Bong gân xoa mật gấu có nên không và cách xử trí đúng

Bong gân xoa mật gấu là gì?

Bong gân là tình trạng các dải mô liên kết sợi cứng chắc nối giữa các xương, gọi là dây chằng, bị kéo giãn quá mức hoặc rách do lực tác động đột ngột vặn xoắn khớp. Các vị trí dễ bị bong gân nhất gồm có cổ chân, khớp gối, cổ tay và ngón tay. Tổn thương này đi kèm với hiện tượng rách các vi mạch máu nhỏ xung quanh, dẫn đến phản ứng viêm cấp tính, sưng nề mô mềm và hình thành các mảng xuất huyết dưới da hay còn gọi là vết bầm tím.

Trong giai đoạn đầu của chấn thương, mục tiêu điều trị hàng đầu là kiểm soát chảy máu trong mô, giảm lưu lượng máu dồn về vùng tổn thương và xoa dịu cơn đau. Mọi can thiệp tạo nhiệt độ cao hoặc tạo áp lực cơ học mạnh trực tiếp lên khớp đều làm xáo trộn quá trình liền sẹo tự nhiên của dây chằng.

Nguồn gốc quan niệm dân gian về việc xoa mật gấu khi bị bong gân

Theo kinh nghiệm dân gian truyền miệng, mật gấu thường được xem là vị thuốc có tính ấm, giúp tán ứ, tiêu sưng và làm tan vết máu bầm tụ dưới da. Do đó, khi bị chấn thương thể thao, vấp ngã hoặc trật sơ mi cổ chân, nhiều người vội vã dùng mật gấu bôi và xoa bóp mạnh tay lên vùng khớp bị đau.

Tuy nhiên, quan niệm này hoàn toàn trái ngược với nguyên lý sinh lý bệnh học hiện đại. Khi mới chấn thương, mạch máu nhỏ tại vị trí bong gân đang bị tổn thương, rách và xuất huyết. Xoa mật gấu không những không giúp khớp mau lành mà còn kích hoạt phản xạ nóng rát, làm trầm trọng thêm mức độ tổn thương thực thể tại mô mềm.

Tác hại nghiêm trọng khi xoa mật gấu vào vị trí bong gân cấp tính

Mật gấu có tính kích thích nhiệt rất mạnh và dễ gây xung huyết tại chỗ. Khi thoa mật gấu lên khớp đang bị chấn thương cấp tính, sức nóng làm các mao mạch quanh vùng tổn thương giãn nở nhanh chóng, khiến lượng máu và dịch viêm tràn ồ ạt vào khoang gian bào.

Hậu quả là vùng khớp chấn thương sẽ sưng phồng to hơn, đau nhức tăng mạnh và vết bầm tím lan rộng nhanh. Thao tác xoa bóp kèm theo mật gấu còn cản trở quá trình tự cầm máu tự nhiên của cơ thể. Nguy hiểm hơn, một số loại mật gấu trôi nổi, pha tạp hoặc bảo quản không vô trùng có thể gây kích ứng da, phồng rộp, viêm da dị ứng hoặc nhiễm trùng vết thương hở.

Nguyên tắc sơ cứu chuẩn y khoa khi bị bong gân

Trong giai đoạn cấp tính từ 48 đến 72 giờ đầu sau chấn thương, nguyên tắc sơ cứu được các bác sĩ chấn thương chỉnh hình khuyến cáo là phương pháp RICE. Bước đầu tiên là nghỉ ngơi, ngừng ngay mọi hoạt động thể lực để tránh làm rách thêm dây chằng. Tiếp theo là chườm lạnh bằng túi đá bọc khăn trong 15 đến 20 phút mỗi lần giúp co mạch, giảm đau và hạn chế sưng bầm.

Sau đó, người bệnh có thể dùng băng thun co giãn quấn nhẹ nhàng quanh khớp để cố định và giảm phù nề, lưu ý không quấn quá chặt làm cản trở tuần hoàn máu. Cuối cùng, kê cao vùng chi bị thương cao hơn mức tim khi nằm nghỉ để dịch ứ đọng dễ dàng lưu thông về tuần hoàn chung.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không chườm nóng, tắm nước nóng, ngâm rượu gừng hay xoa mật gấu vào khớp trong 3 ngày đầu sau chấn thương. Tránh cố đi lại hoặc xoa bóp nắn chỉnh bừa bãi. Thông tin trong bài chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, người bệnh không tự ý mua thuốc giảm đau chống viêm liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.

Tóm tắt

Bong gân tuyệt đối không nên xoa bóp bằng mật gấu hay dầu nóng. Việc sơ cứu đúng cách bằng chườm lạnh, bất động và nâng cao chi trong những giờ đầu giúp giảm thiểu biến chứng, hỗ trợ dây chằng mau hồi phục. Khi có biểu hiện nghi ngờ chấn thương nặng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.