Các vị trí khớp thường bị bong gân và triệu chứng hay gặp

Các khớp hay bị bong gân là gì?

Bong gân là tổn thương ở dây chằng, dải mô liên kết bền vững nối các xương với nhau và giữ ổn định khớp. Khi khớp bị lật, xoắn hoặc chịu lực tác động đột ngột ngoài tầm vận động bình thường, các sợi dây chằng có thể bị căng giãn quá mức hoặc rách một phần cho đến rách hoàn toàn.

Các vị trí khớp dễ bị bong gân nhất bao gồm khớp cổ chân, khớp cổ tay, khớp gối và các khớp ngón tay ngón chân. Mỗi vị trí tổn thương thường gắn liền với những bối cảnh vận động cụ thể như trượt chân, té ngã chống tay hoặc va chạm thể thao.

Các biểu hiện phổ biến khi bị bong gân gồm có đau nhức đột ngột tại vùng khớp, sưng nề, bầm tím dưới da do tụ máu và giảm khả năng vận động. Tùy theo mức độ tổn thương nhẹ hay nặng, người bệnh có thể cảm thấy khớp lỏng lẻo hoặc không thể chịu được lực nén của trọng lượng cơ thể.

Các vị trí khớp có nguy cơ bị bong gân cao nhất

Khớp cổ chân là vị trí bị bong gân phổ biến nhất trong đời sống hằng ngày và thể thao. Tình trạng này thường xảy ra khi bàn chân bị lật vào trong hoặc ra ngoài đột ngột lúc chạy nhảy, bước hẫng bậc thang hay đi trên bề mặt không bằng phẳng. Các dây chằng phía ngoài cổ chân chịu lực căng lớn và dễ bị giãn rách.

Khớp cổ tay cũng là vị trí rất dễ tổn thương, thường gặp khi người bệnh té ngã và phản xạ chống mạnh bàn tay xuống đất. Lực dồn đột ngột làm cổ tay bị ngửa quá mức, gây tổn thương các dây chằng nâng đỡ cổ tay.

Khớp gối thường bị bong gân trong các hoạt động thể thao đòi hỏi xoay chuyển hướng nhanh, dừng lại đột ngột hoặc chịu lực va chạm trực tiếp. Dây chằng chéo và dây chằng bên của gối khi bị tổn thương có thể gây mất ổn định nghiêm trọng cho toàn bộ chân.

Ngoài ra, các khớp ngón tay và ngón chân cũng dễ bị bong gân do va đập trực tiếp với bóng, vật cứng hoặc bị bẻ ngửa trong quá trình lao động và sinh hoạt.

Các biểu hiện điển hình khi khớp bị bong gân

Đau nhức là biểu hiện xuất hiện ngay lập tức tại thời điểm xảy ra chấn thương. Cảm giác đau có thể nhói mạnh lúc ban đầu, sau đó chuyển sang đau âm ỉ kéo dài và tăng lên rõ rệt khi ấn vào vùng dây chằng bị tổn thương hoặc khi cố gắng vận động khớp.

Sưng nề và căng bầm xuất hiện khá nhanh sau chấn thương, thường trong vòng vài giờ đầu. Sự tích tụ dịch viêm và máu chảy từ các mao mạch bị rách quanh dây chằng tạo nên các vết bầm tím dưới da có màu xanh đậm hoặc tím tích tụ quanh khớp.

Giảm biên độ vận động và cảm giác lỏng lẻo ở khớp là dấu hiệu thể hiện mức độ tổn thương dây chằng. Người bệnh gặp khó khăn khi co duỗi, gập khớp hoặc không thể cử động bình thường. Trong những trường hợp bong gân nặng, khớp có thể trở nên mất vững, khiến người bệnh có cảm giác khớp không còn đủ sức nâng đỡ.

Phân loại mức độ tổn thương dây chằng khi bong gân

Bong gân độ 1 là mức độ nhẹ nhất, trong đó các sợi dây chằng chỉ bị căng giãn nhẹ hoặc rách vi mô rất nhỏ. Vùng khớp thường sưng nhẹ, đau rát nhẹ và người bệnh vẫn có thể chịu lực cũng như vận động khớp tương đối ổn định.

