Bong gân hàm có phải sái quai hàm không và cách phân biệt đúng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bong gân hàm và sái quai hàm là hai tổn thương thường bị nhầm lẫn do cùng gây đau đớn và khó khăn khi cử động miệng. Tuy nhiên, dưới góc độ y khoa, đây là hai bệnh cảnh hoàn toàn khác nhau về bản chất giải phẫu, mức độ tổn thương cấu trúc và phương pháp xử trí.
Bong gân hàm chỉ là tổn thương giãn hoặc rách một phần dây chằng nâng đỡ khớp thái dương hàm trong khi vị trí các đầu xương vẫn nguyên vẹn. Trong khi đó, sái quai hàm là tình trạng trật khớp thực sự khiến người bệnh không thể tự ngậm miệng lại. Việc nhận biết chính xác giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng đắn và tránh những biến chứng nguy hiểm do can thiệp sai cách.
Bong gân hàm có phải sái quai hàm là gì?
Khớp thái dương hàm là một trong những khớp phức tạp và hoạt động nhiều nhất trên cơ thể con người, đảm nhiệm các cử động quan trọng như nhai thức ăn, nuốt nước bọt và phát âm. Khớp được cấu tạo từ lồi cầu xương hàm dưới, hõm khớp của xương thái dương sọ mặt, đĩa đệm sợi sụn ngăn cách hai bề mặt xương và hệ thống dây chằng bao khớp giữ vững. Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành phần này, hàm dưới có thể trượt ra trước, lùi sau và xoay ngang linh hoạt. Khi một lực tác động cơ học đột ngột làm tổn thương hệ thống mô mềm này, các bệnh cảnh tổn thương vùng hàm sẽ xuất hiện với những mức độ khác nhau, phổ biến nhất là bong gân khớp hoặc trật khớp thái dương hàm.
Bản chất giải phẫu khác biệt giữa bong gân hàm và sái quai hàm
Về mặt giải phẫu, khớp thái dương hàm là khớp động kết nối xương hàm dưới với nền sọ, được giữ vững bởi hệ thống bao khớp, dây chằng và đĩa khớp. Bong gân hàm thực chất là tình trạng các sợi dây chằng xung quanh khớp bị giãn căng quá mức hoặc rách vi thể sau một lực tác động cơ học đột ngột, trong khi vị trí giải phẫu của lồi cầu xương hàm dưới vẫn nằm gọn trong hõm khớp. Ngược lại, sái quai hàm hay trật khớp thái dương hàm là biến cố nghiêm trọng hơn, xảy ra khi chỏm lồi cầu xương hàm trượt hoàn toàn ra khỏi ổ khớp và bị kẹt lại ở phía trước lồi củ khớp. Do đó, bong gân hàm là tổn thương phần mềm bảo vệ khớp, còn sái quai hàm là sự sai lệch hoàn toàn về cấu trúc vị trí của xương hàm dưới.
Dấu hiệu lâm sàng phân biệt tổn thương dây chằng và trật khớp hàm
Người bị bong gân hàm thường cảm thấy đau nhức khu trú vùng trước tai, đau tăng khi cố gắng nhai hoặc nói chuyện nhiều, nhưng hàm dưới vẫn giữ được biên độ di động tương đối và hai hàm răng vẫn có thể cắn khít lại vào nhau. Trong khi đó, sái quai hàm tạo ra bệnh cảnh lâm sàng rất điển hình và đột ngột: người bệnh bị kẹt cứng hàm ở tư thế mở, hoàn toàn không thể khép miệng lại, chảy nước dãi liên tục và không thể phát âm rõ từ. Mặt khác, nếu quan sát khuôn mặt của người bị trật khớp thái dương hàm một bên, cằm sẽ bị lệch hẳn sang phía đối diện, còn khi trật hai bên thì cằm bị nhô ra phía trước rõ rệt. Những dấu hiệu cơ học này giúp phân biệt rõ ràng giữa hai dạng tổn thương.
