Biểu hiện lâm sàng của người bị sốc bỏng và các diễn tiến cần chú ý

Biểu hiện lâm sàng sốc bỏng là gì?

Sốc bỏng là một tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể chịu tổn thương bỏng diện rộng hoặc bỏng sâu. Sự suy giảm đột ngột thể tích máu lưu thông do hiện tượng tăng tính thấm thành mạch và thoát huyết tương ra khoảng kẽ là cơ chế cốt lõi dẫn đến rối loạn tuần hoàn toàn thân. Tình trạng này khiến các cơ quan quan trọng như tim, thận, não và gan bị thiếu máu cũng như oxy nuôi dưỡng.

Biểu hiện lâm sàng người bị sốc bỏng thay đổi tùy theo diện tích bỏng, độ sâu của tổn thương, độ tuổi và thể trạng nền của bệnh nhân. Nhận biết sớm các triệu chứng toàn thân trong những giờ đầu sau tai nạn đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả điều trị và khả năng bảo tồn tính mạng cho người bệnh.

Cơ chế sinh lý bệnh dẫn đến các biểu hiện sốc bỏng

Khi bề mặt da bị phá hủy bởi nhiệt, hóa chất hoặc điện, phản ứng viêm toàn thân sẽ bùng phát mạnh mẽ. Sự giải phóng các chất trung gian hóa học làm tổn thương màng mao mạch, khiến tính thấm thành mạch tăng cao đột ngột. Huyết tương và các chất điện giải thoát ra ngoài lòng mạch đi vào tổ chức kẽ, gây phù nề diện rộng và làm giảm thể tích máu lưu thông nhanh chóng.

Hiện tượng cô đặc máu xảy ra song song, làm tăng độ nhớt của máu và cản trở lưu thông tuần hoàn vi mạch. Tim phải đập nhanh hơn để bù đắp sự thiếu hụt thể tích, nhưng lực co bóp giảm dần nếu tình trạng thiếu oxy cơ tim kéo dài. Sự suy giảm tưới máu đến các cơ quan ngoại vi và tạng sâu là nguyên nhân trực tiếp phát sinh các triệu chứng lâm sàng đặc trưng của sốc bỏng trong những giờ đầu.

Các triệu chứng lâm sàng ở giai đoạn sớm của sốc bỏng

Trong 24 giờ đầu sau khi bị bỏng, người bệnh thường xuất hiện các dấu hiệu rối loạn tuần hoàn và hô hấp rõ rệt. Rối loạn tri giác có thể biểu hiện ở hai trạng thái: hưng phấn ngắn với cảm giác kích thích, lo âu, la hò do đau đớn; hoặc nhanh chóng chuyển sang trạng thái ức chế, lơ mơ, thờ ơ với xung quanh do thiếu máu não.

Hệ tuần hoàn ghi nhận mạch đập nhanh, nhỏ, khó bắt, huyết áp động mạch giảm hoặc có khoảng chênh lệch hẹp giữa huyết áp tâm thu và tâm trương. Da vùng không bị bỏng trở nên tái lạnh, vã mồ hôi trộm, đầu ngón tay ngón chân tím tái do co mạch ngoại vi. Người bệnh thường cảm thấy khát nước dữ dội do mất nước và điện giải qua vết bỏng. Ngoài ra, nhịp thở thường nhanh, nông; trường hợp bỏng hô hấp kèm theo có thể xuất hiện thở khò khè, khó thở hoặc ho ra đờm có vết bồ hóng.

Dấu hiệu sốc bỏng biến chứng và tổn thương đa cơ quan

Nếu tình trạng thoát huyết tương và suy tuần hoàn không được kiểm soát tốt, sốc bỏng sẽ chuyển sang giai đoạn nặng với nguy cơ suy đa cơ quan cao. Thận là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng sớm nhất. Sự giảm tưới máu thận dẫn đến lượng nước tiểu giảm đáng kể, gây thiểu niệu hoặc tiến triển thành vô niệu. Nước tiểu sẫm màu, có thể chứa huyết cầu tố hoặc myoglobin trong trường hợp bỏng điện và bỏng cơ sâu.

Hệ tiêu hóa cũng gặp các rối loạn nghiêm trọng như chướng bụng, buồn nôn, nôn ra dịch cà phê hoặc máu tươi do loét dạ dày tá tràng cấp tính. Các biểu hiện hạ thân nhiệt kéo dài hoặc sốt cao bất thường phản ánh sự rối loạn trung tâm điều nhiệt và nguy cơ nhiễm khuẩn huyết muộn. Sự suy giảm chức năng gan, hội chứng suy hô hấp cấp và rối loạn đông máu toàn thân là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng sốc bỏng đã tiến triển nghiêm trọng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của sốc bỏng

Mức độ rầm rộ của biểu hiện lâm sàng phụ thuộc lớn vào diện tích và độ sâu của vết bỏng. Thông thường, bỏng diện rộng trên mười đến mười lăm phần trăm diện tích cơ thể ở người lớn và trên măm đến mười phần trăm ở trẻ em đã có nguy cơ cao phát sinh sốc bỏng. Bỏng sâu với sự phá hủy toàn bộ lớp da và tổ chức dưới da gây mất huyết tương trầm trọng hơn so với bỏng nông.

Độ tuổi và thể trạng bệnh nhân cũng đóng vai trò quyết định. Trẻ em nhỏ tuổi và người cao tuổi có khả năng bù trừ tuần hoàn kém hơn nên dễ rơi vào trạng thái sốc sâu nhanh chóng. Bệnh nhân có tiền sử bệnh lý tim mạch, hô hấp, đái tháo đường hoặc có tổn thương phối hợp như bỏng hô hấp, đa chấn thương sẽ có diễn biến lâm sàng phức tạp và tiên lượng nặng hơn nhiều.

Lưu ý an toàn

Thông tin về biểu hiện lâm sàng người bị sốc bỏng chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y tế chuyên khoa. Sốc bỏng là một tình trạng cấp cứu khẩn cấp cần được đưa đến cơ sở y tế có năng lực điều trị bỏng ngay lập tức. Người hỗ trợ ban đầu tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống lượng lớn nước lọc hay các loại nước tự pha khi đang lơ mơ, không bôi các chất lạ lên vết bỏng và không tự ý sử dụng thuốc co mạch hay giảm đau khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện lâm sàng của người bị sốc bỏng như mạch nhanh, tụt huyết áp, vã mồ hôi, khát nước và giảm lượng nước tiểu giúp đánh giá đúng mức độ nguy kịch của bệnh nhân. Việc sơ cứu đúng cách và nhanh chóng đưa người bệnh đến các cơ sở y tế chuyên khoa là yếu tố cốt lõi giúp hồi sức thể tích hiệu quả, hạn chế biến chứng nguy hiểm và bảo vệ tính mạng cho người bệnh.