Các loại vắc xin phế cầu hiện nay và những lưu ý khi tiêm phòng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiều bệnh lý nhiễm trùng xâm lấn và không xâm lấn nguy hiểm ở cả trẻ em lẫn người lớn. Việc chủ động tìm hiểu các loại vắc xin phế cầu và thực hiện tiêm phòng đúng lịch đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ hệ hô hấp và nâng cao sức đề kháng toàn diện.
Hiện nay có nhiều chủng vắc xin phế cầu khác nhau được cấp phép lưu hành, phù hợp với từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Nắm rõ đặc điểm của từng loại vắc xin cũng như tiêu chí lựa chọn địa điểm tiêm chủng sẽ giúp người dân chủ động hơn trong công tác phòng bệnh cho bản thân và gia đình.
Các loại vắc xin phế cầu là gì?
Vắc xin phế cầu là chế phẩm sinh học được nghiên cứu nhằm kích thích cơ thể sản sinh kháng thể chống lại các tuýp huyết thanh của vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae. Loại vi khuẩn này thường trú ngụ tại vùng mũi họng và dễ dàng lây truyền qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khi sức đề kháng suy giảm, phế cầu khuẩn có thể xâm nhập sâu vào các cơ quan nội tạng, gây ra những biến chứng nặng nề như viêm phổi cấp tính, viêm màng não mủ, viêm tai giữa tái phát và nhiễm khuẩn huyết. Tiêm vắc xin phế cầu được chứng minh là biện pháp dự phòng y tế hiệu quả, giúp giảm đáng kể nguy cơ nhập viện, hạn chế biến chứng nguy hiểm và giảm tỷ lệ tử vong do nhiễm khuẩn phế cầu ở mọi lứa tuổi.
Các loại vắc xin phế cầu phổ biến hiện nay
Trên thị trường y tế hiện có hai nhóm vắc xin phế cầu chính là vắc xin phế cầu nhược trương hợp lực PCV và vắc xin phế cầu đa đường PPSV. Vắc xin PCV10 Synflorix chứa 10 tuýp huyết thanh phế cầu, thường được chỉ định cho trẻ nhỏ từ 6 tuần tuổi đến 5 tuổi để phòng ngừa viêm tai giữa, viêm phổi và bệnh phế cầu xâm lấn. Vắc xin PCV13 Prevenar 13 bao phủ 13 tuýp huyết thanh, dùng cho cả trẻ em từ 6 tuần tuổi và người lớn, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mãn tính. Ngoài ra, vắc xin PPSV23 Pneumovax 23 bảo vệ trước 23 tuýp huyết thanh phế cầu, thường dùng cho người từ 2 tuổi trở lên có nguy cơ cao hoặc người lớn tuổi nhằm mở rộng phạm vi bảo vệ. Mỗi loại vắc xin có thành phần, cơ chế đáp ứng miễn dịch và khoảng tuổi chỉ định riêng. Bác sĩ chuyên khoa tiêm chủng sẽ tư vấn loại vắc xin phù hợp nhất dựa trên độ tuổi và tiền sử y khoa của từng cá nhân.
Đối tượng được khuyến cáo nên tiêm vắc xin phế cầu
Tiêm vắc xin phế cầu được khuyến cáo rộng rãi cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau nhằm thiết lập miễn dịch cộng đồng và bảo vệ những người có rủi ro mắc bệnh cao. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi là nhóm đối tượng ưu tiên hàng đầu do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, rất dễ gặp biến chứng nguy hiểm khi nhiễm vi khuẩn phế cầu. Người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao vì sự suy giảm miễn dịch tự nhiên theo tuổi tác. Bên cạnh đó, người mắc các bệnh lý mãn tính như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hen suyễn, đái tháo đường, suy tim, bệnh gan mãn tính hoặc người bị suy giảm miễn dịch do cắt lách, điều trị ung thư, nhiễm HIV cũng cần được tiêm phòng sớm. Việc tiêm vắc xin cho những người chăm sóc trẻ hoặc sống chung với người bệnh mãn tính cũng góp phần hạn chế nguồn lây nhiễm trong gia đình.
Lịch tiêm vắc xin phế cầu theo từng độ tuổi
Lịch tiêm phòng phế cầu khuẩn phụ thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm và loại vắc xin được lựa chọn. Đối với trẻ nhỏ bắt đầu tiêm từ 2 tháng tuổi, phác đồ tiêu chuẩn thường gồm 3 liều cơ bản cách nhau tối thiểu 1 tháng và 1 liều nhắc lại khi trẻ được 11 đến 15 tháng tuổi. Nếu trẻ bắt đầu tiêm muộn hơn, số lượng mũi tiêm sẽ được điều chỉnh giảm tùy theo độ tuổi thực tế dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Đối với người lớn và người cao tuổi chưa từng tiêm vắc xin phế cầu, phác đồ có thể chỉ cần 1 mũi vắc xin PCV13, hoặc phối hợp bổ sung 1 mũi PPSV23 sau đó ít nhất 1 năm để tối ưu hóa lượng kháng thể bảo vệ. Việc tuân thủ đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm là yếu tố quan trọng giúp cơ thể tạo ra phản ứng miễn dịch đầy đủ và bền vững.
