Bị zona thần kinh có để lại sẹo không và cách chăm sóc da ngừa sẹo thâm

Zona thần kinh có để lại sẹo không?

Zona thần kinh là bệnh truyền nhiễm cấp tính do sự tái hoạt động của virus Varicella Zoster tiềm ẩn trong các hạch rễ thần kinh cảm giác sau đợt nhiễm thủy đậu trước đó. Khi hệ miễn dịch của cơ thể suy giảm, căng thẳng thể chất hoặc tinh thần tăng cao, virus nhân lên và di chuyển dọc theo dây thần kinh ra vùng da tương ứng, tạo thành các dải ban đỏ kèm theo chùm mụn nước mọc một bên cơ thể.

Quá trình tiến triển thông thường kéo dài từ hai đến bốn tuần, trải qua các giai đoạn từ hồng ban, mụn nước căng mọng, hóa đục, vỡ nông rồi đóng vảy tiết trước khi bong tróc. Ở đa số các trường hợp điều trị đúng và không có biến chứng, lớp biểu bì sẽ tự tái tạo phẳng mịn, chỉ để lại vết đổi màu nhẹ và mờ dần theo thời gian. Sự hình thành sẹo thực sự chỉ xuất hiện khi có sự phá hủy cấu trúc sâu ở lớp trung bì do tổn thương viêm quá mức, nhiễm khuẩn thứ phát hoặc can thiệp sai cách vào mụn nước.

Khả năng để lại sẹo sau khi mắc zona thần kinh

Ở trạng thái lành thương sinh lý bình thường, zona thần kinh rất ít khi để lại sẹo vĩnh viễn. Đa phần người bệnh sau khi bong vảy chỉ gặp phải tình trạng tăng sắc tố sau viêm khiến vùng da tổn thương có màu sẫm hơn, hoặc giảm sắc tố khiến da nhạt màu hơn vùng xung quanh. Những thay đổi màu sắc này là hiện tượng tạm thời và thường tự cải thiện dần sau vài tuần đến vài tháng tùy thuộc vào cơ địa và mức độ tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

Nguy cơ sẹo thực thể gồm sẹo lõm hình rỗ hoặc sẹo phì đại chỉ xuất hiện khi tổn thương ăn sâu qua màng đáy của lớp biểu bì xuống đến tầng trung bì. Khi các sợi collagen và elastin bị đứt gãy hoặc phá hủy do phản ứng viêm nặng nề, cơ thể không thể bù đắp đầy đủ cấu trúc mô nguyên vẹn, từ đó hình thành các vết lõm vĩnh viễn trên bề mặt da.

Những nguyên nhân khiến tổn thương zona dễ hình thành sẹo

Bội nhiễm vi khuẩn là nguyên nhân hàng đầu khiến mụn nước zona biến chứng thành sẹo sâu. Khi bề mặt mụn nước bị rách, các loại vi khuẩn thường trú trên da như tụ cầu vàng hoặc liên cầu khuẩn có thể xâm nhập, gây mưng mủ, sưng đỏ lan rộng và hoại tử mô nông, làm tổn thương lan sâu xuống trung bì.

Bên cạnh đó, thói quen cào gãi, chà xát do ngứa ngáy hoặc tự ý dùng kim chích vỡ bọng nước cũng phá hủy hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, khiến vết thương loét rộng hơn. Việc tự ý đắp các loại lá cây, thuốc bột tự chế hoặc bôi các chế phẩm chứa corticoid khi chưa có chỉ định y khoa cũng làm gia tăng phản ứng viêm và nguy cơ nhiễm trùng. Ngoài ra, người cao tuổi, người mắc đái tháo đường hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu thường có khả năng tái tạo tế bào da chậm hơn, khiến vết thương lâu lành và dễ để lại sẹo xơ cứng.

Chăm sóc mụn nước zona đúng cách trong giai đoạn cấp

Trong giai đoạn mụn nước mới xuất hiện và căng mủ, việc giữ cho vùng da tổn thương luôn sạch sẽ và khô ráo là nguyên tắc quan trọng nhất. Người bệnh nên tắm rửa nhẹ nhàng hàng ngày bằng nước ấm hoặc dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa da liễu, tuyệt đối không dùng khăn chà xát mạnh lên nốt phỏng.

