Các bệnh tim mạch thường gặp ở trẻ em cha mẹ cần chú ý nhận biết sớm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh tim mạch ở trẻ em là một nhóm bệnh lý đa dạng, bao gồm cả những bất thường cấu trúc xuất hiện từ khi còn trong bụng mẹ lẫn các bệnh tim mắc phải trong quá trình trẻ lớn lên. Khác với người lớn thường mắc bệnh mạch vành do xơ vữa hoặc tăng huyết áp, bệnh tim ở trẻ nhỏ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất, khả năng vận động và sự sống còn của trẻ.
Việc nhận diện sớm các triệu chứng gợi ý bệnh tim đóng vai trò quyết định đến hiệu quả can thiệp. Nhiều bệnh lý tim bẩm sinh hoặc rối loạn nhịp nếu được chẩn đoán đúng giai đoạn hoàn toàn có thể chữa lành hoặc kiểm soát tốt thông qua can thiệp tim mạch bẩm sinh, phẫu thuật chỉnh sửa hay dùng thuốc phù hợp. Điều này giúp trẻ có được một cuộc sống khỏe mạnh và học tập bình thường như bao bạn bè đồng trang lứa.
Bệnh tim mạch ở trẻ em là gì?
Bệnh tim mạch ở trẻ em là khái niệm bao gồm tất cả các tình trạng tổn thương về mặt giải phẫu, chức năng bơm máu hoặc hệ thống dẫn truyền điện học của trái tim xảy ra từ sơ sinh đến tuổi vị thành niên. Nhóm bệnh này được chia thành hai nhóm lớn: tim bẩm sinh do rối loạn phát triển phôi thai trong ba tháng đầu thai kỳ và tim mắc phải phát sinh sau các đợt nhiễm trùng hay bệnh tự miễn. Trái tim của trẻ nhỏ đang trong giai đoạn hoàn thiện, do đó bất kỳ thương tổn nào làm giảm lượng máu nuôi cơ thể hoặc ứ trệ tuần hoàn phổi đều có thể khiến trẻ còi cọc, suy dinh dưỡng, suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ suy tim sung huyết. Việc hiểu rõ bản chất của từng nhóm bệnh giúp gia đình chủ động theo dõi sát sức khỏe của con.
Nhóm bệnh tim bẩm sinh phổ biến ở lứa tuổi sơ sinh và trẻ nhỏ
Bệnh tim bẩm sinh là các dị tật xuất hiện ở cấu trúc buồng tim, vách tim hoặc các mạch máu lớn ngay từ giai đoạn bào thai. Các tổn thương thường gặp bao gồm thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch và tứ chứng Fallot. Khi có lỗ thông giữa các buồng tim, dòng máu giàu oxy và nghèo oxy có thể bị pha trộn, làm tăng gánh nặng tuần hoàn lên phổi và tim. Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh thường có biểu hiện chậm tăng cân, bú ngắt quãng, hay vã mồ hôi trán khi bú hoặc viêm đường hô hấp tái diễn nhiều lần. Ở thể tim bẩm sinh tím, môi, đầu ngón tay và niêm mạc của trẻ sẽ chuyển màu tím tái rõ rệt khi khóc hoặc gắng sức.
Nhóm bệnh tim mạch mắc phải và các viêm nhiễm mạch vành thường gặp
Khác với tim bẩm sinh, bệnh tim mạch mắc phải xuất hiện trong quá trình lớn lên do nhiễm trùng, rối loạn miễn dịch hoặc viêm nhiễm thứ phát. Bệnh thấp tim là tình trạng tổn thương van tim tiến triển sau nhiễm liên cầu khuẩn đường hô hấp trên, thường gặp ở lứa tuổi học đường. Một bệnh lý khác là bệnh Kawasaki, gây viêm các mạch máu kích thước trung bình và đặc biệt nguy hiểm khi làm giãn hoặc phình động mạch vành nuôi tim. Ngoài ra, viêm cơ tim cấp do virus cũng là bệnh lý cấp tính nặng, có thể gây suy tim nhanh hoặc rối loạn nhịp tim đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và hỗ trợ tuần hoàn kịp thời.
