Các bệnh tuyến giáp thường gặp và nguyên nhân phổ biến

Bệnh tuyến giáp thường gặp là gì?

Tuyến giáp đóng vai trò trung tâm trong hệ thống nội tiết, điều phối quá trình tiêu thụ năng lượng của hầu hết các cơ quan trong cơ thể. Khi mô tuyến giáp bị tổn thương hoặc hoạt động bất thường, người bệnh có thể đối mặt với hai nhóm vấn đề chính: rối loạn chức năng bài tiết hormone và biến đổi hình thái cấu trúc tuyến.

Rối loạn chức năng thường biểu hiện dưới dạng suy giáp do thiếu hụt hormone hoặc cường giáp do sản xuất hormone quá mức. Trong khi đó, biến đổi cấu trúc bao gồm sự xuất hiện của bướu giáp lan tỏa, nang tuyến giáp hoặc các nhân giáp đơn độc và đa nhân. Nguyên nhân của những rối loạn này rất đa dạng, có thể do cơ chế tự miễn khiến hệ miễn dịch nhận nhầm tế bào tuyến giáp là kháng nguyên lạ, sự mất cân bằng iod, viêm nhiễm thứ phát sau nhiễm trùng hoặc biến đổi gen. Khám chuyên khoa nội tiết là bước cần thiết để phân loại chính xác từng bệnh lý.

Bệnh suy giáp và các yếu tố khởi phát thường thấy

Suy giáp là tình trạng tuyến giáp giảm khả năng sản xuất hormone, dẫn đến hoạt động trao đổi chất của toàn bộ cơ thể bị chậm lại. Người bệnh thường gặp phải tình trạng mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, tăng cân không rõ nguyên nhân, táo bón, khô da và nhịp tim chậm.

Nguyên nhân phổ biến nhất gây suy giáp ở những vùng đủ iod là viêm tuyến giáp tự miễn Hashimoto, khi hệ miễn dịch tạo ra kháng thể tấn công chính mô tuyến giáp. Bên cạnh đó, suy giáp còn có thể xuất hiện sau phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp, sau điều trị iod phóng xạ hoặc do chế độ ăn uống thiếu hụt iod kéo dài. Một số loại thuốc điều trị bệnh lý khác cũng có thể gây suy giảm chức năng giáp tạm thời hoặc vĩnh viễn.

Cường giáp và những nguyên nhân gây tăng tiết hormone

Trái ngược với suy giáp, cường giáp xảy ra khi tuyến giáp hoạt động quá mức, giải phóng lượng hormone vượt quá nhu cầu sinh lý của cơ thể. Tình trạng này khiến tốc độ chuyển hóa tăng vọt, biểu hiện qua các dấu hiệu như hồi hộp, đánh trống ngực, sụt cân nhanh dù ăn nhiều, run tay, mất ngủ, vã mồ hôi và sợ nóng.

Nguyên nhân hàng đầu gây cường giáp là bệnh Basedow, một rối loạn tự miễn khiến cơ thể sản xuất kháng thể kích thích tuyến giáp phát triển và tăng tiết hormone liên tục. Ngoài ra, sự xuất hiện của các nhân giáp tự chủ hoạt động, tình trạng viêm tuyến giáp giải phóng ồ ạt lượng hormone dự trữ vào máu, hoặc việc sử dụng quá liều thuốc hormone tuyến giáp ngoại sinh cũng là những căn nguyên dẫn đến hội chứng cường giáp.

Bướu giáp đơn thuần và tình trạng nhân tuyến giáp

Bướu giáp đơn thuần là tình trạng phì đại lan tỏa của tuyến giáp nhưng không kèm theo rối loạn chức năng tiết hormone hay tình trạng viêm nhiễm. Trong khi đó, nhân tuyến giáp là sự hình thành của một hoặc nhiều khối tế bào bất thường bên trong nhu mô tuyến, có thể ở dạng đặc, dạng nang dịch hoặc hỗn hợp.

Nguyên nhân chính dẫn đến bướu giáp lan tỏa thường xuất phát từ sự thiếu hụt iod trong chế độ ăn hàng ngày, khiến tuyến giáp phải tăng sinh kích thước để cố gắng hấp thu đủ vi chất cần thiết. Nhân tuyến giáp có thể liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền, quá trình lão hóa tự nhiên của mô tuyến, tiếp xúc với bức xạ vùng cổ trong quá khứ hoặc sự rối loạn quá trình tự điều hòa tế bào tại chỗ.

Viêm tuyến giáp và bệnh lý ung thư tuyến giáp

Viêm tuyến giáp bao gồm nhiều dạng tổn thương viêm khác nhau như viêm bán cấp do virus, viêm sau sinh hoặc viêm giáp mạn tính. Tình trạng này phá vỡ cấu trúc nang giáp, giải phóng hormone vào tuần hoàn gây cường giáp thoáng qua trước khi chuyển sang giai đoạn suy giáp phục hồi.

Ung thư tuyến giáp là bệnh lý ác tính xảy ra khi các tế bào tuyến giáp phát triển không kiểm soát. Căn nguyên chính xác của ung thư tuyến giáp vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu, nhưng các yếu tố nguy cơ rõ rệt gồm có tiền sử gia đình có người mắc bệnh, các đột biến gen di truyền như RET hoặc BRAF, và tiền sử từng chiếu xạ vùng đầu cổ lúc nhỏ. Đa số ung thư tuyến giáp thể biệt hóa có tiên lượng điều trị rất tích cực nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho chẩn đoán chuyên môn hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc bổ sung iod, dùng thuốc kháng giáp hoặc hormone tuyến giáp khi chưa có kết quả xét nghiệm máu và chỉ định từ chuyên khoa nội tiết.

Tóm tắt

Các bệnh lý tuyến giáp rất đa dạng về thể bệnh và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe toàn thân. Việc hiểu rõ các dạng rối loạn thường gặp giúp người bệnh chủ động nhận diện biến đổi bất thường của cơ thể. Khi phát hiện cổ to nhanh hoặc có rối loạn chuyển hóa, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ phù hợp.