Các bệnh về họng thường gặp và biện pháp phòng ngừa

Bệnh về họng thường gặp là gì?

Họng là cấu trúc giải phẫu hình phễu nằm ở phía trước cổ, đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa khoang mũi, khoang miệng với thanh quản và thực quản. Bộ phận này vừa dẫn khí đưa oxy vào phổi, vừa là đường vận chuyển thức ăn, đồng thời tham gia trực tiếp vào việc cộng hưởng âm thanh khi con người phát âm. Do cấu trúc mở và liên tục tiếp xúc với các yếu tố bên ngoài, họng được trang bị hệ thống vòng bạch huyết lympho quanh hầu nhằm bắt giữ và tiêu diệt các tác nhân gây hại.

Tuy nhiên, khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm hoặc khi mật độ vi sinh vật gây bệnh quá lớn, lớp niêm mạc bảo vệ họng sẽ bị xâm nhập và dẫn đến phản ứng viêm tấy. Các bệnh về họng thường gặp có thể diễn ra cấp tính hoặc tiến triển dai dẳng mạn tính. Việc nhận biết đúng đặc điểm của từng bệnh lý vùng hầu họng giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng đắn, tránh tự ý dùng thuốc sai lầm dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

Viêm họng cấp và mạn tính do nhiễm trùng hoặc kích ứng môi trường

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm lớp niêm mạc lót ở vùng hầu họng, có thể xuất hiện dưới dạng cấp tính hoặc mạn tính. Viêm họng cấp thường bùng phát nhanh với cảm giác khô rát cổ họng, đau nhói khi nuốt thức ăn hoặc thậm chí nuốt nước bọt, đôi khi đi kèm sốt nhẹ, mệt mỏi và ho khan. Nguyên nhân phổ biến nhất là do virus đường hô hấp như Rhinovirus, Coronavirus hoặc Adenovirus, chiếm đa số các trường hợp. Ngoài ra, vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A cũng có thể gây viêm họng mủ kèm sưng hạch góc hàm.

Nếu các đợt viêm cấp tái diễn nhiều lần hoặc niêm mạc họng thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, thuốc lá, hóa chất kích thích thì bệnh có thể tiến triển thành viêm họng mạn tính. Ở thể mạn tính, người bệnh thường xuyên có cảm giác ngứa ngáy, vướng víu trong cổ họng, phải hắng giọng liên tục, niêm mạc thành sau họng có thể đỏ tấy, xuất hiện các hạt lympho quá phát hoặc trở nên teo mỏng xơ hóa.

Viêm amidan và viêm VA ở vùng hầu họng

Amidan khẩu cái và VA là các tổ chức lympho nằm tại cửa ngõ hầu họng, giữ nhiệm vụ sản sinh kháng thể để ngăn chặn vi sinh vật xâm nhập vào đường thở. Do thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh, hai cơ quan này rất dễ bị quá tải và bùng phát viêm nhiễm. Viêm amidan cấp tính biểu hiện bằng khối amidan hai bên sưng to, đỏ ửng, bề mặt có thể xuất hiện các chấm mủ trắng hoặc mảng giả mạc, khiến người bệnh sốt cao, đau họng dữ dội lan lên tai, hơi thở hôi và khó nuốt.

Khi tình trạng viêm amidan lặp đi lặp lại nhiều lần trong năm mà không được kiểm soát tốt, bệnh chuyển sang mạn tính với tổ chức amidan xơ teo hoặc quá phát cản trở đường thở. Ở trẻ nhỏ, viêm tổ chức VA ở vòm mũi họng thường gây nghẹt mũi kéo dài, chảy dịch mũi đặc, thở bằng miệng khi ngủ và ngủ ngáy. Nếu để kéo dài, ổ viêm amidan và VA có thể dẫn đến các biến chứng như áp xe quanh amidan, viêm tai giữa tiết dịch hoặc viêm xoang.

Viêm thanh quản và tổn thương họng do trào ngược dạ dày thực quản

Thanh quản là đoạn nối giữa hầu họng và khí quản, chứa các dây thanh âm chịu trách nhiệm phát âm. Viêm thanh quản thường xảy ra sau một đợt cảm lạnh, nhiễm virus đường hô hấp trên hoặc do thói quen lạm dụng giọng nói như nói nhiều, la hét lớn ở giáo viên, ca sĩ, người bán hàng. Dấu hiệu đặc trưng nhất là khàn tiếng, giọng nói thô ráp hoặc mất tiếng hoàn toàn, kèm theo cảm giác khô ngứa họng và ho khan từng cơn.