Có thể sử dụng gạc y tế thấm dung dịch sát trùng như hồ nước hoặc dung dịch sát khuẩn chuyên dụng để làm dịu da và giúp mụn nước nhanh se lại. Người bệnh cần mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, làm từ chất liệu cotton mềm để hạn chế tối đa ma sát giữa vải và mụn nước. Không nên băng kín tổn thương bằng băng dính chặt vì môi trường ẩm bí sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí phát triển. Khi mụn nước bắt đầu vỡ và đóng vảy, cần để vảy bong tự nhiên, không tự ý bóc vảy non vì lớp vảy này đóng vai trò như một màng bảo vệ sinh học che chở cho tế bào non bên dưới.

Biện pháp phục hồi da và ngừa thâm sẹo sau khi bong vảy

Sau khi các nốt mụn nước đã khô hoàn toàn và lớp vảy tiết bắt đầu rụng, giai đoạn tái tạo mô diễn ra mạnh mẽ. Đây là thời điểm thích hợp để bắt đầu các biện pháp bảo vệ và hỗ trợ liền sẹo dưới sự tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Việc thoa các loại kem dưỡng ẩm lành tính giúp duy trì độ ẩm lý tưởng, thúc đẩy quá trình biểu mô hóa diễn ra thuận lợi hơn.

Chống nắng là bước không thể thiếu để ngăn ngừa hiện tượng thâm sạm kéo dài. Làn da non mới hồi phục rất nhạy cảm với tia cực tím, do đó cần che chắn cẩn thận bằng trang phục hoặc sử dụng kem chống nắng có chỉ số bảo vệ phù hợp khi phải ra ngoài trời. Người bệnh cũng cần duy trì chế độ dinh dưỡng giàu kẽm, vitamin C, vitamin A và uống đủ nước để cung cấp nguyên liệu tái tạo tế bào da. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại kem trị sẹo có tính lột tẩy mạnh hoặc kem trộn trôi nổi trên thị trường vì có thể gây kích ứng nghiêm trọng cho vùng da đang nhạy cảm.

Dấu hiệu cảnh báo biến chứng cần đến cơ sở y tế

Người bệnh cần theo dõi sát sao tiến triển của các nốt tổn thương và đến gặp bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc truyền nhiễm ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường. Cần đi khám nếu vùng da quanh mụn nước đột ngột sưng tấy đỏ rực, phù nề, nóng rát dữ dội hoặc xuất hiện dịch mủ màu vàng đục chảy ra kèm theo mùi hôi.

Đặc biệt, nếu tổn thương zona xuất hiện ở các vị trí nhạy cảm như vùng mặt, quanh mắt hoặc chóp mũi, nguy cơ ảnh hưởng đến thị lực và để lại sẹo gây co kéo thẩm mỹ khuôn mặt là rất cao, đòi hỏi phải được can thiệp y tế khẩn cấp. Người bệnh sốt cao liên tục không hạ, mệt mỏi li bì hoặc cảm thấy những cơn đau buốt dọc thân thần kinh không thuyên giảm dù tổn thương ngoài da đã khô cũng cần được bác sĩ đánh giá kỹ lưỡng để điều chỉnh phác đồ điều trị và dự phòng biến chứng đau thần kinh sau zona.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức chăm sóc da y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng virus, kháng sinh hoặc thuốc bôi chứa corticoid khi chưa có chỉ định. Không đắp đậu xanh, lá trầu không hay các chất lạ lên mụn nước để tránh nguy cơ nhiễm trùng hoại tử da. Khi có dấu hiệu bất thường hoặc mụn nước xuất hiện ở vùng mắt, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa để được khám và theo dõi kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, zona thần kinh hoàn toàn có thể hồi phục phẳng mịn mà không để lại sẹo nếu người bệnh được can thiệp điều trị sớm và vệ sinh tổn thương đúng cách. Việc chủ động giữ sạch mụn nước, tránh cào gãi và kiên trì bảo vệ làn da non sau khi bong vảy là chìa khóa giúp phòng ngừa hiệu quả các vết thâm sẹo, đưa làn da trở về trạng thái khỏe mạnh tự nhiên.