Các giai đoạn phát triển của sốt xuất huyết và biện pháp phòng bệnh

Giai đoạn sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegypti hoặc Aedes albopictus mang mầm bệnh. Bệnh xuất hiện phổ biến tại các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, thường bùng phát thành dịch vào mùa mưa khi muỗi sinh sản mạnh mẽ.

Diễn biến của sốt xuất huyết thường trải qua ba giai đoạn liên tiếp gồm giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Mỗi giai đoạn mang những đặc điểm sinh lý bệnh và biểu hiện lâm sàng khác nhau. Hiểu rõ từng giai đoạn giúp người bệnh và gia đình chủ động theo dõi sát sao, phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo để kịp thời tiếp cận y tế, đồng thời áp dụng các biện pháp kiểm soát véc-tơ truyền bệnh nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đặc điểm nhận biết trong giai đoạn sốt khởi phát

Giai đoạn sốt thường diễn ra trong khoảng từ một đến ba ngày đầu tiên sau thời gian ủ bệnh. Người mắc sốt xuất huyết thường có biểu hiện sốt cao đột ngột, liên tục, nhiệt độ cơ thể có thể dao động từ 39 đến 40 độ C và khó đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường. Đi kèm với sốt là cảm giác đau đầu dữ dội, đặc biệt đau nhiều ở vùng hốc mắt, đau mỏi các khớp xương và nhức mỏi cơ toàn thân.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng mệt mỏi nhiều, chán ăn, buồn nôn, da xung huyết ửng đỏ hoặc xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ li ti dưới da. Trong giai đoạn này, điều quan trọng là người bệnh cần được nghỉ ngơi tuyệt đối, uống nhiều nước hoặc dung dịch oresol theo đúng tỷ lệ pha để bù lượng dịch mất đi do sốt cao. Việc theo dõi thân nhiệt và các triệu chứng toàn thân là cần thiết để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo.

Dấu hiệu cần theo dõi sát trong giai đoạn nguy hiểm

Giai đoạn nguy hiểm thường bắt đầu từ ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh, trùng với thời điểm cơn sốt bắt đầu hạ dần hoặc hết sốt. Đây là giai đoạn cơ thể có thể xảy ra tình trạng tăng tính thấm thành mạch, dẫn đến hiện tượng thoát huyết tương ra khỏi lòng mạch, làm giảm thể tích tuần hoàn và cô đặc máu.

Người bệnh và gia đình tuyệt đối không được chủ quan khi thấy nhiệt độ cơ thể giảm xuống. Cần quan sát kỹ để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như đau bụng dữ dội hoặc đau nhiều vùng hạ sườn phải, nôn ói liên tục, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc xuất huyết âm đạo bất thường. Người bệnh cũng có thể biểu hiện mệt lả, li bì, bồn chồn, vật vã hoặc tiểu tiện ít. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, người bệnh phải được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ theo dõi huyết áp, hematocrit và can thiệp truyền dịch kịp thời, ngăn ngừa nguy cơ sốc.

Quá trình hồi phục và tái hấp thu dịch

Giai đoạn hồi phục thường diễn ra sau giai đoạn nguy hiểm, rơi vào khoảng ngày thứ bảy đến ngày thứ mười kể từ khi phát bệnh. Trong thời kỳ này, hiện tượng thoát huyết tương dừng lại và cơ thể bắt đầu tái hấp thu lượng dịch đã thoát ra ngoài các khoang mô trước đó trở lại lòng mạch tuần hoàn.

Sức khỏe của người bệnh sẽ dần cải thiện rõ rệt, thân nhiệt ổn định hoàn toàn, cảm giác thèm ăn quay trở lại, hệ tiêu hóa ổn định và lượng nước tiểu bắt đầu tăng lên nhiều hơn. Nhịp tim của người bệnh có thể đập chậm hơn bình thường một chút, trên da có thể xuất hiện các ban hồi phục dạng dát sẩn mẩn ngứa nhẹ xen kẽ các vùng da lành. Dù sức khỏe đang tiến triển tốt, người bệnh vẫn cần tiếp tục duy trì chế độ nghỉ ngơi điều độ, ăn uống đủ chất và tránh truyền dịch quá mức trong giai đoạn này vì có thể dẫn đến nguy cơ quá tải thể tích tuần hoàn gây phù phổi cấp.

Các biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết chủ động

Hiện nay, biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả và bền vững nhất trong cộng đồng là tích cực triệt phá nơi sinh sản của muỗi và ngăn chặn muỗi đốt. Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết có tập tính sinh sản ở những nơi chứa nước sạch đọng lại xung quanh khu vực sinh sống của con người.

Mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra, vệ sinh và đậy kín các dụng cụ chứa nước sinh hoạt như bể nước, lu, vại, xô chậu; thả cá ăn bọ gậy vào các bể lớn; thay nước bình hoa và bát nước kê chân chạn định kỳ hàng tuần. Đồng thời, cần thu dọn các phế thải đọng nước quanh nhà như chai lọ vỡ, vỏ dừa, lốp xe cũ để loại bỏ hoàn toàn môi trường phát triển của lăng quăng. Để tránh muỗi đốt, người dân nên ngủ trong màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, sử dụng kem xua muỗi, vợt bắt muỗi hoặc phối hợp cùng chính quyền địa phương trong các đợt phun hóa chất diệt muỗi diện rộng khi có dịch bùng phát.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho việc thăm khám y khoa trực tiếp. Khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết, người bệnh không được tự ý mua và dùng các loại thuốc hạ sốt giảm đau như aspirin hay ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng. Tuyệt đối không tự ý truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định và sự theo dõi của nhân viên y tế có chuyên môn.

Tóm tắt

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh có tiến trình diễn biến nhanh và tiềm ẩn nhiều nguy cơ trở nặng ở giai đoạn hạ sốt. Nhận biết chính xác các giai đoạn phát triển của bệnh cùng việc chủ động phòng chống muỗi đốt, diệt bọ gậy sẽ giúp bảo vệ an toàn cho cả gia đình. Khi có biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.