Các loại bệnh dị ứng thường gặp và cách nhận biết sớm

Các loại bệnh dị ứng thường gặp là gì?

Dị ứng là hiện tượng quá mẫn của hệ thống miễn dịch đối với các chất lạ thường được gọi là dị nguyên. Ở người bình thường, những chất này hoàn toàn vô hại, nhưng ở người có cơ địa dị ứng, hệ miễn dịch sẽ sản xuất kháng thể đặc hiệu, chủ yếu là globulin miễn dịch E. Khi tiếp xúc lại với dị nguyên, kháng thể này kích thích các tế bào mast và bạch cầu ái kiềm giải phóng các chất trung gian hóa học, nổi bật là histamin.

Sự giải phóng các chất trung gian này gây ra các phản ứng sinh học như giãn mạch máu, tăng tính thấm thành mạch, co thắt cơ trơn phế quản và kích thích đầu mút dây thần kinh cảm giác. Kết quả là hàng loạt triệu chứng xuất hiện trên các cơ quan khác nhau. Tùy thuộc vào con đường tiếp xúc qua hô hấp, tiếp xúc trực tiếp qua da, đường tiêu hóa hay đường tiêm truyền, biểu hiện của bệnh dị ứng sẽ có sự khác biệt rõ rệt.

Viêm mũi dị ứng theo mùa và quanh năm

Viêm mũi dị ứng là một trong những dạng dị ứng đường hô hấp phổ biến nhất hiện nay. Bệnh xuất hiện khi niêm mạc mũi tiếp xúc với các dị nguyên lơ lửng trong không khí như phấn hoa, bụi nhà, nấm mốc hoặc lông súc vật. Hệ thống miễn dịch phản ứng bằng cách kích hoạt giải phóng histamin, gây ra hàng loạt triệu chứng khó chịu.

Người mắc viêm mũi dị ứng thường có biểu hiện hắt hơi liên tục thành từng tràng, ngứa mũi, chảy dịch mũi trong và nghẹt mũi kéo dài. Bệnh thường tái phát theo mùa hoặc xuất hiện quanh năm tùy thuộc vào tác nhân kích thích. Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, viêm mũi dị ứng kéo dài có thể dẫn đến viêm xoang mạn tính, viêm tai giữa hoặc làm trầm trọng thêm bệnh hen phế quản đi kèm.

Viêm kết mạc dị ứng ở mắt

Viêm kết mạc dị ứng là tình trạng viêm lớp màng trong suốt bao phủ lòng trắng của mắt và mặt trong mi mắt do phản ứng với dị nguyên. Dạng bệnh này thường đi kèm với viêm mũi dị ứng, tạo nên hội chứng dị ứng mũi mắt rất phổ biến ở cả người lớn và trẻ em.

Biểu hiện điển hình của viêm kết mạc dị ứng bao gồm ngứa mắt dữ dội, đỏ mắt, cộm xốn, chảy nước mắt và sưng phù mi mắt. Cảm giác khó chịu khiến người bệnh thường xuyên dụi mắt, vô tình làm tổn thương biểu mô giác mạc hoặc đưa vi khuẩn vào gây nhiễm trùng thứ phát. Việc kiểm soát bệnh đòi hỏi người bệnh tránh tiếp xúc với khói bụi, sử dụng nước muối sinh lý rửa mắt và dùng thuốc nhỏ mắt chống dị ứng theo hướng dẫn y khoa.

Mề đay cấp và phù mạch dưới da

Mề đay và phù mạch là các biểu hiện dị ứng ngoài da rất thường gặp trên lâm sàng. Mề đay đặc trưng bởi sự xuất hiện đột ngột của các sẩn phù màu hồng hoặc đỏ, nổi gồ trên bề mặt da, ranh giới rõ và kèm theo cảm giác ngứa ngáy dữ dội. Các nốt sẩn có thể tồn tại vài giờ rồi biến mất không để lại sẹo nhưng liên tục nổi ở vị trí khác.

Trong khi đó, phù mạch là tình trạng tổn thương sâu hơn ở lớp trung bì hoặc hạ bì, thường gây sưng nề rõ rệt ở mi mắt, môi, bàn tay, bàn chân hoặc bộ phận sinh dục. Phù mạch có thể đặc biệt nguy hiểm nếu tổn thương xảy ra ở niêm mạc thanh quản hoặc lưỡi, làm bít tắc đường thở và đe dọa tính mạng. Tác nhân gây mề đay phù mạch rất đa dạng, bao gồm thức ăn, thuốc, thời tiết hoặc côn trùng đốt.

Viêm da cơ địa và chàm dị ứng

Viêm da cơ địa hay chàm thể tạng là bệnh da viêm mạn tính có liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền và rối loạn hàng rào bảo vệ da. Bệnh thường khởi phát từ giai đoạn nhũ nhi hoặc trẻ nhỏ và có thể kéo dài dai dẳng đến tuổi trưởng thành với các đợt bùng phát xen kẽ giai đoạn thoái lui.

Triệu chứng cốt lõi của viêm da cơ địa là ngứa dữ dội kèm theo tổn thương da dạng ban đỏ, mụn nước li ti, chảy dịch ở giai đoạn cấp tính, sau đó tiến triển thành các mảng da khô ráp, nứt nẻ và dày sừng liken hóa ở giai đoạn mạn tính. Vị trí tổn thương điển hình thường ở nếp gấp khuỷu tay, khoeo chân, cổ và mặt. Việc chăm sóc phục hồi hàng rào ẩm cho da là nền tảng điều trị quan trọng nhằm giảm thiểu tái phát.

Dị ứng thức ăn và nguy cơ phản vệ

Dị ứng thức ăn xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện sai một số protein trong thực phẩm là chất gây hại. Những thực phẩm phổ biến nhất dễ gây dị ứng bao gồm hải sản, tôm, cua, đậu phộng, trứng, sữa bò, đậu nành và lúa mì. Phản ứng có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn.

Biểu hiện của dị ứng thức ăn rất phong phú, từ ngứa miệng, nổi mề đay, sưng môi lưỡi cho đến đau quặn bụng, buồn nôn, tiêu chảy. Nghiêm trọng nhất là sốc phản vệ với biểu hiện khó thở, thở rít, hạ huyết áp và mất ý thức. Người có tiền sử dị ứng thực phẩm nặng cần đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm và luôn mang theo thuốc cấp cứu phản vệ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và phác đồ điều trị y khoa cá nhân. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc chống dị ứng, thuốc bôi chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, sưng nghẹn cổ họng hoặc choáng váng, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Nhận diện sớm các loại bệnh dị ứng thường gặp giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe và kiểm soát triệu chứng hiệu quả. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa dị ứng hoặc miễn dịch lâm sàng để được kiểm tra chính xác. Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ là biện pháp an toàn và khoa học nhất để phòng tránh các phản ứng nguy hiểm.