Nguyên nhân gây sang chấn vùng khớp thái dương hàm
Cả hai tổn thương này đều thường bắt nguồn từ những chuyển động đột ngột vượt quá biên độ sinh lý của khớp thái dương hàm. Bong gân hàm hay gặp sau các tác động như va chạm thể thao vùng mặt, tai nạn giao thông nhẹ, cố cắn xé thức ăn quá dai cứng hoặc do há miệng quá lâu khi làm thủ thuật nha khoa phức tạp. Bên cạnh đó, tình trạng sái quai hàm thường xuất hiện sau những cơn ngáp quá lớn, nôn ói dữ dội, la hét lớn hoặc do sự lỏng lẻo bẩm sinh của hệ thống dây chằng khớp thái dương hàm. Thói quen siết chặt răng khi căng thẳng hoặc tật nghiến răng lúc ngủ cũng là yếu tố nguy cơ làm suy yếu dần các cấu trúc nâng đỡ, khiến khớp dễ bị tổn thương khi gặp kích thích ngoại lực.
Cách xử trí ban đầu an toàn và thời điểm cần trợ giúp y tế
Khi gặp chấn thương vùng hàm, biện pháp chăm sóc ban đầu an toàn nhất là cho khớp hàm nghỉ ngơi hoàn toàn, hạn chế tối đa việc nói chuyện và chuyển sang chế độ ăn lỏng, mềm trong vài ngày. Người bệnh có thể áp túi chườm lạnh bọc khăn sạch lên vùng trước tai khoảng 15 phút mỗi lần để giảm phản ứng viêm và đau nhức. Tuyệt đối không thử các động tác bẻ cằm, giật hàm hay nhờ người không có chuyên môn nắn khớp. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như khớp hàm bị kẹt cứng không thể ngậm lại, đau dữ dội, lệch mặt hoặc khớp cắn bị xáo trộn hoàn toàn, người bệnh cần đến ngay chuyên khoa Răng Hàm Mặt tại các cơ sở y tế để được chụp phim X-quang hoặc cộng hưởng từ và can thiệp nắn chỉnh vô cảm đúng kỹ thuật.
Lưu ý an toàn
Mọi tác động nắn bóp thô bạo tại nhà khi quai hàm bị biến dạng hoặc kẹt cứng đều có thể gây rách đứt hoàn toàn dây chằng, tổn thương dây thần kinh mặt hoặc vỡ lồi cầu xương hàm. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại cương, không thay thế cho việc thăm khám, chụp chiếu chẩn đoán hình ảnh và chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt.
Tóm tắt
Bong gân hàm và sái quai hàm tuy có biểu hiện đau tương tự nhưng khác nhau hoàn toàn về mức độ tổn thương thực thể. Việc nắm rõ sự khác biệt giúp người bệnh tránh can thiệp nắn chỉnh sai cách, bảo vệ khớp thái dương hàm và chủ động tìm kiếm sự chăm sóc y tế chuyên khoa kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bong gân hàm bao lâu thì hồi phục?
Bong gân hàm mức độ nhẹ thường thuyên giảm sau khoảng một đến ba tuần nếu người bệnh nghỉ ngơi khớp hợp lý, ăn đồ mềm và tránh các cử động há miệng quá mức.
Có nên tự nắn quai hàm khi nghi ngờ bị sái không?
Người bệnh tuyệt đối không được tự ý nắn chỉnh quai hàm tại nhà vì việc tác động lực sai hướng có thể gây rách dây chằng nặng hơn, tổn thương đĩa đệm hoặc gãy xương hàm.
Bị bong gân hàm có ngậm miệng lại được không?
Bong gân hàm là tổn thương giãn dây chằng không làm thay đổi vị trí chỏm lồi cầu, do đó người bệnh vẫn có thể khép hai hàm răng lại với nhau dù có cảm giác đau ê ẩm.
Nên chườm nóng hay chườm lạnh khi bị đau quai hàm?
Trong 48 giờ đầu sau chấn thương, người bệnh nên chườm lạnh ngắt quãng vùng má để giảm sưng nề. Sau giai đoạn cấp tính, có thể chuyển sang chườm ấm nhẹ để thư giãn cơ hàm.
Nghiến răng khi ngủ có làm tăng nguy cơ bong gân hàm không?
Các thói quen xấu như nghiến răng ban đêm, nhai lệch một bên hoặc chống cằm thường xuyên tạo áp lực mạn tính lên bao khớp, làm tăng nguy cơ giãn dây chằng khớp thái dương hàm.
