Biến thể Omicron của vi-rút SARS-CoV-2 là gì và có nguy hiểm không
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Biến thể Omicron của vi-rút SARS-CoV-2 được phát hiện lần đầu tiên vào cuối năm 2021 và nhanh chóng trở thành biến thể lưu hành phổ biến trên toàn cầu. Nhờ sở hữu nhiều đột biến tại cấu trúc protein gai, Omicron có khả năng lây truyền cao hơn đáng kể so với các chủng vi-rút SARS-CoV-2 trước đó.
Nhiều người lo lắng liệu biến thể Omicron có nguy hiểm hơn và làm tăng nguy cơ biến chứng hay không. Thực tế cho thấy chủng này thường gây biểu hiện nhẹ hơn ở đa số trường hợp, nhưng vẫn có thể gây nguy hiểm cho người cao tuổi, người có bệnh lý nền hoặc người chưa tiêm vắc xin COVID-19.
Biến thể Omicron là gì?
Biến thể Omicron là một nhóm các dòng phụ của vi-rút SARS-CoV-2 gây nên bệnh đường hô hấp cấp tính COVID-19. Điểm nổi bật nhất của Omicron nằm ở số lượng lớn các đột biến tại vùng protein gai, nguyên nhân chính giúp vi-rút bám dính và xâm nhập vào tế bào cơ thể người. Sự biến đổi di truyền này làm gia tăng khả năng lây lan trong cộng đồng và làm giảm một phần khả năng nhận diện của kháng thể tạo ra từ vắc xin hoặc từ lần nhiễm bệnh trước đó. Mặc dù phần lớn người nhiễm biến thể Omicron chỉ gặp các biểu hiện tương tự như cảm cúm thông thường, biến thể này vẫn được cơ quan y tế theo dõi chặt chẽ do tốc độ tái lây nhiễm cao và sự xuất hiện liên tục của các dòng phụ mới.
Đặc điểm di truyền và tốc độ lây lan của biến thể Omicron
So với các biến thể SARS-CoV-2 trước đây như Delta hay Alpha, biến thể Omicron mang rất nhiều đột biến trên cấu trúc di truyền, đặc biệt là tại vùng mã hóa protein gai. Sự thay đổi này giúp vi-rút gắn kết dễ dàng hơn với thụ thể tế bào hô hấp ở người, dẫn đến tốc độ nhân lên nhanh ở đường hô hấp trên như mũi, họng và thanh quản. Tốc độ lây nhiễm cao khiến Omicron dễ dàng bùng phát thành các đợt dịch lớn trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, khả năng né tránh miễn dịch một phần của Omicron khiến những người từng nhiễm các chủng vi-rút trước đây vẫn có nguy cơ tái nhiễm. Dù vậy, đặc tính nhân lên chủ yếu ở hệ hô hấp trên thay vì tấn công sâu vào nhu mô phổi cũng là lý do giúp đa số người bệnh gặp biểu hiện ít nghiêm trọng hơn so với các chủng vi-rút cũ.
Các triệu chứng lâm sàng thường gặp khi nhiễm biến thể Omicron
Người nhiễm biến thể Omicron thường xuất hiện các biểu hiện tập trung ở đường hô hấp trên. Các triệu chứng phổ biến nhất bao gồm đau họng, rát họng, chảy nước mũi, nghẹt mũi, ho khô, mệt mỏi và sốt nhẹ đến trung bình. Nhức đầu, đau mỏi cơ thể và hắt hơi cũng là những dấu hiệu thường ghi nhận. Khác với biến thể Delta từng gây mất khứu giác và vị giác rõ rệt, biến thể Omicron ít khi gây ra tình trạng mất mùi hay mất vị kéo dài. Do biểu hiện lâm sàng rất giống với cảm lạnh hoặc cúm mùa, việc chẩn đoán chính xác dựa hoàn toàn vào các phương pháp xét nghiệm y khoa như xét nghiệm nhanh kháng nguyên hoặc xét nghiệm RT-PCR. Ở người trẻ tuổi đã tiêm vắc xin, bệnh thường diễn tiến nhẹ và tự hồi phục sau vài ngày đến một tuần nếu được chăm sóc đúng cách.
Mức độ nguy hiểm và nguy cơ biến chứng của biến thể Omicron
Khi so sánh về độc lực, biến thể Omicron nhìn chung gây tỷ lệ nhập viện và tử vong thấp hơn so với biến thể Delta. Tuy nhiên, Omicron không hoàn toàn lành tính và vẫn có thể gây nguy hiểm cho một số nhóm đối tượng dễ tổn thương. Người cao tuổi, người có bệnh lý nền mạn tính như bệnh tim mạch, đái tháo đường, suy thận, bệnh phổi mạn tính hoặc người bị suy giảm miễn dịch có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn khi nhiễm vi-rút. Do tốc độ lây lan quá nhanh, số lượng ca mắc gia tăng đột ngột vẫn có thể gây áp lực lên hệ thống y tế. Do đó, không nên chủ quan coi Omicron chỉ là một đợt cảm thông thường, mà cần tiếp tục theo dõi sát sao các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, đau tức ngực hoặc sốt cao kéo dài để kịp thời xử trí.
