suy thận.
Lưu ý an toàn
Người bệnh đái tháo đường cần tuyệt đối tránh ngâm chân vào nước quá nóng, không chườm nóng bằng túi chườm điện hay gạch nung vì nguy cơ bỏng da rất cao do cảm giác nhiệt ở chân đã bị suy giảm. Không tự ý cắt tỉa vết chai sần, không dùng dao lam gọt mụn cóc hay dán cao dán chứa axit lên chân mà không có hướng dẫn chuyên môn. Mọi thông tin sức khỏe chỉ mang tính tham khảo tổng quan, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết.
Tóm tắt
Cảm giác nóng rát bàn chân ở người bệnh đái tháo đường là dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh cần được quan tâm đúng mực. Bằng cách duy trì đường huyết ổn định, chăm sóc bàn chân cẩn thận hằng ngày và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn y khoa từ bác sĩ chuyên khoa, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt triệu chứng khó chịu này, bảo tồn chức năng vận động và ngăn ngừa tối đa nguy cơ loét bàn chân nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
- Physical Therapy Reviews: Diabetic foot care within the context of rehabilitation: keeping people with diabetic neuropathy on their feet. A narrative review
- Proceedings of the 3rd Bali Biennial International Conference on Health Sciences: Physical Activity and Multi-Intervention Foot Care for Glycemic Control and Peripheral Neuropathy Diabetic Prevention: A Systematic Review
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nóng rát bàn chân ở người đái tháo đường có chữa khỏi hoàn toàn được không?
Hiện nay chưa có biện pháp phục hồi hoàn toàn các sợi thần kinh đã bị tổn thương nặng. Tuy nhiên, việc duy trì đường huyết ổn định kết hợp với điều trị y khoa phù hợp sẽ giúp làm thuyên giảm rõ rệt triệu chứng nóng rát và ngăn ngừa tổn thương tiến triển thêm.
Người bệnh tiểu đường có nên ngâm chân bằng nước muối ấm để giảm nóng rát không?
Người bệnh không nên tự ý ngâm chân nước nóng vì dây thần kinh suy giảm cảm giác khiến người bệnh khó nhận biết nhiệt độ thật, dễ dẫn đến bỏng da và loét nhiễm trùng. Nếu muốn vệ sinh, chỉ nên dùng nước ấm vừa phải có người nhà thử nhiệt trước.
Vì sao cảm giác nóng rát bàn chân thường tăng lên nhiều hơn vào ban đêm?
Vào ban đêm, nhiệt độ cơ thể và các yếu tố môi trường yên tĩnh hơn khiến người bệnh tập trung nhiều vào cảm giác khó chịu. Bên cạnh đó, tư thế nằm yên và sự thay đổi tuần hoàn ngoại vi vào ban đêm cũng có thể làm tăng các tín hiệu đau thần kinh bất thường.
Người bị nóng rát bàn chân nên chọn loại giày dép như thế nào?
Người bệnh nên chọn giày có kích cỡ vừa vặn, mũi tròn rộng rãi để không chèn ép ngón chân, phần đế êm ái và chất liệu thoáng khí. Cần tránh đi giày cao gót, giày quá chật hoặc dép kẹp ngón vì chúng dễ gây ma sát tạo vết trợt da.
Khi nào người bị nóng rát bàn chân cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?
Người bệnh cần đến bệnh viện ngay khi phát hiện bàn chân xuất hiện vết rách da, bóng nước, vết loét, sưng đỏ, chảy dịch hoặc cảm giác đau rát trở nên dữ dội kèm theo sốt để được xử lý kịp thời, phòng tránh hoại tử mô.
