Bị trẹo chân có được bôi dầu không và cách xử trí

Trẹo chân có được bôi dầu không là gì?

Trẹo chân, hay thường gặp nhất là lật sơ mi cổ chân, là tình trạng các dải dây chằng nâng đỡ khớp cổ chân bị kéo căng quá mức hoặc bị rách một phần do bàn chân bị vặn xoắn đột ngột vào trong hoặc ra ngoài. Chấn thương này thường xảy ra khi trượt chân, bước hụt bậc cầu thang, đi giày cao gót hoặc khi tham gia các hoạt động thể thao như đá bóng, chạy bộ.

Mức độ tổn thương của trẹo chân có thể dao động từ giãn nhẹ dây chằng đến rách hoàn toàn kèm theo tổn thương bao khớp và mạch máu lân cận. Ngay sau khi xảy ra va chạm, vùng cổ chân sẽ có phản ứng viêm cấp tính với các biểu hiện đau nhói, sưng nề và bầm tím. Việc xử trí ban đầu trong giai đoạn này đóng vai trò quyết định đến tốc độ lành mô và hạn chế nguy cơ tổn thương thứ phát cho hệ thống cơ xương khớp.

Tác hại của việc bôi dầu nóng hoặc xoa bóp khi vừa bị trẹo chân

Nhiều loại dầu xoa bóp thông dụng trên thị trường chứa methyl salicylate, tinh dầu bạc hà, long não hoặc cồn thuốc. Những thành phần này tạo cảm giác nóng rát bề mặt nhằm đánh lừa cảm giác đau tạm thời, đồng thời gây kích ứng làm giãn các mao mạch tại chỗ.

Khi cổ chân vừa bị trẹo, các sợi dây chằng và mao mạch xung quanh đã bị rách cục bộ, dẫn đến hiện tượng chảy máu ngầm trong mô mềm. Nếu tiếp xúc với nhiệt nóng từ dầu xoa bóp hoặc lực ma sát từ việc nắn bóp thô bạo, các mạch máu sẽ giãn to, làm máu và dịch viêm tràn vào khoang gian bào nhiều hơn. Hậu quả là khớp cổ chân nhanh chóng sưng to, xuất hiện các mảng bầm tím lan rộng và cơn đau nhức trở nên tồi tệ hơn. Ngoài ra, việc xoa bóp sai cách khi dây chằng chưa ổn định còn có thể biến một tổn thương rách bán phần thành đứt hoàn toàn hoặc làm di lệch các tổn thương xương nếu có rạn nứt kèm theo.

Quy trình sơ cứu trẹo chân chuẩn y khoa theo nguyên tắc RICE

Để kiểm soát phản ứng viêm và bảo vệ cổ chân sau chấn thương, các chuyên gia cơ xương khớp khuyến cáo người bệnh nên áp dụng ngay nguyên tắc sơ cứu RICE trong 48 đến 72 giờ đầu:

Nghỉ ngơi: Dừng ngay mọi hoạt động thể chất, hạn chế dồn trọng lượng cơ thể lên chân bị thương để ngăn chặn dây chằng bị kéo căng thêm.

Chườm lạnh: Dùng túi đá hoặc bọc đá viên qua một lớp khăn mỏng rồi chườm lên vùng đau khoảng 15 đến 20 phút mỗi lần, cách nhau từ 2 đến 3 giờ. Nhiệt lạnh giúp co mạch máu, giảm phù nề và ức chế dẫn truyền cảm giác đau hiệu quả. Tuyệt đối không đặt đá trực tiếp lên da để tránh bỏng lạnh.

Băng ép: Sử dụng băng thun y tế quấn nhẹ nhàng từ bàn chân lên đến giữa cẳng chân nhằm cố định khớp và giảm tích tụ dịch mô. Lưu ý quấn với lực vừa phải, không quấn quá chặt làm cản trở tuần hoàn máu khiến các ngón chân bị tím tái hoặc tê bì.

