Biến chứng của viêm phế quản và cách phòng ngừa

Biến chứng của viêm phế quản là gì?

Viêm phế quản được phân chia thành hai thể lâm sàng chính bao gồm viêm phế quản cấp tính và viêm phế quản mạn tính. Thể cấp tính thường khởi phát đột ngột sau đợt cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus, gây ho nhiều, khạc đờm và đau rát họng. Thể mạn tính đặc trưng bởi tình trạng viêm niêm mạc phế quản kéo dài liên tục, thường liên quan trực tiếp đến tác động độc hại của khói thuốc lá, bụi nghề nghiệp và ô nhiễm không khí.

Đường phế quản đóng vai trò như hệ thống ống dẫn khí đưa oxy vào tận các phế nang trong phổi. Khi bề mặt niêm mạc phế quản bị tổn thương, chức năng của hệ thống lông mao bị tê liệt, lớp chất nhầy bảo vệ biến đổi và trở thành ổ chứa vi sinh vật gây hại. Nếu không có biện pháp can thiệp đúng lúc, ổ viêm nhiễm không chỉ khu trú tại đường dẫn khí lớn mà có thể lan tràn sâu xuống nhu mô phổi, phá hủy cấu trúc đàn hồi của đường thở và gây ra những hệ lụy sức khỏe kéo dài.

Nguy cơ tiến triển thành viêm phổi và áp xe phổi

Biến chứng phổ biến nhất của viêm phế quản cấp tính là nhiễm trùng lan rộng xuống các phế nang và nhu mô phổi, tạo thành bệnh viêm phổi. Khi đường dẫn khí bị tổn thương, hàng rào bảo vệ tự nhiên suy yếu khiến vi khuẩn dễ dàng xâm nhập sâu vào tổ chức phổi. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt cao liên tục, rét run, đau tức ngực khi thở sâu, ho khạc đờm đặc màu vàng xanh hoặc đờm có lẫn máu, kèm theo cảm giác mệt mỏi suy kiệt.

Trong những trường hợp nặng hoặc điều trị chậm trễ, tổn thương nhu mô phổi có thể hóa mủ và tạo thành ổ áp xe phổi. Đây là tình trạng nhiễm trùng phế nang hoại tử nghiêm trọng, đòi hỏi phải can thiệp y tế nội trú dài ngày bằng kháng sinh đường tĩnh mạch hoặc phẫu thuật dẫn lưu, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn huyết nguy hiểm đến tính mạng.

Tiến triển thành viêm phế quản mạn tính và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Các đợt viêm phế quản cấp tái diễn nhiều lần không được điều trị dứt điểm, kết hợp với các yếu tố kích thích kéo dài như khói thuốc lá hay bụi mịn, có thể dẫn đến viêm phế quản mạn tính. Lúc này, thành phế quản bị phì đại tuyến nhầy, niêm mạc phù nề và tăng tiết dịch liên tục, gây ho khạc đờm kéo dài ít nhất ba tháng mỗi năm trong hai năm liên tiếp.

Viêm phế quản mạn tính là một trong những thành tố chính cấu thành bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viết tắt là COPD. Khi lòng phế quản bị tắc nghẽn luồng khí không hồi phục hoàn toàn, người bệnh sẽ phải đối mặt với tình trạng khó thở thường xuyên khi gắng sức. Theo thời gian, bệnh dẫn tới suy giảm chức năng thông khí phổi, làm tăng áp lực động mạch phổi và cuối cùng dẫn đến biến chứng tâm phế mạn gây suy tim phải rất khó hồi phục.

Biến chứng giãn phế quản và suy hô hấp cấp tính

Tình trạng viêm nhiễm tái diễn kéo dài làm phá hủy cấu trúc cơ và sụn nâng đỡ thành phế quản, dẫn đến biến chứng giãn phế quản vĩnh viễn. Khi phế quản bị giãn rộng bất thường và mất khả năng co bóp tự nhiên, dịch đờm nhầy sẽ ứ đọng tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi, gây ra các đợt nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại kèm theo triệu chứng ho ra máu định kỳ.

Bên cạnh đó, hiện tượng phù nề lòng ống dẫn khí cùng sự tích tụ quá nhiều dịch đờm đặc quánh có thể cản trở nghiêm trọng quá trình trao đổi oxy và carbon dioxide tại phổi. Người bệnh rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp tính với biểu hiện thở nhanh nông, co kéo các cơ hô hấp phụ, tím tái đầu chi và môi, suy giảm nồng độ bão hòa oxy trong máu. Đây là một cấp cứu nội khoa tối khẩn cấp cần được hỗ trợ thở oxy hoặc thở máy tại bệnh viện ngay lập tức.

Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng hô hấp

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể mắc viêm phế quản, nguy cơ tiến triển thành biến chứng nặng tập trung chủ yếu ở một số nhóm đối tượng đặc thù. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi có đường kính đường thở hẹp và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ bị tắc nghẽn đờm dãi gây suy hô hấp.

Người cao tuổi trên 65 tuổi cũng là đối tượng dễ tổn thương do phản xạ ho khạc tống xuất đờm suy giảm cùng sức đề kháng tự nhiên giảm sút. Ngoài ra, những người mắc các bệnh nền mạn tính như đái tháo đường, suy tim, bệnh thận mạn, người có bệnh lý đường hô hấp từ trước như hen phế quản, người suy giảm miễn dịch hoặc người thường xuyên hút thuốc lá chủ động và thụ động đều có khả năng gặp biến chứng cao gấp nhiều lần so với người khỏe mạnh. Những đối tượng này khi mắc viêm phế quản cần được theo dõi y tế chặt chẽ.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa viêm phế quản và hạn chế biến chứng

Phòng ngừa viêm phế quản và các biến chứng nguy hiểm đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa lối sống lành mạnh và các biện pháp bảo vệ hệ hô hấp hàng ngày. Biện pháp tiên quyết là từ bỏ thuốc lá hoàn toàn và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng như các loại hóa chất độc hại hay bụi bẩn công nghiệp. Người dân nên đeo khẩu trang đạt chuẩn khi ra ngoài môi trường nhiều khói bụi hoặc thời tiết chuyển mùa.

Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân trong những đợt rét lạnh là cách hiệu quả để ngăn ngừa kích ứng niêm mạc phế quản. Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn giúp ngăn chặn sự lây lan của các loại virus đường thở. Đồng thời, chủ động tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin như vắc xin phòng cúm mùa hằng năm và vắc xin phế cầu khuẩn theo khuyến cáo y tế sẽ tạo lá chắn miễn dịch vững chắc giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ bội nhiễm hô hấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa hô hấp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc thuốc giãn phế quản khi chưa có chỉ định y khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, thở rít, đau tức ngực, ho ra máu hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Viêm phế quản hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt nếu người bệnh chú ý theo dõi sức khỏe và chủ động điều trị đúng cách ngay từ giai đoạn đầu. Việc nâng cao ý thức phòng ngừa, giữ ấm đường hô hấp, tiêm vắc xin và thăm khám bác sĩ chuyên khoa kịp thời là giải pháp quan trọng nhất giúp ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.