Hiệu quả của vắc xin COVID-19 đối với biến thể Omicron
Sự xuất hiện của các đột biến tại protein gai khiến biến thể Omicron có khả năng giảm mức độ nhạy cảm với kháng thể trung hòa do vắc xin COVID-19 thế hệ cũ tạo ra. Điều này giải thích vì sao hiện tượng nhiễm trùng đột phá vẫn xảy ra ở những người đã hoàn thành các mũi tiêm cơ bản. Tuy nhiên, vắc xin vẫn giữ vai trò then chốt trong việc kích hoạt miễn dịch tế bào T, giúp cơ thể nhận diện và tiêu diệt các tế bào đã nhiễm vi-rút. Nhờ đó, việc tiêm đủ các mũi vắc xin cơ bản và bổ sung theo khuyến cáo y tế giúp giảm đáng kể nguy cơ bệnh chuyển nặng, giảm tỷ lệ phải can thiệp thở oxy và hạn chế tối đa nguy cơ tử vong. Việc duy trì lịch tiêm nhắc lại đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố lớp bảo vệ miễn dịch cho cộng đồng.
Hướng dẫn chăm sóc và theo dõi sức khỏe an toàn tại nhà
Khi nhiễm biến thể Omicron với các biểu hiện nhẹ, người bệnh có thể tự chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Quá trình theo dõi cần tập trung vào việc nghỉ ngơi đầy đủ, giữ ấm cơ thể và uống nhiều nước ấm. Người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối để nâng cao sức đề kháng. Việc theo dõi thân nhiệt và chỉ số bão hòa oxy trong máu (SpO2) bằng thiết bị cá nhân là rất cần thiết đối với người có yếu tố nguy cơ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như thở nhanh, khó thở, tức ngực dai dẳng, lơ mơ hoặc SpO2 giảm dưới mức an toàn, người bệnh hoặc người nhà cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ chuyên môn kịp thời.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo y học thường thức, không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người dân tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc kháng vi-rút, thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định y khoa. Khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc có biểu hiện bất thường, người bệnh nên chủ động tham vấn ý kiến của nhân viên y tế để được tư vấn và theo dõi phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.
Tóm tắt
Biến thể Omicron có tốc độ lây lan nhanh nhưng đa số trường hợp gây biểu hiện lâm sàng nhẹ hơn các chủng vi-rút trước. Mặc dù vậy, sự chủ quan vẫn có thể dẫn đến nguy cơ cho người thuộc nhóm dễ tổn thương. Việc chủ động tiêm vắc xin, duy trì thói quen vệ sinh hô hấp và theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ là chìa khóa để bảo vệ bản thân và cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Biến thể Omicron khác gì so với biến thể Delta?
Biến thể Omicron lây lan nhanh hơn nhưng thường gây biểu hiện ở đường hô hấp trên như đau họng, chảy mũi và ít khi làm mất khứu giác hơn Delta. Tỷ lệ chuyển nặng của Omicron nhìn chung thấp hơn Delta ở người đã tiêm vắc xin.
Đã tiêm vắc xin COVID-19 có bị nhiễm biến thể Omicron không?
Người đã tiêm vắc xin vẫn có thể nhiễm biến thể Omicron do vi-rút có khả năng né tránh miễn dịch một phần. Tuy nhiên, vắc xin giúp giảm đáng kể nguy cơ diễn tiến nặng, hạn chế nhập viện và biến chứng nguy hiểm.
Triệu chứng nhiễm Omicron kéo dài bao lâu thì khỏi?
Ở phần lớn người bệnh nhẹ đã tiêm vắc xin, các triệu chứng của biến thể Omicron thường thuyên giảm và hồi phục trong khoảng 5 đến 7 ngày. Một số ít trường hợp mệt mỏi có thể kéo dài thêm một vài tuần.
Trẻ em nhiễm biến thể Omicron có nguy hiểm không?
Đa số trẻ em nhiễm Omicron có biểu hiện nhẹ như sốt, ho hoặc đau họng. Dù vậy, phụ huynh vẫn cần theo dõi sát thân nhiệt và nhịp thở của trẻ, đưa trẻ đi khám ngay nếu có dấu hiệu sốt cao dai dẳng hay thở nhanh.
Cần làm gì khi có kết quả xét nghiệm dương tính với Omicron?
Người bệnh nên thực hiện cách ly phù hợp, nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi các dấu hiệu sinh tồn. Nếu có bệnh lý nền hoặc xuất hiện tình trạng khó thở, hãy liên hệ với nhân viên y tế để được tư vấn điều trị.