Bên cạnh yếu tố nhiễm trùng và cơ học, bệnh trào ngược dạ dày thực quản cũng là căn nguyên rất thường gặp gây tổn thương hầu họng và thanh quản. Axit dịch vị cùng men tiêu hóa từ dạ dày trào ngược lên vùng cổ họng làm bào mòn, kích ứng niêm mạc nhạy cảm. Người mắc chứng trào ngược thường bị viêm thanh quản mạn tính, khàn giọng vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, cảm giác đắng ngắt ở miệng, ợ hơi, vướng nghẹn ở cổ họng dù không hề bị sốt hay cảm cúm.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa các bệnh về họng hằng ngày

Để giữ cho niêm mạc họng luôn khỏe mạnh và ngăn ngừa sự xâm nhập của vi khuẩn, virus, việc xây dựng thói quen vệ sinh cá nhân hàng ngày đóng vai trò then chốt. Người dân nên súc họng đều đặn 1 đến 2 lần mỗi ngày bằng nước muối sinh lý 0,9%, đồng thời chải răng sạch sẽ sau mỗi bữa ăn để giảm thiểu lượng vi khuẩn tích tụ trong khoang miệng.

Bên cạnh đó, việc giữ ấm vùng cổ, ngực và mũi khi thời tiết chuyển lạnh hoặc khi di chuyển ngoài trời gió rét là biện pháp rất cần thiết. Uống đủ lượng nước ấm mỗi ngày giúp niêm mạc họng luôn ẩm mượt, tăng khả năng thanh thải chất nhầy và bụi bẩn. Mọi người nên đeo khẩu trang khi ra đường hoặc khi làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, hóa chất độc hại; tránh hút thuốc lá chủ động lẫn hít phải khói thuốc thụ động; đồng thời hạn chế các đồ uống quá lạnh, đồ cay nóng và rượu bia nhằm giảm áp lực kích ứng lên niêm mạc vùng họng.

Thời điểm người bệnh cần đến khám chuyên khoa tai mũi họng

Hầu hết các trường hợp đau rát họng do virus thông thường có thể cải thiện sau khoảng vài ngày khi được nghỉ ngơi, giữ ấm và vệ sinh họng đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan khi các triệu chứng tiến triển bất thường hoặc kéo dài quá một tuần mà không thuyên giảm.

Cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng khi gặp các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt, khó nuốt nặng đến mức không thể uống nước, khó thở hoặc thở rít, cứng khít hàm, đau nhói lan sang một bên tai dữ dội. Ngoài ra, tình trạng khàn tiếng kéo dài trên ba tuần không rõ nguyên nhân, ho khạc ra đờm lẫn máu tươi hoặc sờ thấy hạch sưng cứng bất thường ở cổ cũng là những dấu hiệu cần được bác sĩ thăm khám cẩn thận nhằm loại trừ các tổn thương ác tính hoặc biến chứng sâu vùng cổ.

Lưu ý an toàn

Các triệu chứng đau rát hay ngứa họng rất phổ biến nhưng có thể xuất phát từ nhiều căn nguyên khác nhau, từ nhiễm virus thông thường đến vi khuẩn hoặc trào ngược dạ dày. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc giảm đau, chống viêm liều cao mà không có chỉ định từ bác sĩ. Việc dùng thuốc tùy tiện dễ dẫn đến hiện tượng kháng kháng sinh và che lấp các dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị y khoa trực tiếp.

Tóm tắt

Vùng hầu họng giữ vai trò cửa ngõ hô hấp và tiêu hóa quan trọng, rất dễ bị tổn thương trước các tác nhân môi trường hay vi sinh vật. Việc chủ động giữ ấm, vệ sinh răng miệng sạch sẽ và duy trì lối sống lành mạnh là chìa khóa giúp niêm mạc họng luôn khỏe mạnh. Khi nhận thấy các dấu hiệu đau rát kéo dài hoặc khàn tiếng bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng để được chẩn đoán và hướng dẫn chăm sóc đúng cách.