Các mặt cắt cơ bản trong siêu âm bụng và ý nghĩa chẩn đoán
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Siêu âm bụng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, đóng vai trò nền tảng trong thăm khám sức khỏe tổng quát và tầm soát bệnh lý nội khoa. Kỹ thuật này sử dụng sóng âm tần số cao để tái tạo hình ảnh cấu trúc giải phẫu của các tạng nằm trong ổ bụng như gan, mật, tụy, lách, thận và các cơ quan vùng chậu.
Để không bỏ sót thương tổn và có được góc nhìn khách quan, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh luôn tuân thủ các mặt cắt cơ bản trong siêu âm bụng. Mỗi mặt cắt tương ứng với một hướng đặt đầu dò chuẩn hóa, giúp ghi nhận chi tiết hình thái từng cơ quan và hỗ trợ định hướng chẩn đoán chuẩn xác.
Các mặt cắt cơ bản trong siêu âm bụng là gì?
Mặt cắt trong siêu âm bụng là hướng và vị trí đặt đầu dò siêu âm trên thành bụng nhằm thu nhận hình ảnh giải phẫu hai chiều của các cơ quan nội tạng. Việc tuân thủ các mặt cắt tiêu chuẩn giúp bác sĩ định hướng không gian chính xác, đánh giá hình thái, kích thước, cấu trúc nhu mô và hệ thống mạch máu của từng cơ quan. Mỗi mặt cắt cung cấp một góc nhìn riêng biệt, hỗ trợ phát hiện các bất thường như u, nang, sỏi, viêm nhiễm hoặc tụ dịch. Nhờ sự phối hợp liên tục giữa các lát cắt, người thực hiện có thể dựng lại hình ảnh không gian của toàn bộ ổ bụng, từ đó đưa ra kết luận chẩn đoán khách quan và hạn chế tối đa nguy cơ bỏ sót tổn thương tiềm ẩn.
Mặt cắt dọc và mặt cắt ngang vùng thượng vị
Mặt cắt dọc giữa và cạnh giữa vùng thượng vị là lát cắt cơ bản đầu tiên khi bắt đầu khảo sát ổ bụng. Khi đặt đầu dò theo trục dọc cơ thể tại vùng thượng vị, hình ảnh thu được thể hiện rõ thùy trái của gan, động mạch chủ bụng, động mạch thân tạng, động mạch mạc treo tràng trên và tĩnh mạch chủ dưới. Lát cắt này giúp đánh giá bề mặt gan, nhu mô gan trái và kích thước các mạch máu lớn chạy dọc ổ bụng.
Tiếp theo, khi xoay đầu dò 90 độ sang mặt cắt ngang, bác sĩ có thể quan sát rõ thân và đuôi tụy vắt ngang qua tĩnh mạch lách và động mạch chủ. Đây cũng là vị trí thuận lợi để kiểm tra tĩnh mạch cửa, ống mật chủ đoạn ngoài gan và tĩnh mạch chủ dưới theo thiết diện ngang. Thao tác quét liên tục từ trên xuống dưới giúp kiểm tra trọn vẹn bờ tụy, phát hiện các khối u vùng đầu tụy hoặc tình trạng giãn tĩnh mạch cửa.
Mặt cắt chếch dưới sườn phải khảo sát gan và đường mật
Mặt cắt chếch dưới sườn phải là lát cắt chủ đạo để đánh giá giải phẫu phức tạp của gan phải, túi mật và hệ thống đường mật trong gan. Đầu dò được đặt nghiêng men theo bờ sườn phải của người bệnh, hướng chùm tia siêu âm lên phía vòm hoành.
Tại mặt cắt này, bác sĩ quan sát được sự phân chia các phân thùy gan theo hệ thống tĩnh mạch trên gan gồm tĩnh mạch gan phải, gan giữa và gan trái đổ về tĩnh mạch chủ dưới. Đồng thời, lát cắt giúp bộc lộ rõ hình thái túi mật từ đáy, thân đến cổ túi mật, tạo điều kiện phát hiện sỏi mật, polyp hay dày thành túi mật do viêm. Đoạn hợp lưu của nhánh tĩnh mạch cửa phải và trái cũng được nhận diện rõ ràng, hỗ trợ phát hiện kịp thời các bất thường về áp lực tĩnh mạch cửa hoặc huyết khối trong lòng mạch.
Mặt cắt vành và mặt cắt liên sườn khảo sát thận và lách
Để kiểm tra thận và lách, bác sĩ thường sử dụng mặt cắt vành hoặc các lát cắt dọc theo khoang liên sườn hai bên mạn sườn. Ở bên phải, đầu dò đặt tại đường nách giữa để lấy gan làm cửa sổ âm học, từ đó quan sát rõ toàn bộ thận phải, phân biệt rõ nhu mô thận, tủy thận và xoang thận, đồng thời kiểm tra khoang Morison xem có dịch tự do hay không.
