Các bệnh liên quan đến dị ứng thường gặp và nguyên tắc kiểm soát

Các bệnh liên quan đến dị ứng là gì?

Dị ứng là một rối loạn đáp ứng miễn dịch phổ biến, trong đó cơ thể nhận diện nhầm các protein vô hại từ môi trường bên ngoài là mối nguy hại và kích hoạt cơ chế phòng vệ quá mức. Quá trình này kích thích các tế bào mast giải phóng một lượng lớn histamin cùng các hoạt chất gây viêm khác vào máu và mô liên kết.

Hậu quả của phản ứng quá mẫn là sự xuất hiện của các biểu hiện viêm tại chỗ hoặc toàn thân như sưng nề, sung huyết, ngứa ngáy, tăng tiết dịch niêm mạc hoặc co thắt cơ trơn phế quản. Dị ứng có tính chất cơ địa, thường mang yếu tố gia đình và có xu hướng kéo dài mạn tính nếu không được kiểm soát đúng cách. Mặc dù đa số các phản ứng dị ứng chỉ gây khó chịu ở mức độ nhẹ đến trung bình, một số trường hợp có thể diễn tiến nặng nề dẫn đến phù nề thanh quản và trụy tuần hoàn đe dọa tính mạng.

Các bệnh dị ứng thường gặp trong đời sống

Các bệnh lý dị ứng thường được phân loại dựa theo cơ quan bị ảnh hưởng trực tiếp trên cơ thể. Ở đường hô hấp, hai bệnh lý điển hình nhất là viêm mũi dị ứng và hen phế quản. Viêm mũi dị ứng gây hắt hơi thành tràng, ngứa mũi, nghẹt mũi và chảy nước mũi trong suốt. Hen phế quản gây co thắt đường thở dẫn đến khó thở, khò khè và ho dai dẳng về đêm hoặc sáng sớm.

Ở da, các tình trạng phổ biến gồm viêm da cơ địa chàm dị ứng, mề đay cấp hoặc mạn tính và viêm da tiếp xúc. Người bệnh thường bị ngứa dữ dội, nổi sẩn phù đỏ hoặc mụn nước rải rác. Ngoài ra, viêm kết mạc dị ứng khiến mắt đỏ ngứa, cộm rát và chảy nước mắt liên tục. Dị ứng thức ăn và dị ứng thuốc cũng là những nhóm bệnh lý phức tạp có thể biểu hiện toàn thân.

Biện pháp kiểm soát dị nguyên từ môi trường sống

Tránh tiếp xúc với dị nguyên là nguyên tắc cốt lõi và có ý nghĩa quyết định trong việc phòng ngừa cũng như điều trị lâu dài các bệnh dị ứng. Khi không có tác nhân kích thích, hệ miễn dịch sẽ không giải phóng các chất trung gian hóa học gây viêm.

Người bệnh cần giữ môi trường sống sạch sẽ, thường xuyên giặt giũ chăn ga gối để loại bỏ mạt bụi nhà và nấm mốc. Hạn chế tiếp xúc với phấn hoa bằng cách đóng kín cửa sổ trong mùa phấn hoa nở hoặc đeo khẩu trang lọc bụi khi ra ngoài. Trường hợp dị ứng lông thú nuôi, cần tránh nuôi chó mèo trong phòng ngủ. Đối với dị ứng thực phẩm, cần đọc kỹ nhãn thành phần sản phẩm dinh dưỡng trước khi ăn và thông báo cho người chế biến món ăn về tiền sử dị ứng của bản thân.

Nguyên tắc can thiệp bằng thuốc và liệu pháp y tế

Điều trị bằng thuốc nhằm mục đích giảm nhanh các phản ứng viêm và cải thiện triệu chứng khó chịu cho người bệnh trong giai đoạn cấp tính. Các nhóm thuốc thông dụng bao gồm thuốc kháng histamin thế hệ mới giúp giảm ngứa, hắt hơi và giảm tiết dịch mà ít gây buồn ngủ.

Thuốc xịt mũi hoặc bôi ngoài da chứa corticosteroid thường được bác sĩ chỉ định để kiểm soát viêm cục bộ ở niêm mạc mũi hoặc vùng da tổn thương. Đối với người bệnh hen suyễn, thuốc giãn phế quản kết hợp corticosteroid dạng hít giữ vai trò thiết yếu để duy trì đường thở thông thoáng. Trong một số trường hợp nặng hoặc kéo dài, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp miễn dịch giải mẫn cảm đặc hiệu nhằm giúp hệ miễn dịch dần thích nghi với dị nguyên. Toàn bộ quá trình dùng thuốc cần tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn y khoa.

Nhận diện phản ứng phản vệ và cách xử trí khẩn cấp

Phản ứng phản vệ là tình trạng dị ứng toàn thân nghiêm trọng có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng trong thời gian rất ngắn. Người bệnh và gia đình cần nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm để can thiệp kịp thời.

Những biểu hiện cấp cứu bao gồm cảm giác khó thở dữ dội, thở rít, sưng phù môi lưỡi họng gây khó nuốt, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc ngất xỉu. Khi xuất hiện các triệu chứng này, người bệnh cần được đặt nằm đầu thấp, sử dụng ngay bút tiêm tự động epinephrine nếu đã được bác sĩ trang bị sẵn và đưa đến trung tâm y tế gần nhất bằng xe cấp cứu. Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống nước hoặc sử dụng các bài thuốc truyền miệng khi đang trong cơn sốc phản vệ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quát, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay các loại kem bôi trôi nổi không rõ nguồn gốc để tự chữa dị ứng tại nhà. Khi có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh dị ứng mạn tính hoặc tái phát nhiều lần, cần đến khám tại các chuyên khoa dị ứng hoặc da liễu để được thăm dò căn nguyên chính xác.

Tóm tắt

Kiểm soát các bệnh dị ứng là quá trình lâu dài đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh với bác sĩ chuyên khoa dị ứng miễn dịch lâm sàng. Chủ động nhận biết tác nhân khởi phát, thực hiện các biện pháp phòng ngừa và dùng thuốc đúng chỉ định sẽ giúp hạn chế tối đa các đợt bùng phát, cải thiện chất lượng sống và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.