Các bước rửa tay đúng cách theo khuyến cáo của Bộ Y tế giúp phòng ngừa lây nhiễm

Rửa tay đúng cách là gì?

Vệ sinh tay là thao tác làm sạch bề mặt da tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn để giảm thiểu số lượng vi sinh vật gây hại. Khi sinh hoạt, đôi bàn tay liên tục chạm vào dịch tiết cơ thể, thực phẩm sống và các bề mặt ô nhiễm tại nơi công cộng. Nếu chỉ xối nước qua loa mà không có chất tẩy rửa hay ma sát đủ lực, phần lớn vi khuẩn và màng chất bẩn vẫn bám chặt trên da.

Quy trình rửa tay chuẩn do Bộ Y tế ban hành dựa trên khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới, tập trung vào việc làm sạch toàn diện từ lòng bàn tay, mu bàn tay, các kẽ ngón tay cho đến đầu ngón tay và ngón tay cái. Việc rửa tay chuẩn kỹ thuật trong tối thiểu 30 giây giúp xà phòng phát huy tác dụng hòa tan dầu mỡ, bẻ gãy lớp màng lipid của nhiều loại virus và cuốn trôi mầm bệnh theo dòng nước.

Quy trình 6 bước rửa tay đúng cách với xà phòng và nước sạch

Bước một là làm ướt hai bàn tay dưới vòi nước sạch, sau đó lấy khoảng ba đến năm mililít xà phòng lỏng hoặc chà nhẹ bánh xà phòng vào lòng bàn tay rồi xoa đều hai lòng bàn tay vào nhau để tạo bọt mịn.

Bước hai, dùng lòng bàn tay này chà xát chéo lên mu bàn tay và các kẽ ngoài ngón tay của bàn tay kia, sau đó đổi chiều và lặp lại thao tác tương tự cho tay còn lại.

Bước ba, áp hai lòng bàn tay vào nhau và đan xen các ngón tay để miết mạnh, làm sạch kỹ lưỡng từng kẽ ngón tay bên trong.

Bước bốn, khum các ngón tay và móc mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia, xoay đều để cọ sạch bề mặt khớp ngón tay.

Bước năm, dùng lòng bàn tay này nắm chặt ngón tay cái của bàn tay kia và xoay tròn đều nhằm làm sạch ngón cái, sau đó đổi bên với ngón cái còn lại.

Bước sáu, chụm các đầu ngón tay của bàn tay này và xoay tròn vào giữa lòng bàn tay kia để làm sạch phần đầu móng và vân tay, sau đó đổi bên. Cuối cùng, xả sạch toàn bộ bọt xà phòng dưới vòi nước chảy theo chiều từ cổ tay xuống đầu ngón và lau khô hoàn toàn bằng khăn sạch dùng một lần hoặc máy sấy khô.

Các thời điểm thiết yếu cần thực hiện vệ sinh tay

Rửa tay không chỉ thực hiện khi nhìn thấy bàn tay dính bẩn rõ rệt mà cần được duy trì thành thói quen vào những thời điểm có nguy cơ phơi nhiễm cao. Trước khi ăn uống, chế biến thực phẩm hoặc bón thức ăn cho trẻ nhỏ, việc làm sạch tay là nguyên tắc bắt buộc để ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào đường tiêu hóa.

Sau khi đi vệ sinh, thay tã lót cho trẻ hoặc dọn dẹp vệ sinh trong gia đình, bề mặt tay thường tiếp xúc với lượng lớn vi khuẩn đường ruột, do đó cần rửa tay kỹ bằng xà phòng. Tương tự, sau khi ho, hắt hơi hoặc xì mũi, giọt bắn chứa virus có thể bám vào lòng bàn tay và phát tán sang bề mặt khác nếu không được rửa sạch ngay.

Ngoài ra, mỗi người cần rửa tay sau khi trở về từ nơi công cộng, tiếp xúc với động vật nuôi, đổ rác hoặc trước và sau khi chăm sóc người bệnh, xử lý vết thương hở nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo.