Tiêu chí chọn cơ sở tiêm vắc xin phế cầu uy tín
Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu, người dân nên lựa chọn tiêm vắc xin phế cầu tại các cơ sở y tế đạt chuẩn. Một cơ sở tiêm chủng uy tín cần đáp ứng đầy đủ các quy định của Bộ Y tế về quy trình bảo quản vắc xin trong dây chuyền lạnh chuẩn quốc tế từ 2 đến 8 độ C. Đội ngũ bác sĩ và nhân viên y tế tại điểm tiêm phải được đào tạo bài bản về khám phân loại trước tiêm, kỹ thuật tiêm an toàn và xử trí sự cố bất lợi sau tiêm. Bên cạnh đó, cơ sở tiêm chủng cần trang bị đầy đủ phương tiện cấp cứu chống phản vệ và có quy trình theo dõi sát sao sức khỏe người tiêm tại chỗ trong ít nhất 30 phút. Người dân có thể đến các trung tâm kiểm soát bệnh tật, trung tâm y tế dự phòng hoặc các bệnh viện đa khoa có khoa tiêm chủng để được tư vấn dịch vụ phù hợp.
Lưu ý an toàn
Sau khi tiêm vắc xin phế cầu, người được tiêm có thể gặp một số phản ứng nhẹ và thoáng qua như sưng đỏ, đau tại vị trí tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc quấy khóc ở trẻ nhỏ. Các triệu chứng này thường tự khỏi sau 1 đến 3 ngày mà không cần điều trị đặc biệt. Tuy nhiên, người tiêm hoặc phụ huynh cần theo dõi sát tại nhà trong 24 đến 48 giờ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, vã mồ hôi, sưng nát diện rộng hoặc dị ứng nghiêm trọng, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Tiêm vắc xin phế cầu là biện pháp dự phòng y tế chủ động, an toàn và hiệu quả giúp bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp trước các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm. Việc hiểu rõ thông tin các loại vắc xin, tuân thủ đúng phác đồ tiêm theo độ tuổi và thực hiện tiêm chủng tại các cơ sở y tế uy tín sẽ mang lại sự bảo vệ tối ưu cho bản thân và các thành viên trong gia đình.
Nguồn tham khảo
- Pediatric Clinical Practice Guidelines & Policies: Recommendations for the Prevention of Streptococcus Pneumoniae Infections in Infants and Children: Use of 13-Valent Pneumococcal Conjugate Vaccine (Pcv13) and Pneumococcal Polysaccharide Vaccine (Ppsv23)
- Pediatrics: Recommendations for the Prevention of Streptococcus pneumoniae Infections in Infants and Children: Use of 13-Valent Pneumococcal Conjugate Vaccine (PCV13) and Pneumococcal Polysaccharide Vaccine (PPSV23)
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vắc xin phế cầu có phòng ngừa triệt để bệnh viêm phổi không?
Vắc xin phế cầu giúp phòng ngừa hiệu quả các trường hợp viêm phổi do vi khuẩn phế cầu Streptococcus pneumoniae gây ra. Tuy nhiên, viêm phổi còn có thể do nhiều tác nhân khác như vi rút hoặc các loại vi khuẩn khác, vì vậy vắc xin không thể phòng ngừa toàn bộ mọi nguyên nhân gây viêm phổi.
Người lớn tuổi và người có bệnh nền có nên tiêm vắc xin phế cầu không?
Người lớn tuổi và người có bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch hay bệnh phổi mãn tính rất nên tiêm vắc xin phế cầu. Đây là nhóm đối tượng có rủi ro cao gặp biến chứng nặng hoặc suy hô hấp khi nhiễm phế cầu khuẩn, việc tiêm vắc xin sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
Trẻ em trễ lịch tiêm vắc xin phế cầu có phải tiêm lại từ đầu không?
Trẻ em trễ lịch tiêm vắc xin phế cầu không cần phải tiêm lại từ đầu. Phụ huynh chỉ cần đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để bác sĩ đánh giá độ tuổi hiện tại và tư vấn phác đồ tiêm tiếp nối bổ sung các mũi còn thiếu một cách hợp lý.
Tác dụng phụ thường gặp sau khi tiêm vắc xin phế cầu là gì?
Phản ứng phổ biến nhất sau khi tiêm vắc xin phế cầu là sưng đau nhẹ tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc chán ăn ngắn hạn. Đây là những phản ứng miễn dịch bình thường của cơ thể, thường tự biến mất sau 1 đến 2 ngày mà không gây ảnh hưởng nguy hại đến sức khỏe.
Cần chuẩn bị gì trước khi đưa trẻ hoặc người lớn đi tiêm vắc xin phế cầu?
Trước khi tiêm vắc xin, người tiêm cần mang theo sổ tiêm chủng, thông báo cho bác sĩ về tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng và các thuốc đang sử dụng. Đảm bảo người tiêm không bị sốt cấp tính hay đang trong đợt tiến triển của bệnh lý nền tại thời điểm tiêm.
