Bị zona bôi thuốc gì và các lưu ý khi chăm sóc tổn thương da

Bị zona bôi thuốc gì là gì?

Zona thần kinh là bệnh lý da liễu và truyền nhiễm do sự tái hoạt động của virus Varicella zoster ẩn náu trong các hạch rễ thần kinh tủy sống. Khi sức đề kháng suy giảm, virus di chuyển dọc theo sợi thần kinh cảm giác ra ngoài da, gây nên các mảng hồng ban kèm mụn nước mọc thành chùm phân bố theo khoanh da một bên cơ thể.

Thuốc bôi ngoài da trong điều trị zona thần kinh có mục tiêu chính là giữ vệ sinh vùng da tổn thương, làm dịu cảm giác châm chích, hỗ trợ quá trình se khô các nốt mụn nước và phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn. Mặc dù thuốc bôi mang lại hiệu quả hỗ trợ tại chỗ rõ rệt, chúng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của thuốc kháng virus đường uống trong việc ức chế sự nhân lên của virus trên toàn cơ thể. Do đó, việc phối hợp thuốc bôi và thuốc uống phải luôn tuân thủ đánh giá chuyên môn từ bác sĩ chuyên khoa da liễu.

Dung dịch sát khuẩn và làm se mụn nước ở giai đoạn đầu

Trong giai đoạn đầu khi mụn nước mới hình thành hoặc vừa vỡ ra, mục tiêu quan trọng nhất là giữ sạch tổn thương và thúc đẩy bề mặt da nhanh khô ráo. Các dung dịch sát khuẩn dịu nhẹ thường được bác sĩ da liễu chỉ định bao gồm hồ nước, dung dịch xanh methylen hoặc dung dịch eosin nồng độ thấp. Những hoạt chất này có khả năng tiêu diệt vi khuẩn bề mặt, ngăn ngừa hiện tượng bội nhiễm mủ và làm dịu vùng da đang sưng nề.

Người bệnh nên dùng bông vô khuẩn thấm nhẹ dung dịch rồi chấm cẩn thận lên từng nốt mụn nước, tránh chà xát mạnh làm vỡ các bọng nước lân cận. Không nên bôi các loại thuốc mỡ đặc hoặc kem dưỡng ẩm trong giai đoạn này vì lớp màng béo có thể gây bí tắc, cản trở dịch tiết thoát ra và tạo môi trường yếm khí thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí phát triển. Việc vệ sinh da bằng nước muối sinh lý trước khi bôi thuốc cũng giúp tăng cường hiệu quả làm sạch một cách an toàn.

Thuốc kháng virus dạng bôi tại chỗ và thời điểm sử dụng

Nhiều người bệnh thắc mắc về việc dùng kem bôi chứa hoạt chất kháng virus như acyclovir trực tiếp lên mảng tổn thương zona. Về mặt dược lý, kem bôi acyclovir có thể hỗ trợ ức chế một phần sự sao chép của virus Varicella zoster tại vùng thượng bì nếu được sử dụng rất sớm, lý tưởng nhất là trong vòng bảy mươi hai giờ đầu tiên kể từ khi xuất hiện vết ban đỏ hoặc chùm mụn nước đầu tiên.

Tuy vậy, nồng độ hoạt chất từ kem bôi hấp thu qua da thường không đủ sâu để chạm tới các hạch thần kinh nơi virus khu trú và phát triển mạnh mẽ. Do đó, kem bôi kháng virus chỉ đóng vai trò thứ yếu bên cạnh phác đồ kháng virus đường toàn thân do bác sĩ kê đơn. Khi mụn nước đã vỡ, lở loét hoặc bước sang giai đoạn đóng vảy tiết, việc tiếp tục bôi kem kháng virus hầu như không còn mang lại lợi ích lâm sàng và có thể gây kích ứng thêm cho vùng da mỏng manh.

Kem bôi hỗ trợ làm lành và giảm đau khi vết thương đã đóng vảy

Khi các tổn thương mụn nước đã khô hoàn toàn và tạo thành lớp vảy tiết cứng, nhu cầu chăm sóc chuyển sang việc phục hồi hàng rào biểu bì và cải thiện các triệu chứng khó chịu kéo dài. Ở thời điểm này, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh chuyển sang các loại kem dưỡng phục hồi chứa hoạt chất dexpanthenol, kẽm oxyd hoặc các chiết xuất thảo mộc lành tính để giữ ẩm mềm mại cho lớp vảy, ngăn ngừa nứt nẻ chảy máu và hạn chế hình thành sẹo xấu.

Đối với những trường hợp xuất hiện cảm giác đau nhói, bỏng rát hoặc tăng cảm giác tại chỗ sau khi da lành, một số chế phẩm bôi giảm đau như miếng dán hoặc kem lidocaine nồng độ thích hợp có thể được cân nhắc để phong bế tín hiệu dẫn truyền thần kinh ngoại biên. Ngoài ra, kem chứa capsaicin chiết xuất từ ớt đôi khi cũng được chỉ định theo dõi nghiêm ngặt cho hội chứng đau thần kinh sau zona, tuy nhiên hoạt chất này có thể gây châm chích mạnh lúc đầu nên tuyệt đối không được bôi lên vết thương hở.

Những loại thuốc và cách làm tuyệt đối không nên bôi lên nốt zona

Sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất trong điều trị bệnh zona là việc tự ý mua các loại kem bôi ngoài da chứa corticosteroid như hydrocortisone, betamethasone hoặc triamcinolone để giảm ngứa rát. Hoạt chất corticosteroid có đặc tính ức chế miễn dịch tại chỗ, khiến virus bùng phát dữ dội hơn, tổn thương lan rộng khắp khoanh da và gia tăng đáng kể nguy cơ hoại tử mô biểu bì.

Bên cạnh đó, người bệnh cần tuyệt đối tránh việc tự ý nghiền nát thuốc kháng sinh, đắp các loại lá cây, đỗ xanh, gạo nếp hoặc dùng mực tàu bôi lên vết thương theo các mẹo truyền miệng trong dân gian. Những phương pháp phản khoa học này dễ dẫn đến nhiễm khuẩn huyết, nhiễm trùng tụ cầu hoặc để lại các vết sẹo lồi, sẹo co rút vĩnh viễn rất khó phục hồi. Bất kỳ loại thuốc bôi nào đưa lên da cũng cần được kiểm định y tế rõ ràng về thành phần và hạn sử dụng.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý chẩn đoán hoặc mua thuốc bôi zona khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa da liễu. Tuyệt đối không cào gãi, chọc thủng mụn nước hoặc tự ý phối hợp nhiều loại kem bôi cùng một lúc vì có thể gây tương tác thuốc và loét da sâu. Cần đặc biệt cảnh giác nếu vệt zona xuất hiện ở vùng mặt, gần mắt, mũi hoặc tai vì nguy cơ biến chứng suy giảm thị lực và liệt dây thần kinh số bảy. Khi nhận thấy vết ban sưng tấy dữ dội, chảy mủ đục hoặc kèm theo sốt cao, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Việc lựa chọn thuốc bôi trị zona phù hợp với từng giai đoạn tiến triển giúp bảo vệ da, giảm nhẹ triệu chứng bỏng rát và ngăn ngừa các biến chứng bội nhiễm nguy hiểm. Bệnh nhân nên tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định, kết hợp giữ gìn vệ sinh thân thể sạch sẽ và duy trì chế độ nghỉ ngơi điều độ để cơ thể nhanh chóng phục hồi hoàn toàn.