Các biến chứng thường gặp của lọc màng bụng và lưu ý theo dõi
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Lọc màng bụng, hay thẩm phân phúc mạc, là một phương pháp điều trị thay thế thận hiệu quả dành cho người bệnh suy thận mạn giai đoạn cuối. Phương pháp này tận dụng màng bụng tự nhiên của cơ thể làm màng lọc để loại bỏ chất thải và nước thừa ra khỏi máu.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện lọc màng bụng dài ngày tại nhà, người bệnh có thể gặp phải một số biến chứng nhất định. Các biến chứng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như nguy cơ nhiễm trùng khi thay dịch, áp lực ổ bụng gia tăng hoặc sự thay đổi chuyển hóa do hấp thu đường từ dịch lọc. Nhận biết sớm các nguy cơ biến chứng giúp người bệnh và người nhà chủ động theo dõi và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa thận.
Biến chứng của lọc màng bụng là gì?
Lọc màng bụng là kỹ thuật đưa dịch lọc chứa dextrose vào khoang màng bụng thông qua một ống catheter cố định. Quá trình trao đổi chất diễn ra qua màng bụng giúp làm sạch máu. Mặc dù mang lại sự tiện lợi và tính linh hoạt cao cho người bệnh suy thận, lọc màng bụng vẫn tiềm ẩn các nguy cơ rủi ro về mặt y khoa. Các biến chứng của lọc màng bụng thường được chia thành nhóm biến chứng nhiễm trùng và nhóm biến chứng không nhiễm trùng. Nhóm không nhiễm trùng bao gồm các vấn đề cơ học, rối loạn chuyển hóa, dinh dưỡng và tổn thương màng màng bụng theo thời gian. Việc nắm rõ bản chất từng loại biến chứng giúp quá trình điều trị diễn ra an toàn và duy trì hiệu quả thẩm phân lâu dài.
Biến chứng nhiễm trùng trong lọc màng bụng
Viêm phúc mạc là biến chứng nhiễm trùng nghiêm trọng và phổ biến nhất ở người bệnh thực hiện thẩm phân phúc mạc. Nguyên nhân thường xuất phát từ việc vi khuẩn xâm nhập vào khoang màng bụng trong quá trình nối ống, thay dịch không đảm bảo vô trùng hoặc nhiễm trùng từ đường ruột. Biểu hiện thường gặp bao gồm dịch xả ra bị đục, đau bụng dữ dội, sốt và buồn nôn. Ngoài ra, nhiễm trùng tại vị trí chân ống catheter hoặc viêm đường hầm ống dẫn cũng rất thường gặp. Biểu hiện nhiễm trùng tại chỗ bao gồm sưng đỏ, đau hoặc chảy mủ xung quanh vị trí đặt ống. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ, nhiễm trùng có thể dẫn đến thất bại màng bụng, buộc phải rút ống và chuyển sang chạy thận nhân tạo.
Biến chứng cơ học do tăng áp lực ổ bụng
Việc đưa một lượng lớn dịch lọc vào khoang màng bụng làm gia tăng áp lực trong ổ bụng liên tục. Áp lực này kéo dài có thể làm suy yếu cấu trúc thành bụng, dẫn đến biến chứng thoát vị tại các điểm yếu như đường giữa thành bụng, rốn hoặc vùng bẹn. Người bệnh có thể nhận thấy các khối phồng bất thường nổi lên khi đứng hoặc ho. Bên cạnh đó, áp lực cao cũng có thể gây ra hiện tượng rò rỉ dịch lọc ra ngoài qua chân ống catheter hoặc rò qua màng hoành vào khoang màng phổi gây tràn dịch màng phổi. Người bệnh bị rò dịch màng phổi thường có triệu chứng khó thở đột ngột và lượng dịch xả ra thu hồi được ít hơn rõ rệt so với lượng dịch đưa vào.
Biến chứng rối loạn chuyển hóa và dinh dưỡng
Dịch lọc màng bụng chứa nồng độ đường glucose cao để tạo áp suất thẩm thấu rút nước. Sự hấp thu một lượng đường lớn từ dịch lọc vào máu qua màng bụng kéo dài có thể gây ra các biến chứng chuyển hóa như tăng đường huyết, tăng triglyceride máu và tăng cân nhanh chóng. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với những người bệnh suy thận có kèm theo đái tháo đường. Bên cạnh rối loạn chuyển hóa đường và mỡ, người bệnh còn đối mặt với tình trạng mất protein và albumin qua dịch xả lọc màng bụng hằng ngày. Nếu chế độ ăn uống không cung cấp đủ đạm, người bệnh dễ bị suy dinh dưỡng, teo cơ và giảm sức đề kháng của cơ thể.
