Các triệu chứng và mức độ hạ đường huyết người bệnh cần biết

Triệu chứng hạ đường huyết là gì?

Đường huyết hay nồng độ glucose trong máu là nguồn cung cấp nhiên liệu chính cho mọi hoạt động chuyển hóa của tế bào trong cơ thể, đặc biệt là các tế bào thần kinh trung ương vốn không có khả năng tự dự trữ năng lượng. Tình trạng hạ đường huyết xảy ra khi lượng glucose máu sụt giảm thấp hơn mức sinh lý bình thường, gây cản trở nghiêm trọng đến hoạt động dẫn truyền thần kinh và chức năng sinh tồn.

Hạ đường huyết rất thường gặp ở những người đang điều trị bệnh đái tháo đường bằng insulin hoặc các nhóm thuốc kích thích tăng tiết insulin, nhưng đôi khi cũng có thể xuất hiện ở người bình thường do nhịn ăn kéo dài, vận động quá sức hoặc sử dụng nhiều đồ uống có cồn. Khi đường huyết sụt giảm, cơ thể sẽ lập tức phản ứng bằng cách tiết ra các hormone đối kháng như adrenaline nhằm huy động đường dự trữ từ gan, đồng thời kích hoạt các triệu chứng cảnh báo ra bên ngoài để thôi thúc người bệnh tìm kiếm thức ăn bổ sung năng lượng.

Các triệu chứng cảnh báo sớm của hạ đường huyết

Khi nồng độ glucose trong máu bắt đầu sụt giảm, hệ thần kinh giao cảm sẽ kích hoạt các phản xạ cảnh báo tự nhiên của cơ thể. Người bệnh thường cảm thấy cồn cào trong bụng, đói dữ dội, kèm theo hiện tượng run rẩy bàn tay, hồi hộp, tim đập nhanh và vã mồ hôi lạnh dù nhiệt độ môi trường không cao. Cảm giác lo âu, bồn chồn vô cớ hoặc chóng mặt nhẹ cũng rất phổ biến trong giai đoạn đầu này.

Những triệu chứng sớm đóng vai trò như tín hiệu chuông báo động quan trọng giúp người bệnh nhận ra cơ thể đang thiếu năng lượng. Nếu nhanh chóng bổ sung lượng đường kịp thời ngay lúc này, các biểu hiện khó chịu thường thuyên giảm nhanh chóng và không để lại ảnh hưởng xấu cho cơ thể. Ngược lại, nếu bỏ qua những phản xạ sớm, nồng độ glucose sẽ tiếp tục tụt sâu hơn.

Biểu hiện hạ đường huyết mức độ nhẹ và trung bình

Ở mức độ nhẹ, người bệnh hoàn toàn tỉnh táo, nhận biết rõ ràng các biến đổi trong cơ thể như đói bụng, vã mồ hôi, bủn rủn tay chân hay tim đập nhanh. Tình trạng này có thể tự khắc phục dễ dàng bằng cách ăn một bữa phụ nhỏ hoặc dùng thức uống có đường nhanh mà không cần sự hỗ trợ từ người khác.

Khi chuyển sang mức độ trung bình, nồng độ glucose máu giảm sâu hơn khiến tế bào não bắt đầu thiếu hụt năng lượng vận hành. Người bệnh có thể xuất hiện cảm giác đau đầu, nhìn mờ, hoa mắt, giảm khả năng tập trung, nói ngọng hoặc có những thay đổi bất thường về tính khí như dễ cáu gắt, lú lẫn. Mặc dù vẫn có khả năng tự bổ sung đường, người bệnh thường cần được người xung quanh nhắc nhở hoặc hỗ trợ để tránh diễn tiến xấu hơn.

Mức độ nặng và các dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu

Hạ đường huyết mức độ nặng là một tình trạng cấp cứu y khoa đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Khi não bộ bị bỏ đói glucose trong thời gian dài, người bệnh sẽ mất khả năng tự định hướng, rơi vào trạng thái co giật, lơ mơ, bán mê hoặc hôn mê sâu hoàn toàn.

Trong tình huống nguy kịch này, người bệnh không còn khả năng tự xử lý và phụ thuộc hoàn toàn vào người hỗ trợ xung quanh. Mọi hành vi cố ép người bệnh uống nước đường hay ăn thức ăn khi đã mất ý thức đều có thể dẫn tới sặc nghẹt đường thở, gây viêm phổi hít hoặc ngạt thở cấp tính. Trường hợp này đòi hỏi phải gọi ngay cấp cứu y tế hoặc tiêm thuốc chuyên dụng nếu người nhà đã được nhân viên y tế hướng dẫn trước đó.

Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tụt đường huyết

Hạ đường huyết thường bắt nguồn từ sự mất cân bằng giữa lượng thuốc điều trị, khẩu phần dinh dưỡng nạp vào và mức độ tiêu hao năng lượng thể chất. Đối với người mắc bệnh đái tháo đường, các nguyên nhân phổ biến bao gồm tiêm quá liều insulin, uống thuốc hạ đường huyết sai thời điểm, bỏ bữa ăn chính, ăn quá ít tinh bột sau khi dùng thuốc hoặc tập luyện thể lực đột ngột với cường độ cao mà không bổ sung năng lượng dự phòng.

Bên cạnh đó, việc uống nhiều rượu bia lúc đói cũng làm ức chế gan giải phóng glucose vào máu, làm tăng mạnh nguy cơ tụt đường huyết. Ở những người không mắc bệnh đái tháo đường, hạ đường huyết có thể liên quan đến các bệnh lý suy gan, suy thận, rối loạn nội tiết tuyến thượng thận hoặc tuyến yên.

Cách phòng ngừa và kiểm soát lượng đường trong máu ổn định

Để ngăn ngừa hạ đường huyết tái phát, người bệnh cần duy trì thói quen ăn uống đúng giờ, cân đối lượng carbohydrate trong mỗi bữa ăn và tuyệt đối không bỏ bữa, nhất là sau khi đã sử dụng thuốc hạ đường huyết. Người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ điều trị để điều chỉnh phác đồ dùng thuốc phù hợp khi có thay đổi về lịch làm việc, chế độ ăn hay kế hoạch rèn luyện thể dục.

Việc tự kiểm tra đường huyết bằng máy đo cá nhân tại nhà trước và sau khi vận động, hoặc khi cảm thấy mệt mỏi khác thường, là biện pháp hữu hiệu giúp phát hiện sớm các dao động đường huyết bất lợi. Ngoài ra, người có tiền sử tụt đường huyết nên luôn mang theo bên mình một vài viên kẹo hoặc gói đường nhỏ cùng thẻ thông tin y tế cá nhân để nhận được sự giúp đỡ kịp thời từ cộng đồng khi gặp sự cố ngoài ý muốn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều dùng insulin hoặc các thuốc hạ đường huyết khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi xuất hiện các cơn hạ đường huyết thường xuyên hoặc có biểu hiện suy giảm ý thức, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và hỗ trợ kịp thời.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng diễn tiến nhanh nhưng có thể phòng tránh và kiểm soát tốt nếu nhận biết sớm các biểu hiện cảnh báo. Việc chủ động theo dõi lượng đường trong máu, tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ và luôn chuẩn bị sẵn đồ ngọt khi cần sẽ giúp người bệnh an tâm sinh hoạt, giảm thiểu tối đa nguy cơ gặp phải các biến cố bất lợi cho sức khỏe.