Ở bên trái, lách và thận trái được khảo sát qua các khoang liên sườn từ đường nách trước đến đường nách sau. Mặt cắt này cho phép đo đạc chiều dài lách, đánh giá nhu mô lách đồng nhất hay có tổn thương khu trú sau chấn thương, cũng như phát hiện sỏi thận, ứ nước đài bể thận hoặc khối u thận trái. Tư thế nằm nghiêng của người bệnh thường được kết hợp để tối ưu hóa góc tiếp cận này.
Mặt cắt ngang và dọc vùng hạ vị khảo sát hệ tiết niệu và tiểu khung
Vùng hạ vị đòi hỏi người bệnh phải nhịn tiểu để bàng quang căng đầy, tạo cửa sổ âm học trong suốt đẩy các quai ruột chứa khí lên cao. Mặt cắt dọc hạ vị cho phép quan sát vách bàng quang, lượng nước tiểu tồn lưu, đồng thời ở nam giới giúp đo kích thước tuyến tiền liệt, ở nữ giới giúp đánh giá tử cung và túi cùng sau.
Khi xoay đầu dò sang mặt cắt ngang tại hạ vị, hình ảnh bàng quang hiện rõ dạng hình chữ nhật hoặc oval với thành mỏng đều đặn. Lát cắt này giúp phát hiện sỏi bàng quang, polyp hoặc khối u xâm lấn, đồng thời cho phép khảo sát hai bên phần phụ ở phụ nữ gồm buồng trứng và vòi tử cung. Việc kết hợp cả hai chiều cắt giúp bác sĩ đo đạc chính xác thể tích tuyến tiền liệt hoặc kích thước các khối u tiểu khung.
Lưu ý an toàn
Siêu âm bụng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn, không sử dụng tia bức xạ ion hóa và có thể thực hiện nhiều lần. Tuy nhiên, hình ảnh siêu âm có thể bị hạn chế bởi hơi trong đường tiêu hóa, lớp mỡ dưới da quá dày hoặc sự thiếu hợp tác hô hấp của người bệnh. Kết quả siêu âm phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của bác sĩ và thiết bị thực hiện. Đây là công cụ sàng lọc và hỗ trợ chẩn đoán, không thể thay thế hoàn toàn cho chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ khi cần đánh giá chi tiết các tổn thương phức tạp.
Tóm tắt
Nắm rõ các mặt cắt cơ bản trong siêu âm bụng giúp chuẩn hóa quy trình thăm khám và nâng cao độ chính xác khi phát hiện bệnh lý nội tạng. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn chuẩn bị như nhịn ăn hoặc nhịn tiểu để buổi siêu âm đạt chất lượng hình ảnh tốt nhất, giúp bác sĩ đưa ra đánh giá toàn diện và kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao người bệnh cần nhịn ăn trước khi thực hiện siêu âm bụng?
Nhịn ăn từ sáu đến tám tiếng giúp túi mật căng đầy nước mật, tạo điều kiện quan sát rõ thành túi mật và sỏi. Đồng thời, việc này làm giảm lượng hơi và thức ăn trong dạ dày ruột, hạn chế cản trở chùm sóng siêu âm khi quan sát tụy và các mạch máu lớn.
Tại sao phải nhịn tiểu trước khi siêu âm vùng bụng dưới?
Bàng quang đầy nước tiểu đóng vai trò như một cửa sổ dẫn truyền âm thanh và đẩy các quai ruột chứa khí sang hai bên. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát rõ nét vách bàng quang, tuyến tiền liệt ở nam giới hoặc tử cung và buồng trứng ở nữ giới.
Quá trình siêu âm bụng với các mặt cắt chuẩn diễn ra trong bao lâu?
Một quy trình siêu âm bụng tổng quát với đầy đủ các mặt cắt cơ bản thường kéo dài khoảng mười đến hai mươi phút. Thời gian có thể dài hơn nếu ổ bụng nhiều hơi cản trở hoặc khi bác sĩ phát hiện tổn thương nghi ngờ cần khảo sát kỹ lưỡng từ nhiều góc độ.
Siêu âm bụng có gây đau hay ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe không?
Siêu âm bụng sử dụng sóng âm tần số cao, hoàn toàn không đau và không gây nhiễm xạ nên an toàn cho mọi đối tượng. Người bệnh chỉ có thể cảm thấy hơi lạnh do lớp gel dẫn âm hoặc hơi tức nhẹ khi đầu dò ấn vào vùng đang có tình trạng viêm nhiễm.
Các mặt cắt siêu âm bụng có phát hiện được mọi bệnh lý trong đường ruột không?
Siêu âm bụng khó khảo sát toàn diện dạ dày và đại tràng do không khí trong lòng ruột làm tán xạ sóng âm. Khi nghi ngờ viêm loét, polyp hay xuất huyết tiêu hóa, bác sĩ thường chỉ định nội soi hoặc chụp cắt lớp vi tính để có kết luận chính xác hơn.