Kê cao chân: Khi nằm hoặc ngồi nghỉ, hãy kê cao chân bị chấn thương lên gối mềm sao cho vị trí cổ chân cao hơn mức tim. Tư thế này tận dụng trọng lực giúp tuần hoàn tĩnh mạch hồi lưu tốt hơn, làm giảm tình trạng ứ trệ dịch và giảm sưng nhanh chóng.

Những sai lầm thường gặp cần tránh khi chăm sóc chân bị trẹo

Bên cạnh việc bôi dầu nóng, nhiều người còn mắc phải những sai lầm phổ biến khiến thời gian hồi phục chấn thương kéo dài:

Chườm nóng quá sớm: Đắp khăn nóng, ngâm chân vào nước ấm hoặc dùng lá thuốc sao nóng trong giai đoạn cấp tính đều đem lại tác hại tương tự như bôi dầu nóng, làm tăng mức độ sưng nề và viêm nhiễm mô mềm.

Cố gắng đi lại hoặc nắn khớp: Việc cố bước đi để kiểm tra xem chân có gãy hay không, hoặc nhờ người không có chuyên môn nắn bẻ khớp có thể làm rách rộng vết thương dây chằng, tổn thương sụn khớp và gây đau đớn dữ dội.

Quấn băng quá chặt hoặc bó thuốc lá không rõ nguồn gốc: Băng ép quá mức làm nghẽn mạch máu nuôi dưỡng bàn chân, trong khi việc đắp các loại lá cây giã nát có nguy cơ gây dị ứng da, loét nhiễm trùng nếu vùng da có trầy xước vi thể.

Bỏ qua chấn thương vì nghĩ tự khỏi: Việc không bảo vệ khớp đúng cách trong tuần đầu tiên có thể khiến dây chằng liền sẹo trong trạng thái chùng nhão, dẫn đến tình trạng lỏng khớp cổ chân mạn tính và dễ bị tái phát chấn thương trong tương lai.

Khi nào người bị trẹo chân cần đến cơ sở y tế thăm khám

Mặc dù phần lớn các trường hợp trẹo chân nhẹ có thể tự chăm sóc tại nhà, người bệnh cần phân biệt giữa bong gân thông thường và các tổn thương nghiêm trọng như gãy xương hoặc đứt hoàn toàn dây chằng. Hãy đến bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa chấn thương chỉnh hình ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

Người bệnh hoàn toàn không thể đứng dậy hoặc không thể bước đi nổi quá bốn bước ngay sau khi chấn thương xảy ra.

Khớp cổ chân bị biến dạng bất thường, lệch trục, hoặc sờ thấy điểm đau chói dữ dội tại vị trí mắt cá trong, mắt cá ngoài hay xương bàn chân thứ năm.

Vùng bàn chân, các ngón chân có biểu hiện tê bì, mất cảm giác, da nhợt nhạt hoặc lạnh buốt, gợi ý tổn thương thần kinh hoặc mạch máu đi kèm.

Sau khoảng 2 đến 3 ngày tự sơ cứu tích cực theo đúng hướng dẫn, mức độ sưng bầm và đau nhức không có xu hướng thuyên giảm mà ngày càng tiến triển nặng nề hơn. Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và có thể chỉ định chụp X-quang hoặc chụp cộng hưởng từ để đánh giá chính xác cấu trúc giải phẫu bị tổn thương.

Lưu ý an toàn

Các thông tin sơ cứu trẹo chân trên mang tính giáo dục sức khỏe tổng quát và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Mọi trường hợp nghi ngờ tổn thương xương khớp sau tai nạn cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc giảm đau, chống viêm liều cao mà không có chỉ định từ nhân viên y tế, đặc biệt là những người có tiền sử bệnh lý dạ dày hoặc bệnh tim mạch. Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường sau chấn thương, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, khi bị trẹo chân, người bệnh tuyệt đối không được bôi dầu nóng hoặc xoa bóp mạnh trong những ngày đầu. Việc áp dụng đúng nguyên tắc sơ cứu làm mát, cố định và nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp bảo vệ khớp cổ chân an toàn. Chủ động theo dõi triệu chứng và thăm khám y tế khi cần thiết là cách tốt nhất để khớp chân nhanh chóng hồi phục khả năng vận động bền vững.