Bong võng mạc thanh dịch là gì và những điều cần biết về thị lực

Bong võng mạc thanh dịch là gì?

Bong võng mạc thanh dịch, hay còn được gọi là bong võng mạc xuất tiết, là một dạng tổn thương đáy mắt đặc biệt trong nhãn khoa. Ở mắt bình thường, lớp võng mạc cảm thụ thần kinh áp sát chặt chẽ vào lớp biểu mô sắc tố võng mạc để được nuôi dưỡng và duy trì hoạt động thị giác. Khi có sự tổn hại ở hàng rào máu – võng mạc hoặc dòng tuần hoàn màng bồ đào, chất dịch giàu protein từ hệ mạch hắc mạc sẽ rò rỉ và dồn ứ vào khoang dưới võng mạc. Khác biệt cốt lõi giữa thể bệnh này và bong võng mạc nguyên phát là không có vết rách màng võng mạc, do đó cơ chế sinh bệnh và hướng can thiệp y khoa hoàn toàn khác nhau. Tình trạng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc là biểu hiện thứ phát sau các bệnh lý viêm nhiễm, chấn thương, rối loạn mạch máu hoặc bệnh toàn thân nghiêm trọng.

Các cơ chế và nguyên nhân dẫn đến tích tụ dịch dưới võng mạc

Bong võng mạc thanh dịch phát sinh khi sự cân bằng giữa quá trình tạo dịch và khả năng bơm hút dịch của lớp biểu mô sắc tố võng mạc bị phá vỡ hoàn toàn. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch, thường gặp ở người trẻ hoặc trung niên bị căng thẳng kéo dài hoặc có tiền sử sử dụng thuốc nhóm corticosteroid.

Bên cạnh đó, các bệnh lý viêm màng bồ đào, hội chứng Vogt-Koyanagi-Harada, viêm củng mạc sau hoặc nhiễm trùng nội nhãn cũng kích thích giải phóng chất trung gian gây tăng tính thấm mao mạch. Ngoài ra, huyết áp tăng cao kịch phát trong tiền sản giật hay tăng huyết áp ác tính có thể gây tổn thương vi mạch hắc mạc, dẫn đến thoát dịch ồ ạt. Các khối u nội nhãn như u hắc mạc cũng là nguyên nhân chèn ép và kích thích tích tụ dịch xuất tiết dưới võng mạc mà bác sĩ nhãn khoa cần sàng lọc kỹ lưỡng.

Biểu hiện rối loạn thị giác thường gặp ở người bệnh

Người bị bong võng mạc thanh dịch thường nhận thấy thị lực suy giảm đột ngột hoặc mờ dần ở một bên mắt mà không kèm theo cảm giác đau nhức hay đỏ mắt. Triệu chứng đặc trưng hàng đầu là tầm nhìn bị biến dạng, các đường thẳng nhìn thấy bị cong queo, gãy khúc hoặc gợn sóng khi quan sát các vật dụng xung quanh.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể xuất hiện một vùng tối hoặc điểm mờ cố định nằm ngay chính giữa trung tâm thị trường, gây cản trở việc đọc sách, lái xe hay nhận diện khuôn mặt người khác. Kích thước hình ảnh vật thể cũng có thể bị thu nhỏ lại hoặc màu sắc trở nên nhạt nhòa, kém sắc nét so với mắt lành. Ở một số trường hợp tổn thương lan rộng ra chu biên võng mạc, người bệnh còn nhận thấy bóng đen che khuất một phần tầm nhìn ngoại vi, tương tự như có tấm rèm phủ trước mắt.

Phương pháp thăm dò hình ảnh hỗ trợ đánh giá đáy mắt

Để đánh giá chính xác tình trạng bong võng mạc thanh dịch, bác sĩ nhãn khoa sẽ tiến hành soi đáy mắt sau khi đã tra thuốc giãn đồng tử nhằm quan sát diện mạo võng mạc và xác định vị trí dịch tích tụ. Kỹ thuật chụp cắt lớp quang học bán phần sau (OCT) là công cụ đóng vai trò then chốt, cho phép ghi lại hình ảnh lát cắt vi thể sắc nét của võng mạc, đo lường độ dày lớp dịch dưới võng mạc và theo dõi mức độ phù nề của các tế bào thị giác.

Bên cạnh OCT, chụp mạch huỳnh quang đáy mắt (FA) hoặc chụp mạch indocyanine green (ICGA) thường được chỉ định để xác định chính xác các điểm rò rỉ vi mạch ở lớp hắc mạc và biểu mô sắc tố. Tùy thuộc vào bối cảnh lâm sàng nghi ngờ, bác sĩ có thể phối hợp siêu âm mắt dạng B-scan nhằm loại trừ u màng bồ đào hoặc viêm củng mạc sau, cũng như thực hiện các xét nghiệm máu toàn thân để truy tìm căn nguyên bệnh tự miễn.

Hướng theo dõi y khoa và bảo tồn chức năng thị giác

Mục tiêu cốt lõi trong xử trí bong võng mạc thanh dịch là giải quyết nguyên nhân gốc rễ gây thoát dịch và hỗ trợ tái hấp thu dịch dưới võng mạc nhằm bảo tồn tế bào cảm thụ ánh sáng. Khác với bong võng mạc có vết rách cần phẫu thuật ấn độn củng mạc hay cắt dịch kính khẩn cấp, bong võng mạc thanh dịch chủ yếu được theo dõi sát và điều trị nội khoa chuyên sâu theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Đối với các trường hợp liên quan đến bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch cấp tính, dịch có thể tự hấp thu dần sau khi người bệnh nghỉ ngơi, giảm căng thẳng và ngừng sử dụng các chế phẩm chứa corticosteroid dưới sự giám sát y tế. Nếu nguyên nhân là do viêm màng bồ đào hay bệnh tự miễn, bác sĩ sẽ cân nhắc phác đồ điều hòa miễn dịch phù hợp. Trong những trường hợp rò rỉ kéo dài không tự thoái lui, các can thiệp nhãn khoa chuyên biệt như liệu pháp quang động (PDT) hoặc laser vi mạch có thể được xem xét để bịt điểm rò rỉ an toàn.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt, thuốc uống chứa corticosteroid hay sử dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng để tự chữa các triệu chứng mờ mắt. Mọi dấu hiệu suy giảm thị lực đột ngột hoặc biến dạng hình ảnh đều cần được bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám trực tiếp bằng máy móc chuyên dụng. Việc trì hoãn khám có thể khiến tế bào nón và tế bào que ở võng mạc bị tổn thương không hồi phục do thiếu dưỡng chất kéo dài.

Tóm tắt

Bong võng mạc thanh dịch là một bệnh lý đáy mắt phức tạp đòi hỏi sự can thiệp y khoa đúng đắn dựa trên căn nguyên gây thoát dịch. Khi xuất hiện các dấu hiệu nhìn mờ, nhìn cong hình hay có điểm tối trước mắt, người bệnh cần chủ động tới các cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được chẩn đoán hình ảnh chính xác và nhận kế hoạch theo dõi an toàn, kịp thời.