Các loại vắc xin phòng bệnh bạch hầu phổ biến hiện nay và lưu ý khi tiêm

Vắc xin phòng bệnh bạch hầu là gì?

Bệnh bạch hầu là bệnh truyền nhiễm lây qua giọt bắn đường hô hấp hoặc tiếp xúc với dịch tiết của người bệnh, gây tổn thương điển hình là lớp màng giả màu trắng xám bám chặt ở niêm mạc hầu họng, thanh quản hoặc mũi. Độc tố bạch hầu sau khi ngấm vào máu có thể gây viêm cơ tim, viêm dây thần kinh ngoại biên, suy hô hấp cấp và thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Nhờ việc đưa giải độc tố bạch hầu vào các chương trình tiêm chủng, căn bệnh này đã được kiểm soát tốt ở nhiều nơi trên thế giới. Do giải độc tố bạch hầu kích thích miễn dịch bền vững nhất khi kết hợp với các kháng nguyên khác, y học hiện đại đã phát triển nhiều dạng vắc xin phối hợp nhằm mang lại hiệu quả phòng ngừa đồng thời cho nhiều bệnh lý chỉ trong một lần tiêm. Kháng thể kháng độc tố bạch hầu sẽ giảm dần sau nhiều năm, đòi hỏi việc tiêm chủng phải được theo dõi và bổ sung các mũi nhắc xuyên suốt các giai đoạn phát triển của cơ thể.

Vắc xin phối hợp 6 trong 1 và 5 trong 1 cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Ở giai đoạn đầu đời, hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt nên rất dễ gặp nguy hiểm và biến chứng nặng nếu nhiễm vi khuẩn bạch hầu. Do đó, các loại vắc xin phối hợp đa giá được ưu tiên chỉ định trong giai đoạn này nhằm bảo vệ trẻ sớm nhất có thể mà không làm tăng số lần tiêm chích.

Vắc xin 6 trong 1 gồm các loại phổ biến như Hexaxim hoặc Infanrix Hexa giúp tạo miễn dịch phòng cùng lúc sáu bệnh gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B và viêm màng não mủ do vi khuẩn Haemophilus influenzae týp b. Vắc xin này được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên trong hệ thống tiêm chủng dịch vụ.

Vắc xin 5 trong 1 có hai dạng quen thuộc: dạng trong chương trình tiêm chủng mở rộng phòng bạch hầu, uốn ván, ho gà, viêm gan B, Hib và dạng tiêm dịch vụ phòng bạch hầu, uốn ván, ho gà, bại liệt, Hib. Cả hai dạng vắc xin phối hợp này đều kích thích đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ, giúp trẻ hình thành kháng thể chống ngoại độc tố bạch hầu hiệu quả ngay trong năm đầu tiên.

Vắc xin phối hợp 4 trong 1 và 3 trong 1 dùng cho mũi tiêm nhắc ở trẻ em

Sau khi trẻ hoàn thành phác đồ tiêm khởi đầu ở giai đoạn dưới 1 tuổi, lượng kháng thể trong huyết thanh sẽ giảm dần theo thời gian. Vì vậy, các mũi tiêm nhắc lại vào thời điểm 18 đến 24 tháng tuổi và giai đoạn chuẩn bị đi học từ 4 đến 6 tuổi có ý nghĩa sống còn trong việc tái tạo miễn dịch bền vững.

Vắc xin phối hợp 4 trong 1 như Tetraxim có khả năng phòng ngừa bốn bệnh gồm bạch hầu, ho gà, uốn ván và bại liệt. Loại vắc xin này thường được sử dụng làm mũi tiêm nhắc cho trẻ ở lứa tuổi mầm non hoặc tiền tiểu học nhằm giảm bớt số mũi tiêm riêng lẻ cho bé.

Vắc xin 3 trong 1 dạng DTP phòng bạch hầu, ho gà và uốn ván cũng là lựa chọn thông dụng trong tiêm chủng mở rộng hoặc tiêm dịch vụ cho trẻ nhỏ. Việc tiêm nhắc đúng độ tuổi giúp củng cố bức tường bảo vệ của trẻ trước các nguy cơ bùng phát dịch bệnh bạch hầu học đường khi trẻ bước vào môi trường học tập tập trung.

