Các loại viêm mũi ở trẻ sơ sinh thường gặp và cách chăm sóc

Viêm mũi ở trẻ sơ sinh là gì?

Ở trẻ sơ sinh, khoang mũi có cấu trúc vô cùng thanh mảnh với lớp niêm mạc mỏng manh, giàu mạng lưới mao mạch nuôi dưỡng và các tuyến tiết chất nhầy bảo vệ. Viêm mũi là thuật ngữ chung chỉ phản ứng của lớp niêm mạc này trước các yếu tố kích thích bên ngoài hoặc sự xâm nhập của vi sinh vật gây bệnh, dẫn đến hiện tượng sung huyết, phù nề và tiết dịch quá mức. Do thể tích khoang mũi của trẻ rất nhỏ, chỉ cần một lớp dịch nhầy mỏng hoặc sự phù nề nhẹ cũng đủ làm thu hẹp đáng kể đường dẫn khí, gây ra tiếng thở khụt khịt đặc trưng. Nhiều bậc phụ huynh thường lo lắng quá mức khi nghe tiếng thở này của con, tuy nhiên không phải mọi trường hợp khụt khịt đều là bệnh lý nguy hiểm. Việc nhận diện đúng tính chất của dịch tiết, thể trạng chung và thói quen sinh hoạt của trẻ là cơ sở quan trọng để phân biệt giữa phản ứng thích nghi sinh lý tự nhiên và tình trạng viêm đường hô hấp cần can thiệp y tế.

Viêm mũi sinh lý do cấu trúc đường thở non nớt

Viêm mũi sinh lý là hiện tượng rất phổ biến trong những tháng đầu sau sinh, bắt nguồn từ cấu trúc giải phẫu đặc thù của trẻ nhỏ. Khoang mũi của trẻ sơ sinh rất hẹp, đường kính đường thở nhỏ và các xoang chưa phát triển hoàn thiện. Đồng thời, niêm mạc mũi của trẻ rất nhạy cảm với sự thay đổi của nhiệt độ, độ ẩm không khí xung quanh. Khi hít thở, các chất nhầy tự nhiên cùng với bụi mịn li ti trong không khí dễ đọng lại tạo thành vảy mũi mỏng, khiến luồng khí đi qua phát ra tiếng thở khụt khịt.

Điểm đặc trưng của dạng này là trẻ vẫn bú mẹ bình thường, ngủ ngon giấc, không sốt và không xuất hiện dịch mũi đặc có màu xanh hay vàng. Tình trạng này không phải là bệnh lý nhiễm trùng và sẽ dần tự cải thiện khi đường thở của trẻ phát triển rộng hơn theo độ tuổi. Cha mẹ không cần dùng bất kỳ loại thuốc điều trị nào mà chỉ cần chú ý giữ không gian phòng ngủ thông thoáng, độ ẩm vừa phải để niêm mạc mũi của trẻ không bị khô ráp.

Viêm mũi do nhiễm trùng đường hô hấp trên

Viêm mũi nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh thường khởi phát do sự xâm nhập của các loại virus đường hô hấp như virus hợp bào hô hấp, rhinovirus hoặc adenovirus. Khi mắc bệnh, niêm mạc mũi của trẻ bị xung huyết, phù nề và tăng tiết dịch nhầy quá mức. Ban đầu dịch mũi thường trong, lỏng, sau đó có thể chuyển sang màu trắng đục, vàng nhạt hoặc đặc dính khiến trẻ bị nghẹt mũi rõ rệt.

Do trẻ sơ sinh thở chủ yếu bằng mũi trong những tháng đầu đời, tình trạng nghẹt mũi do nhiễm trùng sẽ cản trở trực tiếp đến việc bú mẹ. Trẻ thường phải nhả núm vú ra liên tục để thở bằng miệng, dẫn đến quấy khóc khi ăn, nuốt nhiều hơi gây đầy bụng hoặc nôn trớ. Trong nhiều trường hợp, trẻ có thể kèm theo sốt nhẹ, ho húng hắng hoặc hắt hơi liên tục. Nếu nhiễm khuẩn lan xuống đường hô hấp dưới, trẻ có nguy cơ tiến triển thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi, đòi hỏi sự theo dõi sát sao từ phía người chăm sóc.