Bong gân độ 2 thể hiện tình trạng rách một phần dây chằng. Khớp sưng nề rõ rệt hơn, xuất hiện bầm tím rộng và đau nhiều hơn khi di chuyển. Chức năng vận động của khớp bị giảm đáng kể và khớp có thể hơi lỏng lẻo.

Bong gân độ 3 là mức độ nghiêm trọng nhất khi dây chằng bị rách hoàn toàn hoặc đứt rời khỏi điểm bám xương. Người bệnh chịu cơn đau dữ dội, vùng khớp sưng to, bầm tím lan rộng và hoàn toàn không thể chịu lực hay vận động. Khớp trở nên rất lỏng lẻo và cần sự can thiệp y tế chuyên sâu để phục hồi.

Nguyên nhân và các yếu tố làm tăng nguy cơ bong gân

Bong gân xảy ra do các cử động vượt quá giới hạn biên độ tự nhiên của khớp, khiến dây chằng căng nén đột ngột. Việc vặn xoắn cổ chân, ngã chống tay hoặc va chạm mạnh trong thể thao là những cơ chế chấn thương thường gặp nhất.

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng bị bong gân bao gồm việc không khởi động kỹ trước khi vận động thể lực, cơ bắp mệt mỏi dẫn đến khả năng nâng đỡ khớp bị suy giảm. Ngoài ra, việc di chuyển trên bề mặt trơn trượt, gồ ghề hoặc sử dụng giày dép không vừa vặn, giày cao gót cũng làm tăng rủi ro trẹo khớp.

Tiền sử từng bị bong gân tại một vị trí khớp nhưng chưa được phục hồi hoàn toàn khiến dây chằng vùng đó trở nên lỏng lẻo hơn. Điều này làm tăng nguy cơ tái phát tổn thương trong các lần vận động tiếp theo.

Các bước sơ cứu ban đầu an toàn cho khớp bị bong gân

Khi nghi ngờ bị bong gân, việc áp dụng biện pháp xử trí ban đầu đúng cách giúp hạn chế sưng nề và giảm thiểu tổn thương thứ phát. Người bệnh nên ngừng ngay hoạt động đang thực hiện và để khớp được nghỉ ngơi hoàn toàn.

Chườm lạnh là bước quan trọng giúp co mạch máu, giảm sưng và xoa dịu cơn đau. Nên dùng túi đá hoặc đá bọc trong khăn mềm chườm lên vùng khớp tổn thương khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, thực hiện vài lần trong ngày đầu tiên. Tránh chườm đá trực tiếp lên da để ngăn ngừa bỏng lạnh.

Băng ép nhẹ nhàng bằng băng co giãn giúp cố định vùng khớp và hạn chế tích tụ dịch sưng. Đồng thời, nâng cao vùng khớp bị tổn thương hơn mức tim khi nằm hoặc ngồi sẽ hỗ trợ lưu thông máu và giảm sưng hiệu quả. Người bệnh cần tránh xoa bóp dầu nóng hoặc nắn bẻ khớp vì có thể làm tổn thương dây chằng nghiêm trọng hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi xảy ra chấn thương khớp nghi ngờ bong gân nặng, có biểu hiện biến dạng khớp, không thể chịu lực hoặc đau dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám. Tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh khớp, sử dụng thuốc nắn bóp dân gian hoặc tự dùng thuốc khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Bong gân là chấn thương dây chằng phổ biến tại các vị trí như cổ chân, cổ tay và khớp gối. Nhận biết sớm biểu hiện sưng đau và sơ cứu đúng cách trong giai đoạn đầu đóng vai trò thiết yếu giúp khớp nhanh chóng phục hồi. Việc chủ động bảo vệ khớp và thăm khám y tế kịp thời sẽ giúp ngăn ngừa các biến chứng lỏng khớp mãn tính.