Các biến chứng gãy xương thường gặp và những điều cần lưu ý

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Gãy xương là tổn thương cơ học thường gặp do tai nạn giao thông, chấn thương sinh hoạt hoặc chấn thương thể thao. Tổn thương này không chỉ dừng lại ở việc gãy rời cấu trúc xương mà còn kéo theo phản ứng viêm dữ dội cùng nguy cơ tổn hại các cơ quan lân cận. Nhiều người bệnh chỉ chú ý đến việc nắn chỉnh xương mà chưa lường trước các biến chứng phức tạp có thể nảy sinh trong suốt tiến trình lành vết thương.

Hiểu rõ các biến chứng gãy xương thường gặp giúp người bệnh và người nhà nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo bất thường. Từ đó, các can thiệp y khoa kịp thời sẽ được thực hiện nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tàn tật, bảo vệ chức năng chi và rút ngắn thời gian phục hồi.

Biến chứng gãy xương là gì?

Biến chứng gãy xương là tập hợp các tổn thương thứ phát phát sinh sau chấn thương xương, bao gồm cả những xáo trộn toàn thân và tổn thương tại chỗ. Quá trình lành xương đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa phản ứng viêm sinh lý, tái tạo mạch máu nuôi dưỡng, hình thành can xương sụn và quá trình cốt hóa khoáng chất. Bất kỳ sự cản trở nào trong chuỗi quá trình này, chẳng hạn như mạch máu bị đứt rách, ổ gãy bị xê dịch liên tục, nhiễm trùng hoặc bệnh lý nền chuyển hóa, đều có thể làm gián đoạn tiến trình liền xương. Về mặt phân loại lâm sàng, các biến chứng thường được chia thành biến chứng toàn thân, biến chứng tại chỗ, biến chứng sớm xuất hiện trong những ngày đầu và biến chứng muộn kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng sau đó.

Các biến chứng sớm nguy hiểm trong giai đoạn cấp tính

Ngay sau chấn thương gãy xương, cơ thể có thể đối mặt với những biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng nếu không được sơ cứu đúng cách. Tình trạng mất máu nhiều từ ổ gãy, đặc biệt ở xương lớn như xương đùi hoặc khung chậu, dễ dẫn đến sốc giảm thể tích kèm theo tụt huyết áp và tri giác lơ mơ. Ngoài ra, các đầu xương gãy sắc nhọn có nguy cơ chèn ép hoặc làm đứt rách động mạch, tĩnh mạch chính và các dây thần kinh lân cận, gây thiếu máu nuôi dưỡng chi hoặc liệt vận động. Tắc mạch mỡ cũng là biến chứng sớm nguy hiểm khi giọt mỡ từ tủy xương giải phóng vào hệ tuần hoàn, gây tắc nghẽn mạch phổi và suy hô hấp cấp. Việc bất động chi gãy nhẹ nhàng và chuyển viện kịp thời là bước sơ cứu tối quan trọng để ngăn ngừa các nguy cơ này.

Hội chứng chèn ép khoang và nguy cơ nhiễm khuẩn vết thương

Hội chứng chèn ép khoang là biến chứng cấp cứu ngoại khoa thường gặp ở các chấn thương gãy xương cẳng chân hoặc cẳng tay. Khi máu và dịch viêm tụ lại trong các khoang mạc kín không có khả năng giãn nở, áp lực nội khoang tăng cao sẽ làm tắc nghẽn vi tuần hoàn mao mạch. Người bệnh thường xuất hiện cơn đau dữ dội tiến triển liên tục, vượt quá mức độ thông thường của tổn thương xương, cảm giác căng cứng bắp chân hoặc cẳng tay, kèm theo tê bì và giảm cảm giác đầu ngón. Tình trạng nhiễm khuẩn tại vết thương cũng là biến chứng sớm cần cảnh giác cao độ ở gãy xương hở, khi vi khuẩn từ môi trường xâm nhập gây viêm mô tế bào và có nguy cơ lan rộng thành viêm xương tủy xương cấp tính nếu không được cắt lọc vô trùng kịp thời.

Biến chứng chậm liền xương và di chứng can lệch trục

Trong quá trình hồi phục kéo dài, một số người bệnh gặp phải biến chứng chậm liền xương hoặc khớp giả do ổ gãy không thể tạo can xương vững chắc. Nguyên nhân thường xuất phát từ việc bất động không vững, khoảng cách giữa hai đầu xương quá xa, tuần hoàn nuôi dưỡng kém hoặc do tình trạng dinh dưỡng suy kiệt. Khi xương chậm liền, cảm giác đau nhức kéo dài tại ổ gãy mỗi khi chịu lực và vận động. Nếu sau nhiều tháng xương hoàn toàn không có khả năng liền tự nhiên tạo thành khớp giả, chức năng nâng đỡ của chi sẽ bị suy giảm rõ rệt. Trường hợp xương liền nhưng bị lệch trục hoặc xoay góc sẽ dẫn đến biến dạng chi, làm thay đổi trục giải phẫu và gây đau mỏi khớp thoái hóa sớm về sau.

Suy giảm vận động do cứng khớp và thoái hóa thứ phát

Tình trạng bất động khớp kéo dài bằng bó bột hoặc nẹp cố định là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến teo cơ và cứng khớp. Các bao khớp và dây chằng xung quanh ổ tổn thương có xu hướng co rút, xơ hóa nếu người bệnh không duy trì cử động ngón chi hoặc thiếu bài tập phục hồi chức năng sớm. Bên cạnh đó, hội chứng đau vùng phức tạp cũng có thể xuất hiện sau chấn thương xương, biểu hiện bằng rối loạn vận mạch, sưng nề mạn tính, da đổi màu và đau rát dai dẳng. Đối với những trường hợp gãy xương phạm khớp, sụn khớp bị tổn thương khó phục hồi hoàn toàn, tạo tiền đề cho thoái hóa khớp thứ phát xuất hiện sau nhiều năm, gây hạn chế khả năng đi lại và sinh hoạt hằng ngày.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Tuyệt đối không tự ý đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên vết gãy hở vì dễ gây nhiễm trùng hoại tử nặng. Khi phát hiện các dấu hiệu đau bất thường, tê bì ngọn chi hoặc biến dạng sau chấn thương, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra ngay.

Tóm tắt

Biến chứng gãy xương có thể phát sinh sớm trong những giờ đầu hoặc diễn tiến âm thầm nhiều tháng sau chấn thương. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, tuân thủ hướng dẫn cố định và tái khám đúng hẹn đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn chức năng vận động. Khi gặp bất kỳ biểu hiện nghi ngờ nào, người bệnh nên chủ động tham vấn bác sĩ chấn thương chỉnh hình để được hỗ trợ kịp thời.