Các bước sơ cứu đột quỵ tai biến đúng chuẩn y khoa tại nhà

Sơ cứu đột quỵ là gì?

Đột quỵ hay tai biến mạch máu não là một biến cố y khoa cấp tính xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một phần não bộ bị gián đoạn đột ngột hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ. Tình trạng này khiến các tế bào thần kinh thiếu oxy và dưỡng chất nghiêm trọng, dẫn đến tổn thương hoặc hoại tử chỉ trong vòng vài phút. Đột quỵ được chia thành hai nhóm chính gồm đột quỵ nhồi máu não do tắc mạch và đột quỵ xuất huyết não do vỡ mạch. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế vĩnh viễn trên toàn thế giới. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu khởi phát và tiến hành các bước sơ cứu ban đầu đúng cách đóng vai trò sống còn. Xử trí ban đầu chuẩn xác giúp duy trì thông thoáng đường thở, hạn chế nguy cơ sặc phổi, bảo tồn tối đa nhu mô não còn sống sót và rút ngắn thời gian tiếp cận can thiệp y tế chuyên sâu tại bệnh viện.

Nhận diện nhanh dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc FAST

Để sơ cứu hiệu quả, bước tiên quyết là phải nhận diện chính xác các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ thông qua quy tắc FAST đã được y khoa thế giới chuẩn hóa. Chữ F đại diện cho Face, nghĩa là quan sát khuôn mặt xem có dấu hiệu méo miệng, nụ cười lệch một bên hoặc nhân trung bị lệch hay không. Chữ A đại diện cho Arms, yêu cầu người bệnh giơ đồng thời cả hai tay lên cao để kiểm tra tình trạng yếu liệt, nếu một bên tay rơi xuống hoặc không thể nâng lên thì nguy cơ đột quỵ rất cao.

Chữ S đại diện cho Speech, kiểm tra giọng nói xem người bệnh có bị nói ngọng, nói lắp, phát âm không rõ tiếng hoặc không hiểu được lời nói xung quanh. Chữ T đại diện cho Time, nhấn mạnh yếu tố thời gian là vàng, ngay khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, người xung quanh cần ghi nhớ thời điểm khởi phát và hành động ngay lập tức.

Kích hoạt hệ thống cấp cứu và đặt người bệnh ở tư thế an toàn

Hành động đầu tiên và quan trọng nhất ngay khi nghi ngờ người bệnh bị đột quỵ là gọi ngay đường dây cấp cứu 115 hoặc liên hệ bệnh viện gần nhất có đơn vị can thiệp đột quỵ chuyên sâu. Trong lúc chờ nhân viên y tế đến, hãy giữ không gian xung quanh người bệnh thật thoáng đãng, tránh tụ tập đông người gây ngột ngạt và giữ cho người bệnh giữ được sự bình tĩnh tối đa.

Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy đỡ người bệnh nằm nghỉ trên mặt phẳng an toàn, kê đầu và vai cao khoảng ba mươi độ để hỗ trợ tuần hoàn não và giảm áp lực nội sọ. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng và quần áo chật để người bệnh hô hấp dễ dàng hơn. Trường hợp người bệnh có biểu hiện nôn ói hoặc rối loạn ý thức nhưng còn thở, cần xoay người bệnh sang tư thế nằm nghiêng an toàn để tránh chất nôn trào ngược vào đường thở gây tắc nghẽn hoặc viêm phổi hít.

Theo dõi sát tri giác và dấu hiệu sinh tồn trong thời gian chờ đợi

Trong suốt thời gian chờ đội ngũ y tế, người hỗ trợ cần túc trực bên cạnh để quan sát liên tục mức độ tỉnh táo, nhịp thở và màu sắc da niêm mạc của người bệnh. Hãy cố gắng ghi nhận chính xác thời điểm cuối cùng mà người bệnh còn ở trạng thái hoàn toàn bình thường, vì mốc thời gian này là căn cứ then chốt giúp bác sĩ quyết định việc sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc thực hiện can thiệp lấy huyết khối nội mạch.

Nếu người bệnh đột ngột ngừng thở hoặc mất mạch đập ở cổ, người có kỹ năng cần lập tức tiến hành các thao tác hồi sức tim phổi cơ bản bằng cách ép tim ngoài lồng ngực liên tục cho đến khi có sự trợ giúp y tế. Tuyệt đối không rời bỏ người bệnh một mình trừ khi bắt buộc phải đi gọi hỗ trợ khẩn cấp.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh tuyệt đối khi sơ cứu đột quỵ

Trong dân gian lưu truyền nhiều phương pháp xử trí truyền miệng sai khoa học có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý chích máu ở đầu ngón tay hoặc dái tai, hành động này không có bất kỳ tác dụng làm thông mạch máu não nào mà chỉ gây đau đớn, kích thích phản xạ làm tăng huyết áp đột ngột và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Một sai lầm nghiêm trọng khác là cho người bệnh uống nước đường, nước chanh, thuốc hạ huyết áp hoặc các loại viên hoàn an cung truyền miệng. Bệnh nhân đột quỵ thường bị rối loạn chức năng nuốt, việc cho uống bất kỳ thứ gì có thể gây sặc trực tiếp vào khí quản, dẫn đến ngạt thở cấp tính và tử vong ngay tại chỗ. Người nhà cũng không được cạo gió, xoa bóp mạnh hoặc cố gắng lay giật người bệnh vì có thể làm gia tăng tình trạng xuất huyết não nếu mạch máu đang bị vỡ.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn sơ cứu chỉ mang tính giáo dục cộng đồng nhằm duy trì an toàn cơ bản và không thể thay thế cho can thiệp y tế chuyên khoa. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu tối khẩn, mỗi phút chậm trễ có thể làm mất đi hàng triệu tế bào não. Người nhà tuyệt đối không tự ý trì hoãn đưa người bệnh đến bệnh viện để chờ người bệnh tự hồi tỉnh hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Mọi quyết định chẩn đoán loại đột quỵ và chỉ định điều trị đặc hiệu phải do bác sĩ chuyên khoa thần kinh thực hiện sau khi có kết quả chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ não.

Tóm tắt

Sơ cứu đột quỵ đúng cách đòi hỏi sự bình tĩnh, nhận biết nhanh quy tắc FAST, giữ thông thoáng đường thở và kích hoạt cấp cứu khẩn cấp mà không làm các động tác gây hại. Tận dụng tối đa thời gian vàng để đưa người bệnh đến cơ sở y tế là chìa khóa then chốt giúp giảm thiểu tỷ lệ tử vong và mang lại cơ hội hồi phục tốt nhất.