Các xét nghiệm máu không cần nhịn ăn và những lưu ý quan trọng

Xét nghiệm máu không cần nhịn ăn?

Xét nghiệm máu là phương pháp cận lâm sàng phổ biến nhằm đánh giá số lượng tế bào máu, chức năng các cơ quan nội tạng, nồng độ hormone hoặc phát hiện kháng thể và tác nhân vi sinh. Việc yêu cầu nhịn ăn từ 8 đến 12 giờ trước khi lấy máu chủ yếu nhằm mục đích đưa các chất chuyển hóa trong máu về trạng thái cơ bản, tránh việc tăng nồng độ glucose hoặc triglyceride tạm thời làm sai lệch kết quả phân tích. Đối với những xét nghiệm không khảo sát các thành phần dinh dưỡng tức thời, người bệnh hoàn toàn có thể ăn uống bình thường hoặc dùng bữa nhẹ trước khi lấy mẫu. Tuy vậy, người đi khám vẫn cần hạn chế các chất kích thích, nước ngọt có ga hoặc rượu bia vì chúng có thể tác động tiêu cực đến thể tích huyết tương và các enzym chuyển hóa trong cơ thể.

Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi

Xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu ngoại vi, thường được viết tắt là CBC, là xét nghiệm cơ bản nhằm đánh giá số lượng và đặc điểm của hồng cầu, bạch cầu cùng tiểu cầu. Các chỉ số này phản ánh tình trạng thiếu máu, mức độ nhiễm trùng, rối loạn đông máu hoặc một số bệnh lý về tủy xương.

Thức ăn nạp vào đường tiêu hóa không làm thay đổi trực tiếp số lượng hay hình thái của các dòng tế bào máu trong lòng mạch. Do đó, người bệnh không cần nhịn ăn trước khi thực hiện xét nghiệm này. Dù đi khám vào buổi sáng hay buổi chiều, bạn vẫn có thể ăn bữa ăn nhẹ thông thường. Tuy nhiên, bạn nên tránh những bữa ăn quá nhiều dầu mỡ ngay trước giờ lấy máu vì hiện tượng tăng lipid máu thoáng qua có thể khiến huyết tương bị đục, gây khó khăn cho máy phân tích quang học khi đo nồng độ huyết sắc tố.

Xét nghiệm chỉ số đường huyết tích lũy HbA1c

Khác với xét nghiệm định lượng glucose máu lúc đói đòi hỏi người bệnh phải nhịn ăn ít nhất 8 tiếng, xét nghiệm HbA1c không yêu cầu nhịn ăn. Chỉ số HbA1c đo lường tỷ lệ phần trăm phân tử huyết sắc tố hemoglobin trong hồng cầu liên kết với phân tử đường glucose, phản ánh mức đường huyết trung bình của cơ thể trong suốt chu kỳ sống của hồng cầu kéo dài khoảng 2 đến 3 tháng.

Bữa ăn gần nhất hay việc dung nạp một lượng tinh bột, đường trước giờ xét nghiệm không làm thay đổi ngay lập tức lượng đường đã gắn vào phân tử hemoglobin trong nhiều tuần trước đó. Nhờ vậy, người bệnh đái tháo đường có thể lấy máu kiểm tra HbA1c vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày mà không lo bị hạ đường huyết do nhịn đói quá mức. Đây là công cụ hữu ích giúp bác sĩ chuyên khoa nội tiết theo dõi hiệu quả kiểm soát đường huyết định kỳ một cách thuận tiện.

Xét nghiệm đánh giá chức năng tuyến giáp

Các xét nghiệm định lượng hormone tuyến giáp phổ biến bao gồm TSH, FT3 và FT4. Những xét nghiệm này được chỉ định nhằm tầm soát và theo dõi các bệnh lý như suy giáp, cường giáp, bướu cổ hoặc viêm tuyến giáp tự miễn. Nồng độ của các hormone này trong tuần hoàn được điều hòa bởi trục hạ đồi tuyến yên và giữ mức độ tương đối ổn định trong ngày, không bị chi phối bởi các thành phần dinh dưỡng của bữa ăn.