Biến chứng suy giảm chức năng màng bụng
Sau nhiều năm lọc màng bụng liên tục, đặc biệt là ở những người bệnh từng trải qua nhiều đợt viêm phúc mạc tái phát, cấu trúc màng bụng có thể bị biến đổi. Sự tiếp xúc lâu dài với dịch lọc có tính axit và nồng độ đường cao có thể gây ra hiện tượng xơ hóa màng bụng. Xơ hóa làm cho màng bụng dần mất đi khả năng siêu lọc, làm giảm hiệu quả loại bỏ nước và chất độc ra khỏi cơ thể. Trong một số trường hợp hiếm gặp nhưng rất nặng, người bệnh có thể gặp biến chứng viêm phúc mạc xơ hóa đóng kén, khiến các quai ruột bị dính chặt lại với nhau gây tắc ruột mạn tính. Khi màng bụng thất bại hoàn toàn, bác sĩ sẽ đánh giá để chuyển người bệnh sang phương pháp lọc máu chu kỳ.
Lưu ý an toàn
Người bệnh tuyệt đối tuân thủ quy trình kỹ thuật thay dịch vô trùng theo đúng hướng dẫn của cán bộ y tế. Không tự ý dùng thuốc kháng sinh, ngưng lọc dịch hay thay đổi nồng độ dịch lọc khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như dịch lọc bị đục, đau bụng, sốt hoặc chân ống catheter sưng mủ, cần liên hệ ngay với đơn vị lọc màng bụng để được thăm khám và xử trí y tế kịp thời.
Tóm tắt
Lọc màng bụng là giải pháp hiệu quả giúp duy trì cuộc sống cho người bệnh suy thận mạn. Dù tồn tại một số biến chứng nhiễm trùng, cơ học và chuyển hóa, việc tuân thủ nguyên tắc vô trùng, theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe và tái khám định kỳ sẽ giúp kiểm soát tối đa các rủi ro, nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Làm thế nào để nhận biết sớm dấu hiệu viêm phúc mạc khi lọc màng bụng?
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là dịch xả màng bụng trở nên đục bất thường thay vì trong suốt. Người bệnh thường kèm theo cảm giác đau bụng từ nhẹ đến dữ dội, có thể sốt, buồn nôn hoặc nôn. Khi thấy dịch đục, cần báo ngay cho bác sĩ điều trị.
Người bệnh lọc màng bụng có cần ăn kiêng đường không?
Do dịch lọc chứa lượng đường nhất định hấp thu vào cơ thể, người bệnh cần hạn chế tiêu thụ thêm đồ ăn, thức uống ngọt để tránh tăng đường huyết và tăng cân. Việc điều chỉnh chế độ ăn cần tham khảo ý kiến của chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ.
Vì sao người lọc màng bụng dễ bị thoát vị thành bụng?
Việc giữ một lượng dịch lọc thường xuyên trong khoang màng bụng làm tăng áp lực ổ bụng liên tục. Áp lực này đẩy vào các điểm yếu trên thành bụng như rốn, bẹn hoặc vết mổ cũ, làm thành bụng yếu dần và tạo điều kiện cho cơ quan bên trong nhô ra gây thoát vị.
Có thể thực hiện lọc màng bụng suốt đời được không?
Màng bụng có thể bị xơ hóa hoặc giảm khả năng siêu lọc sau một thời gian dài sử dụng. Thời gian duy trì lọc màng bụng phụ thuộc vào cơ địa từng người và lịch sử nhiễm trùng. Khi màng bụng giảm hiệu quả, bác sĩ sẽ tư vấn chuyển sang lọc máu ngoài cơ thể.
Cần làm gì khi vị trí chân ống catheter bị sưng đỏ?
Sưng đỏ tại chân ống catheter là dấu hiệu của nhiễm trùng tại chỗ. Người bệnh cần rửa sạch, giữ khô khu vực chân ống, không tự ý bôi thuốc lên vết thương và đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay để được bác sĩ đánh giá, kê đơn kháng sinh phù hợp.
