Các xét nghiệm cần thực hiện để chẩn đoán bệnh gout chính xác

Xét nghiệm chẩn đoán bệnh gout là gì?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp chuyển hóa đặc trưng bởi sự tích tụ và lắng đọng các tinh thể monosodium urat tại màng hoạt dịch khớp, sụn khớp và các mô liên kết xung quanh. Tình trạng này bắt nguồn từ sự gia tăng nồng độ axit uric trong huyết thanh vượt quá ngưỡng hòa tan sinh lý trong một thời gian dài.

Quá trình chẩn đoán bệnh gout nhằm mục đích khẳng định sự hiện diện của tinh thể urat hoặc đánh giá nguy cơ lắng đọng thông qua các dấu ấn sinh học và hình ảnh tổn thương cấu trúc khớp. Việc chẩn đoán đúng ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa quyết định, giúp người bệnh kiểm soát kịp thời tình trạng viêm, ngăn chặn tổn thương phá hủy khớp vĩnh viễn và phòng ngừa các biến chứng mạn tính nguy hiểm như hình thành hạt tophi dưới da hay suy giảm chức năng thận do sỏi urat.

Xét nghiệm định lượng axit uric trong máu

Xét nghiệm định lượng axit uric trong huyết thanh là chỉ định phổ biến nhất khi nghi ngờ bệnh gout. Nồng độ axit uric tăng cao phản ánh tình trạng bão hòa urat trong cơ thể, làm tăng nguy cơ lắng đọng tinh thể urat tại các khớp và tổ chức phần mềm quanh khớp.

Tuy nhiên, một kết quả axit uric máu đơn độc không đủ để khẳng định hoặc loại trừ hoàn toàn bệnh gout. Nhiều người có hiện tượng tăng axit uric máu nhưng không bao giờ phát triển thành bệnh cảnh viêm khớp trên lâm sàng. Ngược lại, trong đợt viêm khớp gout cấp, nồng độ axit uric máu có thể rơi vào khoảng bình thường do nồng độ này tạm thời biến thiên theo phản ứng viêm hoặc đào thải qua thận. Do đó, xét nghiệm máu này luôn cần được phân tích song song với biểu hiện sưng nóng đỏ đau tại khớp.

Chọc hút và xét nghiệm dịch khớp tìm tinh thể urat

Phân tích dịch khớp dưới kính hiển vi phân cực được xem là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán xác định bệnh gout. Bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ sử dụng kim vô khuẩn để chọc hút một lượng nhỏ dịch từ ổ khớp đang sưng đau, thường là khớp ngón chân cái, khớp cổ chân hoặc khớp gối.

Mẫu dịch khớp sau khi thu thập sẽ được quan sát trực tiếp nhằm tìm kiếm sự hiện diện của tinh thể monosodium urat hình kim có tính chất lưỡng chiết quang âm tính. Nếu phát hiện thấy tinh thể urat nằm trong tế bào bạch cầu hoặc ngoài tế bào, chẩn đoán bệnh gout được xác lập một cách chắc chắn. Phương pháp này cũng giúp bác sĩ loại trừ nguyên nhân viêm khớp nhiễm khuẩn hoặc bệnh giả gout do lắng đọng canxi pyrophosphate.

Chẩn đoán hình ảnh qua siêu âm và chụp X-quang khớp

Siêu âm khớp độ phân giải cao và chụp X-quang khớp là các phương tiện hình ảnh cơ bản hỗ trợ đắc lực cho quá trình chẩn đoán bệnh gout. Siêu âm khớp có khả năng phát hiện sớm tình trạng tràn dịch màng hoạt dịch, phát hiện hạt tophi vi thể và đặc biệt là dấu hiệu đường đôi trên bề mặt sụn khớp, vốn rất đặc trưng cho sự lắng đọng urat.

Chụp X-quang khớp thường được chỉ định để đánh giá mức độ tổn thương xương khớp và theo dõi giai đoạn bệnh. Ở các đợt viêm cấp tính đầu tiên, hình ảnh X-quang thường chỉ ghi nhận sưng nề mô mềm xung quanh. Tuy nhiên, ở giai đoạn muộn hoặc mạn tính, phim X-quang có thể cho thấy rõ các vết khuyết xương hình móc, tổn thương tiêu xương dưới sụn và sự phá hủy diện khớp do các khối hạt tophi chèn ép lâu ngày.

Xét nghiệm định lượng axit uric niệu 24 giờ

Xét nghiệm định lượng axit uric trong nước tiểu gom 24 giờ thường được chỉ định để xác định cơ chế chuyển hóa urat của từng người bệnh. Kết quả xét nghiệm phản ánh lượng axit uric mà thận bài tiết ra ngoài trong một chu kỳ ngày đêm hoàn chỉnh.

Thông qua chỉ số này, bác sĩ có thể phân biệt được người bệnh bị tăng axit uric do cơ thể sản xuất quá mức hay do thận giảm khả năng đào thải. Thông tin này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng phác đồ can thiệp dài hạn, lựa chọn nhóm thuốc phù hợp và đánh giá nguy cơ lắng đọng tinh thể tạo thành sỏi urat tại đường tiết niệu, từ đó đưa ra lời khuyên dự phòng sỏi thận thích hợp.

Các xét nghiệm đánh giá viêm và chức năng cơ quan toàn thân

Trong đợt viêm khớp cấp, các xét nghiệm phản ứng viêm như tốc độ máu lắng và định lượng protein phản ứng C thường được chỉ định đồng thời. Các chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá mức độ bùng phát của phản ứng viêm toàn thân và hỗ trợ theo dõi đáp ứng lâm sàng.

Bên cạnh đó, xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu, đo chức năng thận qua nồng độ creatinin và độ lọc cầu thận ước tính, cùng với men gan là những chỉ định không thể thiếu. Vì bệnh gout có mối liên hệ mật thiết với hội chứng chuyển hóa và các thuốc can thiệp lâu dài đều chuyển hóa qua gan, thận, nên việc nắm rõ các chỉ số toàn thân giúp bác sĩ lựa chọn hướng xử trí tối ưu, tránh làm tổn thương thêm các cơ quan nội tạng.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về các xét nghiệm chẩn đoán bệnh gout chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc khám bệnh trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua que thử hoặc tự diễn giải chỉ số xét nghiệm để dùng thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Việc tự ý sử dụng các thuốc hạ axit uric trong cơn đau cấp có thể làm biến động nồng độ urat máu đột ngột, khiến phản ứng viêm bùng phát dữ dội hơn hoặc gây độc cho gan và thận.

Tóm tắt

Chẩn đoán bệnh gout cần có sự phối hợp giữa đánh giá lâm sàng cẩn trọng và các xét nghiệm cận lâm sàng phù hợp. Người bệnh khi có cơn sưng đau khớp bất thường nên đến cơ sở y tế chuyên khoa cơ xương khớp để được thăm khám trực tiếp, tránh tự ý sử dụng thuốc giảm đau hoặc tự suy diễn kết quả xét nghiệm khi chưa có ý kiến của bác sĩ.