Dấu hiệu nhận biết sớm rối loạn nhịp tim ở lứa tuổi học đường và nhũ nhi
Rối loạn nhịp tim ở trẻ em có thể do bất thường đường dẫn truyền bẩm sinh hoặc thứ phát sau các đợt sốt cao, viêm cơ tim và rối loạn điện giải. Các dạng thường gặp gồm nhịp nhanh kịch phát trên thất, ngoại tâm thu hoặc nhịp chậm xoang. Trẻ lớn có thể tự cảm nhận và kể với bố mẹ về cảm giác hồi hộp, tim đập thình thịch trong lồng ngực, hụt hơi hoặc choáng váng khi đang chơi đùa. Ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi chưa biết nói, rối loạn nhịp thường biểu hiện gián tiếp qua việc trẻ quấy khóc không rõ nguyên nhân, bú yếu, da tái nhợt và thở dốc bất thường. Khi nhịp tim quá nhanh kéo dài, chức năng co bóp của cơ tim sẽ suy giảm rõ rệt.
Các phương pháp thăm dò cận lâm sàng đánh giá sức khỏe tim mạch cho trẻ
Khi nghi ngờ trẻ có bất thường về tim mạch, việc thăm khám tại chuyên khoa tim mạch nhi là bước cần thiết để xác định tổn thương. Bác sĩ sẽ tiến hành nghe tim để phát hiện tiếng thổi bất thường, đo nồng độ bão hòa oxy qua da và chỉ định các thăm dò cận lâm sàng. Siêu âm tim qua thành ngực là phương pháp không xâm lấn quan trọng nhất giúp đánh giá chi tiết cấu trúc giải phẫu và chức năng bơm máu của tim. Điện tâm đồ ghi nhận các rối loạn dẫn truyền nhịp tim, trong khi chụp X-quang ngực thẳng giúp quan sát kích thước bóng tim và tình trạng ứ máu tại phổi. Tùy từng mặt bệnh, chụp cắt lớp vi tính hoặc thông tim can thiệp sẽ được chỉ định bổ sung.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ sử dụng các loại thuốc trợ tim, thuốc hạ áp hay thuốc chống loạn nhịp khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi phát hiện trẻ thở co rút lồng ngực, tím tái quanh môi hoặc ngất xỉu, cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa cấp cứu hoặc tim mạch nhi ngay lập tức.
Tóm tắt
Bệnh tim mạch ở trẻ nhỏ nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc sẽ giúp trẻ có cơ hội phát triển thể chất và tinh thần bình thường. Sự đồng hành, quan sát sát sao của cha mẹ cùng việc tuân thủ tuyệt đối lịch tái khám của chuyên khoa tim mạch nhi là yếu tố then chốt bảo vệ trái tim của trẻ.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh có tiêm phòng vắc xin bình thường được không?
Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh nhẹ hoặc đã được phẫu thuật, can thiệp ổn định vẫn có thể tiêm chủng. Tuy nhiên, trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch và bác sĩ khám sàng lọc đánh giá kỹ tình trạng huyết động trước mỗi mũi tiêm.
Trẻ bị bệnh tim mạch có được tham gia hoạt động thể dục thể thao không?
Điều này tùy thuộc vào loại tổn thương tim và mức độ hồi phục sau điều trị. Với các dị tật đã được sửa chữa tốt, trẻ có thể tham gia các môn thể thao vừa sức theo hướng dẫn cụ thể của bác sĩ điều trị.
Bác sĩ nghe thấy tiếng thổi ở tim trẻ có chắc chắn là bị bệnh tim không?
Tiếng thổi ở tim rất phổ biến ở trẻ em, phần lớn là tiếng thổi cơ năng vô hại. Dù vậy, trẻ vẫn cần được bác sĩ chuyên khoa tim mạch nhi khám và chỉ định siêu âm tim để phân biệt chính xác.
Tại sao bệnh viêm họng hạt thông thường lại có thể dẫn đến bệnh van tim ở trẻ?
Sốt thấp khớp là biến chứng sau nhiễm liên cầu khuẩn họng không được điều trị triệt để. Vi khuẩn kích hoạt phản ứng miễn dịch tự miễn gây viêm các van tim, lâu dần dẫn đến hẹp hoặc hở van tim mạn tính.
Cha mẹ cần lưu ý những gì khi chăm sóc trẻ đang điều trị bệnh tim tại nhà?
Trẻ cần được giữ ấm đường hô hấp, vệ sinh răng miệng sạch sẽ để ngừa viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, cung cấp dinh dưỡng giàu năng lượng dễ tiêu hóa và theo dõi sát các dấu hiệu khó thở hay mệt mỏi khi bú.
