Các loại thuốc trị đau nửa đầu phổ biến và lưu ý khi sử dụng

Thuốc trị đau nửa đầu là gì?

Thuốc trị đau nửa đầu là tập hợp các hoạt chất dược lý được chỉ định nhằm làm giảm nhẹ triệu chứng và kiểm soát tần suất xuất hiện của hội chứng đau nửa đầu. Trong phác đồ điều trị của chuyên khoa thần kinh, các biện pháp dùng thuốc thường được phân chia thành hai nhánh điều trị tách biệt: điều trị cắt cơn cấp tính và điều trị dự phòng dài hạn. Điều trị cắt cơn nhắm đến việc chặn đứng cơn đau ngay khi mới bắt đầu, giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi sinh hoạt. Ngược lại, điều trị dự phòng hướng đến việc ổn định dẫn truyền thần kinh và mạch máu não, giúp giảm số ngày đau đầu trong tháng. Do tính chất phức tạp của bệnh lý và nguy cơ tương tác thuốc, việc lựa chọn nhóm dược phẩm phải căn cứ chặt chẽ vào mức độ đau, tần suất cơn và thể trạng của từng bệnh nhân.

Nhóm thuốc giảm đau thông thường và kháng viêm không steroid

Nhóm thuốc giảm đau hạ sốt và chống viêm không steroid thường là lựa chọn đầu tay cho các cơn đau nửa đầu từ mức độ nhẹ đến trung bình. Các hoạt chất thông dụng bao gồm paracetamol, ibuprofen, naproxen và diclofenac. Cơ chế tác dụng chính là ức chế quá trình tổng hợp prostaglandin, từ đó làm dịu phản ứng viêm thần kinh mạch máu và hạ bớt cảm giác đau nhức vùng thái dương.

Những thuốc này mang lại hiệu quả tốt nhất nếu người bệnh sử dụng ngay khi cơn đau vừa khởi phát. Mặc dù là các thuốc dễ tiếp cận, việc dùng liên tục hoặc vượt ngưỡng an toàn có thể dẫn đến viêm loét niêm mạc dạ dày, xuất huyết tiêu hóa và suy giảm chức năng gan thận. Do đó, người bệnh chỉ nên dùng ngắt quãng theo đúng liều lượng khuyến cáo của nhân viên y tế và không coi đây là giải pháp dùng hàng ngày.

Nhóm thuốc đặc hiệu cắt cơn đau nửa đầu triptan và ergotamine

Đối với những cơn đau nửa đầu mức độ từ vừa đến nặng hoặc không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường, bác sĩ chuyên khoa thần kinh có thể chỉ định nhóm thuốc đặc hiệu. Phổ biến nhất là nhóm triptan bao gồm các hoạt chất như sumatriptan, zolmitriptan, rizatriptan và eletriptan. Cơ chế của nhóm này là kích thích chọn lọc các thụ thể serotonin 5-HT1B và 5-HT1D, giúp co các mạch máu não đang giãn nở bất thường và ngăn chặn sự giải phóng các chất trung gian gây đau.

Bên cạnh triptan, các dẫn xuất ergotamine cũng từng được dùng nhiều nhưng hiện nay hạn chế hơn do nhiều tác dụng ngoại ý. Nhóm thuốc đặc hiệu chống chỉ định tuyệt đối ở người có tiền sử bệnh tim thiếu máu cục bộ, nhồi máu cơ tim, đột quỵ não hoặc tăng huyết áp chưa kiểm soát vì nguy cơ co thắt mạch vành và mạch ngoại vi. Người bệnh cần đơn thuốc của bác sĩ trước khi sử dụng.

Các nhóm thuốc điều trị dự phòng đau nửa đầu tái phát

Điều trị dự phòng được cân nhắc khi tần suất cơn đau nửa đầu xuất hiện dày đặc hoặc cơn đau làm suy giảm nghiêm trọng khả năng lao động. Mục tiêu của điều trị dự phòng là làm giảm số ngày đau đầu, giảm mức độ nghiêm trọng và tăng khả năng đáp ứng của các cơn đau cấp với thuốc cắt cơn. Các nhóm thuốc thường được bác sĩ lựa chọn bao gồm thuốc chẹn thụ thể beta như propranolol, metoprolol; thuốc chống trầm cảm ba vòng như amitriptyline; và thuốc chống co giật như topiramate, valproate natri.

Gần đây, y học đã phát triển thêm các kháng thể đơn dòng kháng peptide liên quan đến gen calcitonin dùng đường tiêm định kỳ. Thuốc dự phòng đòi hỏi người bệnh phải kiên trì dùng đều đặn hàng ngày trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng mới phát huy tác dụng rõ rệt. Quá trình này cần sự theo dõi chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh để kịp thời điều chỉnh liều và kiểm soát các phản ứng bất lợi.

Nguy cơ đau đầu do lạm dụng thuốc kéo dài

Một sai lầm rất phổ biến ở người mắc chứng đau nửa đầu mạn tính là tự ý tăng liều hoặc uống thuốc giảm đau quá thường xuyên. Tình trạng này dẫn đến hội chứng đau đầu do lạm dụng thuốc, hay còn gọi là đau đầu dội ngược. Khi thuốc hết tác dụng, cơn đau đầu sẽ bùng phát trở lại với cường độ dữ dội hơn, khiến người bệnh tiếp tục tìm đến thuốc và tạo thành một vòng xoắn bệnh lý luẩn quẩn.

Các hoạt chất giảm đau kết hợp chứa caffein, opioid, paracetamol hay nhóm triptan nếu sử dụng trên mười đến mười lăm ngày mỗi tháng đều có nguy cơ cao dẫn đến biến chứng này. Để điều trị đau đầu dội ngược, bác sĩ phải tiến hành kế hoạch giảm liều hoặc ngừng thuốc nghi ngờ dưới sự giám sát y khoa kết hợp chuyển hướng sang phác đồ dự phòng thích hợp. Người bệnh cần ghi nhật ký đau đầu để kiểm soát số ngày dùng thuốc mỗi tháng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc đặc hiệu hoặc thuốc dự phòng đau nửa đầu khi chưa có chẩn đoán chính xác từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Phải thông báo đầy đủ tiền sử bệnh tim mạch, huyết áp, bệnh gan thận và các thuốc đang sử dụng để tránh tương tác nguy hiểm. Nếu cơn đau đầu xuất hiện đột ngột dữ dội, kèm theo sốt cao, co giật, yếu liệt tay chân hoặc nhìn đôi, cần đến ngay cơ sở y tế cấp cứu.

Tóm tắt

Các nhóm thuốc trị đau nửa đầu đóng vai trò quan trọng trong việc cắt cơn và dự phòng tái phát nếu dùng đúng chỉ định. Người bệnh không nên tự ý tăng liều hoặc lạm dụng thuốc kéo dài để tránh biến chứng đau đầu dội ngược. Khi xuất hiện cơn đau đầu bất thường, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa thần kinh là bước cần thiết nhất.