Bong võng mạc có chữa được không và những yếu tố quyết định khả năng phục hồi

Bong võng mạc có chữa được không là gì?

Võng mạc là lớp màng thần kinh mỏng manh nằm ở đáy mắt, giữ vai trò tiếp nhận tín hiệu ánh sáng và chuyển đổi thành xung động thần kinh truyền lên não bộ để xử lý hình ảnh. Tình trạng bong võng mạc xảy ra khi lớp mô thần kinh cảm giác này bị bong tách khỏi lớp biểu mô sắc tố và màng mạch bên dưới, vốn là nguồn cung cấp oxy và dưỡng chất thiết yếu duy trì sự sống của tế bào thị giác.

Khi màng võng mạc bị tách rời, các tế bào cảm thụ ánh sáng sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu nuôi cục bộ, nếu không được tái áp dính kịp thời sẽ dần bị thoái hóa và hoại tử không thể đảo ngược. Bong võng mạc thường khởi phát từ các vết rách võng mạc hoặc thoái hóa dịch kính ở người cận thị nặng, người cao tuổi, người từng chấn thương mắt hoặc sau phẫu thuật nội nhãn, đòi hỏi phải được xử trí khẩn cấp bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.

Các phương pháp ngoại khoa điều trị bong võng mạc hiện nay

Hiện nay, phẫu thuật là giải pháp duy nhất có thể đưa lớp màng võng mạc áp dính trở lại thành nhãn cầu. Tùy thuộc vào vị trí, số lượng vết rách và mức độ bong tách, bác sĩ nhãn khoa sẽ chỉ định kỹ thuật can thiệp phù hợp. Các phương pháp phổ biến bao gồm phẫu thuật cắt dịch kính kết hợp bơm khí hoặc dầu silicone nội nhãn để ấn giữ võng mạc từ bên trong, kỹ thuật ấn độn củng mạc bằng đai silicon nhằm ép thành mắt áp sát vào võng mạc từ bên ngoài, hoặc bơm khí nội nhãn đơn thuần đối với các vết rách đơn giản ở nửa trên bán phần sau. Ngoài ra, thủ thuật laser quang đông hoặc áp lạnh thường được phối hợp thực hiện nhằm tạo sẹo dính vững chắc xung quanh mép vết rách võng mạc, ngăn chặn dịch tiếp tục tràn vào khoang dưới võng mạc.

Những yếu tố quyết định khả năng phục hồi thị lực của người bệnh

Khả năng khôi phục tầm nhìn sau điều trị phụ thuộc rất lớn vào tình trạng của hoàng điểm, khu vực chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm và khả năng nhìn chi tiết. Nếu người bệnh được phẫu thuật khi hoàng điểm vẫn còn bám dính, tiên lượng giữ được thị lực tốt là rất cao. Ngược lại, một khi dịch đã tràn vào làm bong tách hoàng điểm trong thời gian dài, các tế bào thụ cảm thị giác sẽ nhanh chóng bị thoái hóa do thiếu nguồn nuôi dưỡng từ màng mạch, dẫn đến nguy cơ suy giảm thị lực vĩnh viễn dù ca phẫu thuật tái áp thành công về mặt giải phẫu. Bên cạnh đó, các yếu tố như độ tuổi, thời gian trì hoãn trước mổ, tiền sử cận thị nặng, bệnh võng mạc tiểu đường hoặc chấn thương mắt đi kèm cũng ảnh hưởng đáng kể đến kết quả hồi phục chức năng thị giác sau cùng.

Chăm sóc và theo dõi người bệnh trong giai đoạn hồi phục sau mổ

Giai đoạn hậu phẫu đòi hỏi người bệnh phải tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn chăm sóc để đảm bảo vết rách liền sẹo tốt và võng mạc bám chắc chắn. Đối với những trường hợp được bơm khí nở hoặc dầu silicone vào buồng dịch kính, bệnh nhân bắt buộc phải duy trì tư thế nằm sấp hoặc nghiêng đầu theo đúng góc độ được bác sĩ nhãn khoa chỉ định trong nhiều giờ mỗi ngày suốt 1 đến 2 tuần đầu nhằm giúp bọt khí đè ép chính xác lên vị trí tổn thương. Người bệnh cần tra thuốc nhỏ mắt kháng sinh và kháng viêm đúng liều lượng, đeo kính bảo hộ khi ngủ để tránh vô tình cọ xát vào mắt, không gãi dụi mắt và giữ vệ sinh vùng mặt sạch sẽ. Việc tránh các hoạt động gắng sức, không mang vác vật nặng, tạm ngừng tập thể thao và kiêng đi máy bay khi còn bóng khí trong mắt là bắt buộc để ngăn ngừa biến chứng tăng nhãn áp.

Nhận diện dấu hiệu nguy hiểm và thời điểm cần đến cơ sở y tế khẩn cấp

Bong võng mạc có thể xảy ra ở mắt còn lại hoặc tái phát trên mắt đã phẫu thuật do sự hình thành các dải xơ co kéo mới hay rách màng tại vị trí khác. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt nếu nhận thấy số lượng đốm đen hoặc mạng nhện bay trước mắt gia tăng đột biến, xuất hiện các vệt chớp sáng lặp đi lặp lại trong bóng tối, hoặc có cảm giác một bóng tối đen như tấm rèm buông xuống che khuất một phần thị trường. Việc tự ý chần chừ theo dõi tại nhà hoặc dùng các loại thuốc dân gian không rõ nguồn gốc có thể làm mất đi cơ hội cứu vãn thị lực, đẩy người bệnh vào nguy cơ mù lòa không thể đảo ngược. Khám mắt định kỳ là biện pháp quan trọng nhất giúp phát hiện sớm các thoái hóa võng mạc chu biên nguy cơ cao để chủ động phòng ngừa biến cố.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc thăm khám hay chẩn đoán trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nhãn khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý nhỏ mắt, đắp lá thuốc dân gian hay trì hoãn đến bệnh viện khi có triệu chứng nghi ngờ bong võng mạc. Việc chậm trễ can thiệp ngoại khoa có thể dẫn đến tổn thương thần kinh thị giác vĩnh viễn và mất thị lực không thể phục hồi.

Tóm tắt

Bong võng mạc là cấp cứu nhãn khoa có thể điều trị thành công nếu người bệnh đi khám và can thiệp kịp thời. Phẫu thuật là con đường duy nhất giúp đưa võng mạc trở lại vị trí giải phẫu bình thường và bảo tồn tối đa thị lực. Khi nhận thấy hiện tượng chớp sáng, ruồi bay tăng vọt hoặc bóng tối che khuất tầm nhìn, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa mắt ngay lập tức để được đánh giá và xử trí chính xác.