Người bệnh hoàn toàn có thể dùng bữa sáng bình thường trước khi đến cơ sở y tế lấy máu kiểm tra hormone tuyến giáp. Tuy nhiên, điều cần đặc biệt chú ý đối với nhóm xét nghiệm này là việc sử dụng thuốc và thực phẩm bổ sung. Nếu bạn đang uống thuốc điều trị tuyến giáp tổng hợp hoặc các loại vitamin chứa hoạt chất biotin liều cao, bạn cần thông báo trước cho bác sĩ vì biotin có thể gây nhiễu phương pháp miễn dịch học, dẫn đến sai lệch kết quả định lượng TSH hoặc FT4.

Xét nghiệm miễn dịch và tầm soát bệnh truyền nhiễm

Nhóm xét nghiệm huyết thanh học nhằm phát hiện kháng nguyên hoặc kháng thể của các tác nhân vi sinh vật gây bệnh như virus viêm gan B, viêm gan C, virus HIV hay xoắn khuẩn giang mai hoàn toàn không đòi hỏi người bệnh phải nhịn ăn. Các kháng thể và kháng nguyên này tồn tại cố định trong huyết thanh và không bị thay đổi bởi việc dung nạp thức ăn hay nước uống.

Tương tự, các xét nghiệm nhóm máu hệ ABO và Rh, xét nghiệm kháng thể tự miễn trong bệnh lupus ban đỏ hệ thống hoặc viêm khớp dạng thấp cũng có thể thực hiện sau khi ăn. Người đi kiểm tra sức khỏe có thể lấy máu bất kỳ lúc nào thuận tiện. Dẫu vậy, để bảo đảm mẫu máu đạt tiêu chuẩn phân tích, người bệnh nên uống đủ nước lọc, tránh sử dụng rượu bia hoặc đồ uống chứa chất kích thích trước thời điểm lấy máu nhằm giúp tĩnh mạch nổi rõ và giảm độ nhớt của máu.

Những lưu ý quan trọng để kết quả xét nghiệm đạt độ chính xác cao

Mặc dù không phải nhịn đói đối với các chỉ số nêu trên, người bệnh vẫn cần tuân thủ một số nguyên tắc chuẩn bị để quá trình lấy máu diễn ra thuận lợi. Trước hết, việc uống đủ nước lọc là vô cùng quan trọng vì thiếu nước sẽ làm thể tích tuần hoàn giảm nhẹ, khiến kỹ thuật viên khó xác định tĩnh mạch và có thể gây cô đặc máu giả tạo ở một số thông số.

Bên cạnh đó, người bệnh cần tránh xa thuốc lá, cà phê, nước tăng lực và các loại đồ uống có cồn trong vòng 12 đến 24 giờ trước khi xét nghiệm. Các chất kích thích này có thể làm thay đổi lưu lượng tuần hoàn, tác động đến hoạt độ của một số enzym gan và gây nhiễu kết quả. Người bệnh cũng cần cung cấp đầy đủ thông tin cho nhân viên y tế về các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính, thuốc đông y hoặc thực phẩm chức năng đang sử dụng hằng ngày để bác sĩ có căn cứ đánh giá chính xác nhất.

Lưu ý an toàn

Mỗi chỉ định xét nghiệm đều có mục đích chẩn đoán riêng và nhiều trường hợp bác sĩ sẽ yêu cầu làm phối hợp cả gói xét nghiệm. Nếu trong danh mục khám có chỉ định đo đường huyết đói, mỡ máu hoặc chức năng gan thận cùng lúc với các xét nghiệm không cần nhịn ăn, bạn vẫn bắt buộc phải nhịn ăn theo hướng dẫn của gói xét nghiệm nghiêm ngặt nhất. Tuyệt đối không tự ý ngưng các loại thuốc kê đơn điều trị bệnh tim mạch hay huyết áp nếu chưa có chỉ định từ bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Hiểu rõ các xét nghiệm máu không cần nhịn ăn giúp người bệnh giảm bớt tâm lý lo lắng và cảm giác mệt mỏi khi đi kiểm tra sức khỏe. Để đảm bảo kết quả phân tích đạt độ tin cậy tối đa, hãy luôn tham khảo ý kiến nhân viên y tế về yêu cầu chuẩn bị cụ thể cho từng danh mục xét nghiệm được chỉ định.