Viêm mũi do kích ứng môi trường sống

Dù viêm mũi dị ứng thực sự ít khi biểu hiện rõ ràng ở trẻ dưới sáu tháng tuổi, niêm mạc mũi của trẻ sơ sinh vẫn có thể phản ứng dữ dội trước các tác nhân gây kích ứng vật lý và hóa học từ môi trường sống. Khói thuốc lá, phấn hoa, lông thú nuôi, mạt bụi nhà, mùi nước hoa nồng gắt hoặc hóa chất xịt phòng là những yếu tố kích thích hàng đầu khiến niêm mạc mũi phù nề và tiết dịch liên tục.

Khi tiếp xúc với không khí khô lạnh kéo dài do bật điều hòa ở nhiệt độ quá thấp hoặc thiếu máy tạo độ ẩm, màng nhầy tự nhiên bảo vệ hốc mũi bị khô quắt, tạo điều kiện cho phản ứng viêm cục bộ xuất hiện. Trẻ bị kích ứng mũi thường hắt hơi thành tràng, dụi mũi, chảy nước mũi trong liên tục và mí mắt có thể hơi sưng đỏ nhẹ. Việc kiểm soát chất lượng không khí trong gia đình, hạn chế tối đa nguồn khói bụi và duy trì nhiệt độ phòng ổn định là biện pháp cốt lõi để bảo vệ đường thở của trẻ trước dạng viêm mũi này.

Hướng dẫn chăm sóc đường thở đúng cách tại nhà

Việc chăm sóc trẻ sơ sinh bị viêm mũi cần đặt tính an toàn và nhẹ nhàng lên hàng đầu. Biện pháp cơ bản và hữu ích nhất là sử dụng dung dịch natri clorid không phẩy chín phần trăm dạng nhỏ giọt. Cha mẹ có thể nhỏ một đến hai giọt vào mỗi bên hốc mũi trước cữ bú khoảng mười lăm phút để làm mềm và loãng dịch nhầy, giúp đường thở thông thoáng hơn khi trẻ bú mẹ. Sau khi nhỏ, nếu dịch nhầy chảy ra cửa mũi, cha mẹ chỉ nên dùng khăn bông mềm thấm nhẹ, tuyệt đối không dùng tăm bông cứng ngoáy sâu vào bên trong.

Bên cạnh đó, việc chia nhỏ các cữ bú trong ngày sẽ giúp trẻ đỡ mất sức khi vừa thở vừa nuốt sữa. Đặt trẻ nằm đầu hơi cao nhẹ khi ngủ và giữ nhiệt độ phòng ổn định khoảng hai mươi sáu đến hai mươi tám độ C, độ ẩm từ năm mươi đến sáu mươi phần trăm sẽ tạo điều kiện lý tưởng cho niêm mạc hồi phục. Cha mẹ cũng nên thường xuyên giặt giũ chăn ga gối, hút bụi phòng và không để người có biểu hiện cảm cúm tiếp xúc gần với trẻ sơ sinh.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mũi co mạch, thuốc xịt kháng sinh hay thuốc chứa corticoid cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa nhi. Các loại thuốc này có thể gây tác dụng phụ toàn thân nghiêm trọng như co giật, suy hô hấp hoặc tổn thương teo niêm mạc mũi vĩnh viễn. Không áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng như nhỏ nước ép tỏi hay đắp lá vào mũi trẻ vì nguy cơ bỏng rát niêm mạc rất cao. Khi trẻ có biểu hiện thở nhanh, sốt cao hoặc bỏ bú, cần đưa trẻ đi khám ngay tại cơ sở y tế.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các loại viêm mũi ở trẻ sơ sinh giúp cha mẹ chủ động chăm sóc đường thở đúng cách và giảm bớt lo lắng không cần thiết. Trong hầu hết các trường hợp nhẹ, việc giữ ấm, vệ sinh mũi nhẹ nhàng và cho trẻ bú đủ cữ sẽ giúp trẻ hồi phục thuận lợi. Khi trẻ có biểu hiện bất thường hoặc quấy khóc nhiều, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa nhi luôn là lựa chọn an toàn nhất cho sức khỏe của trẻ.