Vắc xin giảm liều Tdap và Td dành cho thanh thiếu niên và người lớn

Thanh thiếu niên và người trưởng thành cần loại vắc xin có hàm lượng kháng nguyên giải độc tố bạch hầu và ho gà được điều chỉnh giảm nhẹ so với liều dùng cho trẻ nhỏ. Sự điều chỉnh này giúp giảm thiểu phản ứng phụ tại chỗ tiêm và toàn thân trong khi vẫn kích hoạt trí nhớ miễn dịch tối ưu.

Vắc xin Tdap chứa giải độc tố uốn ván, giải độc tố bạch hầu giảm liều và kháng nguyên ho gà vô bào giảm liều, điển hình như Boostrix hoặc Adacel. Vắc xin này được chỉ định cho đối tượng từ 4 tuổi trở lên, thanh thiếu niên, người lớn và đặc biệt là phụ nữ mang thai nhằm truyền kháng thể thụ động bảo vệ trẻ sơ sinh.

Vắc xin Td là dạng phối hợp chỉ gồm giải độc tố uốn ván và giải độc tố bạch hầu giảm liều, thường được triển khai trong các chiến dịch tiêm phòng cộng đồng hoặc tiêm định kỳ cho người lớn có nguy cơ lây nhiễm. Đây là giải pháp phòng bệnh hiệu quả, chi phí hợp lý để củng cố sức đề kháng trước độc tố bạch hầu.

Lịch tiêm nhắc định kỳ và sự cần thiết duy trì kháng thể bảo vệ

Một ngộ nhận tương đối phổ biến là tiêm vắc xin phòng bệnh bạch hầu trong thời thơ ấu sẽ mang lại sự bảo vệ suốt đời. Trên thực tế, mức độ kháng thể kháng độc tố bạch hầu suy giảm đáng kể sau 5 đến 10 năm kể từ mũi tiêm cuối cùng, khiến người lớn vẫn có nguy cơ nhiễm bệnh và lây lan trong cộng đồng.

Các tổ chức y tế khuyến cáo thanh thiếu niên và người trưởng thành nên tiêm nhắc lại một liều vắc xin chứa thành phần bạch hầu giảm liều như Tdap hoặc Td sau mỗi 10 năm. Việc tiêm nhắc định kỳ này đặc biệt cấp thiết đối với nhân viên y tế, người chăm sóc trẻ nhỏ, người sống tại các địa phương có ca bệnh hoặc người chuẩn bị đi vào vùng dịch.

Duy trì lịch tiêm nhắc không chỉ bảo vệ an toàn trực tiếp cho mỗi cá nhân mà còn tạo ra hàng rào miễn dịch tập thể vững chắc, ngăn chặn trực khuẩn bạch hầu lây sang những người có cơ địa suy giảm miễn dịch hoặc trẻ nhỏ chưa đến độ tuổi tiêm chủng.

Lưu ý an toàn

Trước khi tiêm vắc xin phòng bệnh bạch hầu, người tiêm hoặc phụ huynh cần cung cấp trung thực cho bác sĩ về tiền sử dị ứng, tiền sử co giật, phản ứng sau các lần tiêm chủng trước, tình trạng bệnh cấp tính hoặc các loại thuốc đang sử dụng. Người được tiêm cần ở lại cơ sở y tế theo dõi tối thiểu 30 phút sau tiêm và tiếp tục theo dõi sát tại nhà trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, thở rít, phát ban toàn thân hoặc tím tái, cần đưa ngay người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Vắc xin phòng bệnh bạch hầu là công cụ y tế dự phòng chủ động, an toàn và hiệu quả giúp bảo vệ sức khỏe mỗi người cũng như duy trì miễn dịch cộng đồng. Việc nhận biết các dạng vắc xin phối hợp và tuân thủ lịch tiêm chủng đầy đủ, bao gồm cả các mũi tiêm nhắc ở tuổi trưởng thành, đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa dịch bệnh quay trở lại. Người dân nên chủ động kiểm tra hồ sơ tiêm chủng và trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn lịch tiêm phòng thích hợp.