Biến chứng thần kinh của bệnh tiểu đường có nguy hiểm không và cách phòng tránh

Biến chứng thần kinh tiểu đường là gì?

Biến chứng thần kinh do bệnh đái tháo đường, hay còn gọi là bệnh thần kinh đái tháo đường, là tình trạng tổn thương hệ thống thần kinh ngoại biên và thần kinh tự chủ xuất hiện sau nhiều năm sống chung với nồng độ glucose trong máu tăng cao. Khi lượng đường huyết vượt ngưỡng an toàn trong thời gian dài, các sản phẩm chuyển hóa độc hại tích tụ làm dày thành mạch máu nhỏ, cản trở oxy và dưỡng chất đến nuôi các dây thần kinh.

Hậu quả là các bao myelin bảo vệ dây thần kinh dần bị thoái hóa, làm gián đoạn hoặc sai lệch quá trình dẫn truyền tín hiệu từ não bộ đến các cơ quan và ngược lại. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến bất kỳ vị trí nào trên cơ thể, từ các đầu chi như bàn chân, bàn tay cho đến các cơ quan nội tạng quan trọng như tim, dạ dày, bàng quang và mắt, gây suy giảm đáng kể chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Các dạng biến chứng thần kinh thường gặp ở người bệnh đái tháo đường

Biến chứng thần kinh đái tháo đường được phân chia thành nhiều thể lâm sàng khác nhau tùy thuộc vào vị trí và nhóm dây thần kinh bị ảnh hưởng. Thể phổ biến nhất là bệnh thần kinh ngoại biên đối xứng lan tỏa, bắt đầu từ các đầu ngón chân, ngón tay rồi tiến dần lên cẳng chân và cẳng tay theo dạng mang tất hoặc đeo găng. Bệnh nhân thường trải qua cảm giác châm chích, tê rần, nóng rát bỏng buốt hoặc đau nhức dữ dội, đặc biệt tăng lên vào ban đêm. Khi bệnh tiến triển nặng, cảm giác đau và nhiệt bị mất dần, khiến người bệnh không nhận biết được các chấn thương cơ học.

Bên cạnh đó, bệnh thần kinh tự chủ ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống thần kinh điều khiển các cơ quan nội tạng. Bệnh nhân có thể gặp rối loạn nhịp tim, tụt huyết áp tư thế đứng gây chóng mặt té ngã, liệt dạ dày làm thức ăn chậm tiêu hóa gây đầy trướng, rối loạn bài tiết mồ hôi hoặc bàng quang thần kinh dẫn đến ứ đọng nước tiểu và nhiễm trùng tiết niệu tái phát nhiều lần.

Biến chứng thần kinh của bệnh tiểu đường nguy hiểm như thế nào

Mức độ nguy hiểm của biến chứng thần kinh xuất phát từ tính chất tiến triển thầm lặng và nguy cơ dẫn đến tàn phế. Khi mất cảm giác bảo vệ ở bàn chân, người bệnh rất dễ dẫm phải dị vật, mang giày dép chật gây cọ xát hoặc bị bỏng nhiệt mà hoàn toàn không thấy đau đớn. Những tổn thương ban đầu chỉ là vết trợt da nhỏ nhưng do tuần hoàn ngoại vi kém và đường huyết cao, vết thương rất nhanh chóng chuyển thành loét sâu, hoại tử mô mềm và viêm tủy xương. Nếu không được xử trí chuyên khoa kịp thời, cắt cụt chi là hậu quả khó tránh khỏi nhằm bảo toàn tính mạng cho người bệnh.

Ngoài ra, tổn thương thần kinh tự chủ tim mạch có thể làm mất đi các dấu hiệu cảnh báo điển hình của cơn nhồi máu cơ tim, khiến bệnh nhân rơi vào tình trạng thiếu máu cơ tim thầm lặng vô cùng nguy hiểm. Biến chứng này còn làm tăng tỷ lệ tử vong đột ngột do loạn nhịp tim phức tạp hoặc hạ đường huyết nặng không có triệu chứng báo trước.

Kiểm soát đường huyết và các yếu tố chuyển hóa để ngăn ngừa tổn thương thần kinh

Mục tiêu quan trọng nhất trong việc phòng tránh và làm chậm tổn thương thần kinh là duy trì chỉ số đường huyết ổn định trong phạm vi an toàn theo chỉ định của bác sĩ. Người bệnh cần theo dõi đường huyết mao mạch thường xuyên và kiểm tra định kỳ chỉ số HbA1c tại cơ sở y tế. Việc tuân thủ chế độ dinh dưỡng giàu chất xơ, hạn chế tinh bột hấp thu nhanh và đường tinh luyện giúp ngăn chặn các đợt tăng đường huyết đột ngột sau ăn.

Song song với việc quản lý glucose máu, người bệnh cần kiểm soát chặt chẽ huyết áp và lipid máu vì xơ vữa mạch máu nuôi dưỡng dây thần kinh sẽ đẩy nhanh quá trình hoại tử sợi trục. Tuyệt đối không hút thuốc lá và hạn chế bia rượu vì chất nicotine cùng độc chất cồn làm co thắt vi mạch, gây độc trực tiếp lên màng bọc myelin của tế bào thần kinh ngoại biên. Tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội hoặc dưỡng sinh ít nhất ba mươi phút mỗi ngày cũng giúp cải thiện lưu thông tuần hoàn ngoại vi đáng kể.

Hướng dẫn chăm sóc bàn chân hằng ngày để phòng tránh vết loét do mất cảm giác

Chăm sóc bàn chân đúng cách là biện pháp phòng ngừa thiết thực giúp ngăn chặn nguy cơ loét và cắt cụt chi ở người mắc bệnh tiểu đường. Mỗi ngày, người bệnh cần dành vài phút kiểm tra toàn diện bàn chân, quan sát kỹ lòng bàn chân và các kẽ ngón bằng gương hoặc nhờ người thân hỗ trợ để phát hiện sớm các vết trầy xước, phồng rộp hay chai chân. Rửa chân hằng ngày bằng nước ấm vừa phải, lau khô nhẹ nhàng bằng khăn mềm sạch, đặc biệt chú ý làm khô các kẽ ngón chân để tránh nhiễm nấm.

Người bệnh nên chọn giày dép vừa vặn, đế êm, mũi rộng và luôn mang tất mềm thoáng khí để giảm ma sát. Tuyệt đối không đi chân đất cả trong nhà lẫn ngoài trời để hạn chế tối đa nguy cơ dẫm phải vật nhọn. Khi cắt móng chân, cần cắt thẳng ngang đầu móng và dùng dũa bo tròn mép, không cắt khoét sâu vào khóe móng. Nếu phát hiện bất kỳ vết nứt nẻ, chảy dịch hay thay đổi màu sắc da nào ở bàn chân, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay để được xử trí an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa tổng quan, không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá chuyên sâu hoặc phác đồ điều trị của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc giảm đau, thuốc bổ thần kinh hay áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như chườm nóng, đắp lá thuốc lên bàn chân bị tê bì vì có thể gây bỏng và loét nhiễm trùng nghiêm trọng. Mọi thay đổi trong phác đồ dùng thuốc đái tháo đường cần được sự đồng ý của bác sĩ chuyên khoa nội tiết.

Tóm tắt

Biến chứng thần kinh do đái tháo đường là vấn đề tiến triển âm thầm nhưng để lại hậu quả nặng nề nếu không được can thiệp kịp thời. Việc duy trì đường huyết ổn định, kết hợp chăm sóc bàn chân hằng ngày và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa nội tiết là giải pháp then chốt giúp bảo vệ hệ thần kinh và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.