Lựa chọn giữa xà phòng với nước và dung dịch sát khuẩn tay nhanh

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch luôn là biện pháp ưu tiên hàng đầu trong đời sống thường ngày. Nước và xà phòng giúp rửa trôi cơ học bụi bẩn, dầu mỡ, chất hữu cơ và tiêu diệt nhiều chủng vi sinh vật, bao gồm cả một số loại bào tử vi khuẩn hay virus đường ruột khó bị bất hoạt bởi cồn. Quy trình này đặc biệt cần thiết khi bàn tay dính bẩn nhìn thấy được hoặc sau khi đi vệ sinh.

Trong trường hợp không có sẵn nguồn nước sạch và xà phòng, dung dịch sát khuẩn tay nhanh dạng cồn có nồng độ từ sáu mươi đến tám mươi phần trăm là giải pháp thay thế tiện lợi. Khi dùng dung dịch sát khuẩn tay nhanh, cần lấy lượng dung dịch vừa đủ để làm ướt toàn bộ bàn tay, sau đó chà xát theo các bước tương tự quy trình rửa tay thông thường cho đến khi cồn bay hơi và tay khô hoàn toàn, thường mất khoảng hai mươi giây. Lưu ý rằng nước sát khuẩn nhanh không phát huy tối đa tác dụng trên bàn tay đang bám nhiều dầu mỡ, đất cát hoặc dính dịch tiết sinh học đậm đặc.

Những sai lầm phổ biến khiến việc rửa tay kém hiệu quả

Nhiều người có thói quen rửa tay quá nhanh, chỉ xoa xà phòng vài giây rồi xả nước ngay. Thời gian chà xát xà phòng quá ngắn sẽ không đủ để hoạt chất phá vỡ màng bảo vệ của vi sinh vật và tách chất bẩn ra khỏi lớp biểu bì. Một chu trình rửa tay tiêu chuẩn cần kéo dài tối thiểu ba mươi giây với các động tác miết ma sát đủ mạnh.

Một sai lầm thường gặp khác là bỏ qua các vị trí dễ tích tụ mầm bệnh như kẽ ngón tay, mu bàn tay, đầu ngón tay và đặc biệt là ngón tay cái. Thêm vào đó, việc sử dụng lại khăn lau tay ẩm ướt hoặc treo lâu ngày trong môi trường nhà vệ sinh kín gió có thể khiến vi khuẩn tái nhiễm ngay sau khi vừa làm sạch. Khóa vòi nước và tay nắm cửa nhà vệ sinh cũng là các điểm tiếp xúc có nguy cơ ô nhiễm cao; nếu dùng bàn tay vừa rửa sạch để khóa vòi trực tiếp thay vì dùng khăn giấy lót hoặc cùi chỏ, bàn tay rất dễ bị tái nhiễm khuẩn.

Lưu ý an toàn

Rửa tay đúng cách là biện pháp vệ sinh phòng ngừa, không thay thế cho các biện pháp điều trị y tế chuyên sâu khi cơ thể đã có dấu hiệu nhiễm trùng. Tránh lạm dụng quá mức các dung dịch sát khuẩn có chất tẩy rửa mạnh hoặc nồng độ cồn quá cao vì có thể gây khô ráp, nứt nẻ và viêm da tiếp xúc. Đối với người có làn da nhạy cảm hoặc mắc bệnh chàm da, nên ưu tiên chọn xà phòng dịu nhẹ có độ pH cân bằng và bôi kem dưỡng ẩm phục hồi sau khi tay đã khô.

Tóm tắt

Thực hiện các bước rửa tay đúng cách theo khuyến cáo y tế là thói quen đơn giản, tiết kiệm nhưng mang lại hiệu quả bảo vệ sức khỏe bền vững cho mỗi cá nhân và cả cộng đồng. Duy trì nếp sống vệ sinh tay đều đặn vào các thời điểm thiết yếu sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm, giữ gìn sức khỏe cho cả gia đình.