Các phương pháp xét nghiệm chẩn đoán bệnh Thalassemia hiện nay

Xét nghiệm chẩn đoán thalassemia là gì?

Bệnh Thalassemia là bệnh lý thiếu máu di truyền phổ biến do đột biến làm khiếm khuyết chuỗi protein alpha hoặc beta trong cấu trúc hemoglobin của tế bào hồng cầu. Người mắc bệnh có thể biểu hiện từ mức độ nhẹ, không có triệu chứng rõ rệt, cho đến mức độ trung bình hoặc nặng đòi hỏi phải truyền máu định kỳ suốt đời và điều trị thải sắt. Do biểu hiện lâm sàng rất đa dạng, việc chẩn đoán Thalassemia không thể dựa đơn thuần vào các dấu hiệu xanh xao hay mệt mỏi mà bắt buộc phải dựa vào hệ thống xét nghiệm huyết học và di truyền chuyên biệt. Mục tiêu của các xét nghiệm là xác định người mang gen bệnh, phân biệt với các nguyên nhân thiếu máu khác và đánh giá nguy cơ di truyền cho thế hệ sau.

Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi và các chỉ số hồng cầu định hướng

Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi là bước đầu tiên có tính chất gợi ý then chốt trong quy trình tầm soát Thalassemia. Thông qua kết quả máy huyết học tự động, bác sĩ theo dõi số lượng hồng cầu, nồng độ hemoglobin cùng các chỉ số thể tích khối hồng cầu.

Dấu hiệu đặc trưng nhất cần lưu ý là thể tích trung bình hồng cầu MCV giảm dưới mức bình thường và lượng huyết sắc tố trung bình hồng cầu MCH giảm, biểu hiện tình trạng hồng cầu nhỏ nhược sắc. Số lượng tế bào hồng cầu trong máu ngoại vi ở người mang gen Thalassemia thường giữ ở mức bình thường hoặc tăng nhẹ, khác với tình trạng suy giảm số lượng tế bào trong nhiều dạng thiếu máu khác. Khi phát hiện các chỉ số này suy giảm mà không rõ nguyên nhân, bác sĩ sẽ chỉ định thêm các bước kiểm tra chuyên biệt tiếp theo.

Định lượng sắt huyết thanh và ferritin để phân biệt thiếu máu thiếu sắt

Tình trạng hồng cầu nhỏ nhược sắc có thể xuất phát từ hai nguyên nhân phổ biến là bệnh Thalassemia hoặc thiếu máu do thiếu hụt vi chất sắt trong cơ thể. Do đó, việc định lượng nồng độ sắt huyết thanh, ferritin và độ bão hòa transferrin là chỉ định bắt buộc nhằm phân định nguyên nhân gây bệnh.

Ở người bệnh Thalassemia đơn thuần chưa qua truyền máu, các chỉ số sắt huyết thanh và ferritin dự trữ thường duy trì ở mức bình thường hoặc tăng do tình trạng tan máu giải phóng sắt tự do. Ngược lại, bệnh nhân thiếu máu do thiếu sắt sẽ có ferritin giảm mạnh. Trường hợp người bệnh vừa mang gen Thalassemia vừa bị thiếu sắt phối hợp, kết quả điện di huyết sắc tố có thể bị sai lệch tạm thời. Khi đó, bác sĩ chuyên khoa huyết học sẽ hướng dẫn bù đủ lượng sắt trước khi tiến hành các xét nghiệm chuyên sâu nhằm đảm bảo tính chuẩn xác.

Điện di huyết sắc tố nhằm phân tích thành phần hemoglobin

Điện di huyết sắc tố là phương pháp xét nghiệm cận lâm sàng quan trọng để định lượng tỷ lệ các phân tử hemoglobin trong máu, bao gồm HbA, HbA2 và HbF. Kỹ thuật này sử dụng nguyên lý dịch chuyển các chuỗi globin dưới tác động của dòng điện để tách riêng từng loại huyết sắc tố bất thường.

Đối với người mang gen hoặc mắc bệnh beta Thalassemia, kết quả điện di thường ghi nhận nồng độ HbA2 tăng cao trên ngưỡng tham chiếu thông thường, một số trường hợp có thể tăng kèm nồng độ HbF. Đối với bệnh lý alpha Thalassemia, điện di huyết sắc tố ở người trưởng thành mang thể nhẹ có thể không ghi nhận biến đổi rõ rệt, đòi hỏi phải quan sát tìm thể vùi hemoglobin H hoặc chuyển sang xét nghiệm di truyền phân tử để khẳng định bản chất bất thường.

Xét nghiệm sinh học phân tử xác định đột biến gen globin

Xét nghiệm sinh học phân tử là kỹ thuật hiện đại cho phép phân tích trực tiếp cấu trúc chuỗi DNA nhằm phát hiện các đột biến mất đoạn hoặc đột biến điểm trên các cụm gen alpha globin và beta globin. Đây là công cụ có giá trị xác định tuyệt đối kiểu gen của người bệnh.

Kỹ thuật phân tích gen đặc biệt có giá trị trong việc phát hiện những người mang gen lặn alpha Thalassemia thể ẩn vốn khó nhận diện qua xét nghiệm điện di thông thường. Đối với các cặp vợ chồng cùng mang gen bệnh đang mang thai, xét nghiệm đột biến gen từ mẫu sinh thiết gai nhau hoặc chọc ối giúp chẩn đoán trước sinh xem thai nhi có mắc thể bệnh phù thai hay thiếu máu huyết tán mức độ nặng hay không. Kết quả phân tích gen đóng vai trò nền tảng cho việc tư vấn di truyền tiền hôn nhân và định hướng quản lý thai sản an toàn.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm máu cần được đọc và giải thích bởi bác sĩ chuyên khoa huyết học hoặc bác sĩ di truyền y học. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các sản phẩm bổ sung sắt khi thấy chỉ số hồng cầu nhỏ nhược sắc, vì việc dư thừa sắt ở người mắc Thalassemia có thể dẫn đến nguy cơ ứ đọng sắt gây tổn thương các cơ quan như gan, tim và tuyến nội tiết.

Tóm tắt

Chẩn đoán bệnh tan máu bẩm sinh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng, tiền sử gia đình và các kỹ thuật cận lâm sàng từ cơ bản đến chuyên sâu. Người bệnh hoặc các cặp đôi có kế hoạch sinh con nên chủ động đến các cơ sở y tế có chuyên khoa huyết học để được thực hiện quy trình xét nghiệm chuẩn mực và nhận tư vấn di truyền đầy đủ từ bác sĩ.