Nhận biết sớm các biểu hiện suy thận ở trẻ em cha mẹ cần lưu ý

Suy thận ở trẻ em là gì?

Suy thận ở trẻ em là tình trạng các đơn vị lọc máu của thận bị tổn thương, khiến khả năng đào thải độc tố và điều hòa dịch trong cơ thể suy giảm đáng kể. Tình trạng này được chia thành suy thận cấp tính và suy thận mạn tính. Suy thận cấp thường xuất hiện đột ngột sau nhiễm trùng hoặc mất nước nặng và có thể phục hồi nếu xử trí kịp thời. Ngược lại, suy thận mạn tính là sự suy giảm chức năng thận tiến triển kéo dài, thường do dị tật bẩm sinh hoặc bệnh cầu thận. Bệnh tiến triển âm thầm khiến trẻ dễ bị thiếu máu, chậm lớn và rối loạn chuyển hóa xương. Do đó, việc theo dõi các dấu hiệu cảnh báo từ sớm giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi khám và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Những thay đổi bất thường về thói quen tiểu tiện ở trẻ em

Nước tiểu phản ánh trực tiếp hoạt động bài tiết của thận. Cha mẹ cần lưu ý khi lượng nước tiểu của trẻ giảm sút rõ rệt, trẻ đi tiểu rất ít hoặc không đi tiểu suốt nhiều giờ dù vẫn được uống đủ nước. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tình trạng này dễ nhận thấy khi bỉm tã vẫn khô ráo sau một khoảng thời gian dài. Ngoài ra, một số trẻ lại có biểu hiện đi tiểu nhiều lần hơn vào ban đêm hoặc tái phát tật tiểu dầm.

Màu sắc nước tiểu cũng là dấu hiệu rất quan trọng. Nước tiểu có màu đỏ, màu nâu sẫm như nước ngọt coca hoặc xuất hiện nhiều bọt lâu tan là biểu hiện của hồng cầu hoặc protein rò rỉ qua màng lọc cầu thận. Nếu trẻ có thêm biểu hiện tiểu buốt, tiểu khó hoặc nước tiểu đục có mùi hôi lạ, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để kiểm tra nước tiểu.

Tình trạng phù nề mí mắt và sưng phù các chi

Hiện tượng sưng phù xuất hiện khi thận giảm khả năng đào thải dịch dư thừa và natri, hoặc do lượng protein trong máu bị thất thoát qua nước tiểu. Biểu hiện phù ở trẻ em thường khởi phát quanh mắt, đặc biệt là mí mắt sưng húp vào buổi sáng khi trẻ mới ngủ dậy. Khi trẻ ngồi dậy sinh hoạt, tình trạng sưng mí mắt có thể giảm bớt nhưng lại dồn dịch xuống chi dưới.

Theo thời gian, hiện tượng phù có thể lan xuống mu bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân. Phụ huynh có thể nhận biết bằng cách ấn nhẹ ngón tay vào vùng trước xương cẳng chân của trẻ trong vài giây; nếu thấy vết lõm chậm đàn hồi trở lại thì đó là hiện tượng phù mềm. Kèm theo sưng phù, trẻ thường tăng cân nhanh bất thường trong vài ngày mà không phải do ăn uống nhiều hơn.

Mệt mỏi kéo dài, da xanh xao và chậm tăng trưởng thể chất

Thận sản xuất hormone erythropoietin kích thích tủy xương sinh hồng cầu. Khi thận bị tổn thương, lượng hormone này giảm sút dẫn đến tình trạng thiếu máu kéo dài. Trẻ mắc suy thận thường có làn da xanh xao, niêm mạc mắt và môi nhợt nhạt. Trẻ dễ đuối sức, uể oải, lười vận động và giảm khả năng tập trung trong các hoạt động hằng ngày.

Đồng thời, sự ứ đọng độc chất chuyển hóa trong máu khiến trẻ chán ăn, ăn không ngon miệng, hay buồn nôn hoặc nôn trớ. Về lâu dài, suy thận ảnh hưởng nặng nề đến sự hấp thu dinh dưỡng và chuyển hóa khoáng chất của hệ xương. Trẻ sẽ có biểu hiện chậm tăng cân, đứng cân, chiều cao phát triển kém hơn rõ rệt so với các bạn cùng độ tuổi và có nguy cơ biến dạng xương do còi xương.

Các biểu hiện tim mạch, huyết áp và toàn thân khác

Tình trạng ứ muối nước kết hợp rối loạn điều hòa mạch máu thường dẫn đến tăng huyết áp ở trẻ bị suy thận. Do trẻ ít khi được đo huyết áp định kỳ, triệu chứng này thường bị bỏ qua cho đến khi huyết áp tăng cao gây đau đầu dữ dội, hoa mắt, chóng mặt hoặc co giật bất ngờ.

Ngoài ra, tình trạng ứ dịch trong phổi và toan chuyển hóa có thể khiến trẻ thở nhanh nông, khó thở dù không mắc bệnh hô hấp. Hơi thở của trẻ đôi khi có mùi amoniac thoang thoảng do urê máu tăng cao. Hệ miễn dịch suy giảm cũng khiến trẻ dễ mắc các đợt nhiễm trùng tái diễn, da dẻ khô ráp và ngứa ngáy dai dẳng do các chất độc tích tụ dưới bề mặt da.

Lưu ý an toàn

Các biểu hiện của suy thận ở trẻ em rất dễ nhầm lẫn với những bệnh lý thường gặp như dị ứng, suy dinh dưỡng hay nhiễm trùng hô hấp. Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc bổ thận, thuốc lợi tiểu hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi thấy trẻ có biểu hiện bất thường, gia đình cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa nhi để được bác sĩ kiểm tra và hướng dẫn can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Phát hiện sớm các biểu hiện suy thận ở trẻ em có ý nghĩa quyết định trong việc bảo tồn chức năng thận và nâng cao chất lượng cuộc sống cho trẻ. Sự quan sát sát sao của cha mẹ đối với màu sắc nước tiểu, nét mặt và thể trạng hàng ngày là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của con. Khi có bất kỳ nghi ngờ nào, việc đưa trẻ đi khám chuyên khoa nhi kịp thời luôn là quyết định đúng đắn và an toàn nhất.