Các loại tổn thương giác mạc thường gặp và ảnh hưởng tới thị lực

Tổn thương giác mạc là gì?

Giác mạc là cấu trúc vòm trong suốt che phủ mống mắt và đồng tử, bao gồm năm lớp tế bào chính có khả năng tự phục hồi hoặc để lại sẹo tùy thuộc vào độ sâu tổn thương. Tổn thương giác mạc xảy ra khi tính vẹn toàn cấu trúc của bề mặt nhãn cầu bị gián đoạn do chấn thương, nhiễm trùng, dị vật hoặc tác nhân hóa học.

Tùy theo nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến từng lớp mô, tổn thương giác mạc được phân loại thành nhiều dạng khác nhau. Trong đó, tổn thương nông ở bề mặt biểu mô thường có khả năng tái tạo tốt nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu tổn thương xâm nhập sâu xuống lớp nhu mô, nguy cơ để lại sẹo đục giác mạc vĩnh viễn gây suy giảm thị lực là rất cao. Do đó, việc tìm hiểu các tình trạng tổn thương bề mặt mắt này đóng vai trò then chốt trong công tác chăm sóc sức khỏe thị giác cộng đồng.

Trầy xước giác mạc nông do chấn thương cơ học

Trầy xước giác mạc là tổn thương bề mặt phổ biến nhất, xảy ra khi lớp tế bào biểu mô ngoài cùng bị bong tróc hoặc rách do tác động ngoại lực. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm bị móng tay quệt trúng, bụi bẩn hoặc mạt sắt văng vào mắt, hoặc do chùi quẹt mắt quá mạnh khi có dị vật. Ngoài ra, việc đeo kính áp tròng sai cách hoặc đeo quá thời gian quy định cũng làm tăng nguy cơ bong tróc biểu mô giác mạc.

Người bị trầy xước giác mạc thường cảm thấy đau nhức nhối, cộm rát như có cát trong mắt, chảy nước mắt liên tục và sợ ánh sáng. Do lớp biểu mô giác mạc chứa mật độ dây thần kinh cảm giác rất phong phú, ngay cả một vết trầy nhỏ cũng gây ra cảm giác vô cùng khó chịu. Khi phát hiện tổn thương nông này, người bệnh tuyệt đối không được dụi mắt nhằm tránh làm vết rách lan rộng hoặc đưa vi khuẩn từ tay vào bề mặt mắt gây nhiễm trùng. Tình trạng trầy xước nông thường hồi phục sau vài ngày nếu được theo dõi y khoa sát sao.

Viêm giác mạc và loét giác mạc do vi sinh vật

Viêm giác mạc và loét giác mạc là những tổn thương có mức độ nghiêm trọng cao hơn, thường xuất hiện khi vi khuẩn, vi rút, nấm hoặc ký sinh trùng xâm nhập qua vết thương hở trên bề mặt giác mạc. Người sử dụng kính áp tròng không đảm bảo vệ sinh hoặc ngâm rửa bằng nguồn nước ô nhiễm là nhóm đối tượng có rủi ro cao mắc phải tình trạng loét giác mạc do trực khuẩn mủ xanh hoặc amip Acanthamoeba.

Tổn thương này gây ra các ổ mủ trắng hoặc đục mờ trên giác mạc, kèm theo triệu chứng sưng nề mi mắt, đau nhức dữ dội và thị lực suy giảm rõ rệt. Loét giác mạc nếu không được chẩn đoán và xử trí y khoa can thiệp kịp thời có thể dẫn đến thủng nhãn cầu, viễn cảnh sẹo đục giác mạc vĩnh viễn hoặc thậm chí là viêm toàn nhãn cầu gây mất thị lực hoàn toàn. Việc xác định đúng tác nhân gây nhiễm trùng tại chuyên khoa mắt là điều kiện bắt buộc để có phương án điều trị thích hợp.

Bỏng giác mạc do tác nhân hóa học và nhiệt

Bỏng giác mạc là sự tổn thương hoại tử mô mắt do tiếp xúc trực tiếp với các chất hóa học như axit, kiềm hoặc các nguồn nhiệt độ cao. Bỏng hóa chất kiềm từ xà phòng, vôi sống, chất tẩy rửa công nghiệp thường hiểm nguy hơn bỏng axit vì kiềm có khả năng hòa tan màng tế bào và thẩm thấu sâu vào các cấu trúc nội nhãn.

Khi bị bỏng giác mạc, bề mặt nhãn cầu có thể xuất hiện dấu hiệu mờ đục, hoại tử biểu mô và thiếu máu kết mạc quanh rìa. Tình trạng này không chỉ phá hủy cấu trúc giác mạc mà còn ảnh hưởng đến các tế bào mầm vùng rìa, khiến quá trình tái tạo giác mạc gặp nhiều khó khăn và dễ dẫn đến dính mi cầu, đục giác mạc lan rộng. Cấp cứu rửa mắt ngay lập tức bằng nước sạch hoặc dung dịch sinh lý trong nhiều phút là thao tác sơ cứu tiên quyết trước khi đưa người bệnh đến bệnh viện.

Dị vật cắm vào giác mạc và chấn thương xuyên nhãn cầu

Dị vật giác mạc xảy ra khi các mảnh kim loại, thủy tinh, gỗ hoặc bụi đá văng với tốc độ cao và cắm chặt vào bề mặt hoặc xuyên sâu vào nhu mô giác mạc. Tình trạng này rất hay gặp trong lao động sản xuất, cơ khí hoặc tai nạn giao thông mà không sử dụng kính bảo hộ mắt.

Khi dị vật cắm vào giác mạc, ngoài cảm giác đau dữ dội và nhìn mờ, mắt còn có nguy cơ hình thành vòng gỉ sắt nếu dị vật là kim loại. Trường hợp chấn thương mạnh gây rách xuyên thủng giác mạc, dịch nhãn cầu có thể xẹp thoát ra ngoài, kéo theo nguy cơ phòi mống mắt và nhiễm trùng nội nhãn cực kỳ nghiêm trọng. Người bệnh không được tự ý rút dị vật ra khỏi mắt tại nhà vì có thể làm tổn thương thêm các tổ chức mô xung quanh, thay vào đó cần băng nhẹ mắt và đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Khi nghi ngờ hoặc gặp phải tổn thương giác mạc, tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid để sử dụng vì có thể làm vết loét lan rộng hoặc gây biến chứng tăng áp lực nội nhãn. Người bệnh không tự dùng dụng cụ sắc nhọn hay tay bẩn để khêu dị vật tại nhà. Thao tác chà xát hoặc dụi mắt cần được loại bỏ hoàn toàn. Việc thăm khám trực tiếp tại bác sĩ chuyên khoa mắt là bắt buộc để được đánh giá độ sâu tổn thương qua kính hiển vị khám mắt và nhận chỉ định theo dõi an toàn, phòng ngừa nguy cơ để lại sẹo gây suy giảm thị lực.

Tóm tắt

Tổn thương giác mạc bao gồm nhiều dạng với mức độ ảnh hưởng khác nhau đến cấu trúc nhãn cầu và thị lực. Việc trang bị kiến thức nhận biết, đeo kính bảo hộ khi làm việc và tuân thủ vệ sinh khi dùng kính áp tròng sẽ giúp bảo vệ đôi mắt hiệu quả. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trên bề mặt giác mạc, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám và tư vấn kịp thời.